15.04.2026 tarihli SGM-2026/5 Tebliği sonrası elektrikli skuter üreten KOBİ'ler, yeni yerlilik esaslarına uyumda nasil hesaplanir?

Yasal Dayanak ve Tebliğin Kapsamı

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan SGM-2026/5 sayılı 'Elektrikli Skuterlerin Üretimindeki Yerlilik Esasları Hakkında Tebliğ', 6948 sayılı Sanayi Sicil Kanunu ve 3305 sayılı Yatırımların Teşviki Hakkında Kanun başta olmak üzere ilgili mevzuat hükümlerine dayanmaktadır. Bu tebliğ, elektrikli skuter üretiminde yerlilik oranlarının belirlenmesi, hesaplanması ve belgelendirilmesi esaslarını düzenleyerek, yerli üretimi teşvik etmeyi ve dışa bağımlılığı azaltmayı hedeflemektedir. Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümleri uyarınca tüm maliyet unsurlarının doğru ve eksiksiz belgelendirilmesi esastır. Katma Değer Vergisi Kanunu (KDV) ve Kurumlar Vergisi Kanunu ise yerlilik oranına bağlı olarak sağlanacak teşviklerin uygulanmasında temel referans noktaları olacaktır. Ayrıca, e-Defter ve e-Fatura uygulamaları kapsamında yapılan tüm işlemlerin şeffaf ve denetlenebilir olması gerekmektedir.

Yerlilik Oranı Hesaplaması

Tebliğde belirtilen yerlilik oranı hesaplaması, genellikle toplam üretim maliyeti içindeki yerli katkı payının yüzdesi olarak ifade edilir. Bu hesaplamada, hammadde, yardımcı madde, işçilik, genel üretim giderleri (enerji, bakım, amortisman vb.) ve Ar-Ge harcamaları gibi tüm maliyet unsurları dikkate alınır. Her bir maliyet unsuru için yerli veya ithal olma durumu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Hesaplama Örneği:

Bir elektrikli skuterin birim üretim maliyeti aşağıdaki gibi olsun:

• Yerli Hammadde ve Malzeme Maliyeti: 300 TL (Şasi, plastik parçalar, kablaj vb.)
• İthal Hammadde ve Malzeme Maliyeti: 400 TL (Batarya, motor, kontrol ünitesi vb.)
• Yerli İşçilik Maliyeti: 150 TL (Montaj, kalite kontrol, Ar-Ge işçiliği)
• İthal Hizmet Giderleri: 50 TL (Yurt dışından alınan yazılım desteği, test hizmetleri)
• Yerli Genel Üretim Giderleri: 100 TL (Enerji, fabrika kirası, yerli bakım)
• Toplam Üretim Maliyeti: 300 + 400 + 150 + 50 + 100 = 1000 TL

Yerli Katkı Maliyeti: Yerli Hammadde (300 TL) + Yerli İşçilik (150 TL) + Yerli Genel Üretim Giderleri (100 TL) = 550 TL

Yerlilik Oranı: (Yerli Katkı Maliyeti / Toplam Üretim Maliyeti) * 100

Yerlilik Oranı = (550 TL / 1000 TL) * 100 = %55

Uyum Süreci ve Yapılması Gerekenler

• Tebliğin Detaylı Analizi: Öncelikle SGM-2026/5 Tebliği'nin tüm maddeleri, hesaplama metodolojileri ve belgelendirme gereklilikleri titizlikle incelenmelidir.
• Mevcut Durum Analizi: Üretim süreçlerinizdeki tüm hammadde, yarı mamul, işçilik ve hizmet tedarik zincirlerinin yerlilik durumu (yerli/ithal) detaylıca çıkarılmalıdır. Bu, bir "yerlilik haritası" oluşturmak anlamına gelir.
• Yerli Tedarikçi Geliştirme: İthal edilen kritik bileşenler için yerli alternatifler araştırılmalı, potansiyel yerli tedarikçilerle işbirlikleri geliştirilmelidir. Gerekirse, mevcut yerli tedarikçilerin kapasite ve kalite standartlarını artırmak için destek sağlanabilir.
• Ar-Ge ve Tasarım Yatırımları: Batarya, motor, kontrol ünitesi gibi yüksek katma değerli bileşenlerin yerli olarak tasarlanması ve üretilmesi için Ar-Ge faaliyetlerine yatırım yapılmalıdır. Bu, yerlilik oranını artırmanın en etkili yollarından biridir.
• Üretim Süreçlerinin Gözden Geçirilmesi: Üretim aşamalarında ithal makine veya hizmet kullanımının azaltılması, yerli makine parkurunun genişletilmesi veya yerli yazılım çözümlerine geçiş gibi adımlar değerlendirilmelidir.
• Muhasebe ve Kayıt Düzeni: Yerli ve ithal maliyet unsurları, VUK'a uygun olarak ayrı ayrı ve doğru bir şekilde muhasebeleştirilmelidir. Özellikle ithalat işlemleri (gümrük beyannameleri, ithalat faturaları) ile yerli alımlar (e-Fatura) arasındaki ayrım net olmalıdır. Bu, tebliğe uyumun belgelendirilmesi için kritik öneme sahiptir.
• Belgelendirme ve Raporlama: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından istenen periyodik yerlilik oranı raporları, ilgili belgelerle (yerli malı belgeleri, maliyet dökümleri, faturalar) desteklenerek zamanında sunulmalıdır.

Maliyetlere ve Teşviklere Etkisi

Maliyetler Üzerindeki Etki:

• Başlangıç Maliyet Artışı: Yerli tedarikçi bulma, Ar-Ge yatırımları, yeni üretim hatları kurma, yerli parça üretimi için ölçek ekonomisi eksikliği gibi nedenlerle kısa vadede birim üretim maliyetlerinde artış yaşanabilir.
• Uzun Vadeli Maliyet Avantajı: Kur riski azalır, lojistik ve gümrük maliyetleri düşer, tedarik zinciri kesintilerine karşı dayanıklılık artar. Bu durum, uzun vadede maliyet istikrarı ve rekabet avantajı sağlayabilir.

Potansiyel Teşvikler:

Belirli yerlilik oranlarına ulaşan KOBİ'ler için devlet tarafından çeşitli teşvikler sağlanabilir. Bu teşvikler:

• Vergi İndirimleri: Kurumlar Vergisi indirimi veya istisnası.
• KDV İstisnası/İadesi: Yerli malı üretiminde kullanılan belirli girdi alımlarında KDV avantajları.
• SGK Prim Desteği: Yerli iş gücü istihdamını teşvik eden prim indirimleri (SGK'ya yönlendirme).
• Faiz Desteği ve Kredi Garanti Fonu (KGF) Kefaleti: Yerlileşme yatırımları için uygun faizli kredilere erişim.
• Yatırım Yeri Tahsisi: Organize Sanayi Bölgelerinde veya endüstri bölgelerinde uygun koşullarda arsa tahsisi.
• Ar-Ge ve Tasarım Destekleri: TÜBİTAK, KOSGEB gibi kurumlar aracılığıyla Ar-Ge projelerine hibe veya kredi destekleri.

Muhasebe Kaydı Örneği

Yerli bir parça alımı ile ithal bir parça alımının maliyet merkezi takibine etkisi:

• Yerli Parça Alımı (Örn: Şasi) (e-Fatura ile):
  Borç: 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı (300 TL)
  Borç: 191 İndirilecek KDV Hesabı (54 TL)
  Alacak: 320 Satıcılar Hesabı (354 TL)
  Açıklama: Yerli şasi alımı.
• İthal Parça Alımı (Örn: Batarya) (Gümrük Beyannamesi ile):
  Borç: 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı (400 TL)
  Borç: 191 İndirilecek KDV Hesabı (72 TL) (Gümrükte ödenen KDV)
  Borç: 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı (İthalat Masrafları - Gümrük Komisyonu, Nakliye vb. - 20 TL)
  Alacak: 102 Bankalar Hesabı (492 TL)
  Açıklama: İthal batarya alımı ve ilgili giderler.

Bu kayıtlar, maliyet merkezlerinin ve yerlilik oranının doğru takibi için temel oluşturur. Tüm kayıtların VUK'a uygun, e-Defter ve e-Fatura sistemleriyle entegre olması gerekmektedir.

Kaynak Yönlendirmesi: Konuyla ilgili detaylı bilgi ve güncel mevzuat için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın (www.sanayi.gov.tr) ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (www.gib.gov.tr) resmi internet siteleri ile Resmi Gazete (www.resmigazete.gov.tr) takip edilmelidir.

Onemli Noktalar

• SGM-2026/5 Tebliği, elektrikli skuterlerde yerlilik oranını belirleyerek yerli üretimi teşvik etmeyi amaçlar ve VUK, KDV, Kurumlar Vergisi gibi mevcut yasalara dayanır.
• Yerlilik oranı, toplam üretim maliyeti içindeki yerli hammadde, işçilik ve genel üretim giderlerinin payı olarak hesaplanır.
• Uyum için tedarik zinciri analizi, yerli tedarikçi geliştirme, Ar-Ge yatırımları ve VUK'a uygun detaylı muhasebe kayıtları kritik öneme sahiptir.
• Yerlileşme, başlangıçta maliyet artışı getirse de uzun vadede kur riski azaltma ve lojistik avantajları sunar; belirli oranlara ulaşan KOBİ'ler vergi, KDV, SGK ve Ar-Ge teşviklerinden faydalanabilir.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.