İki ortaklı limited şirkette, ortağın şirket aktiflerini şahsi borçları için kullanması durumunda diğer ortak nasil uygulanir?

Şirket Aktiflerinin Şahsi Borçlar İçin Kullanılması Durumunda Diğer Ortağın İzleyeceği Süreçler

İki ortaklı bir limited şirkette, ortaklardan birinin şirket aktiflerini kendi şahsi borçları için kullanması, hem şirketin mali yapısını tehlikeye atar hem de diğer ortak için hukuki ve mali sorumluluklar doğurabilir. Bu durum, Türk Ticaret Kanunu (TTK), Vergi Usul Kanunu (VUK) ve Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) başta olmak üzere ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmelidir.

Yasal Dayanak ve Sorumluluklar

• Türk Ticaret Kanunu (TTK): Limited şirket ortakları, şirkete karşı sadakat borcu altındadır. TTK madde 610 uyarınca, ortaklar, şirket menfaatlerini korumak ve şirket işlerinde özenle hareket etmek zorundadır. Şirket aktiflerinin şahsi borçlar için kullanılması, bu sadakat ve özen borcunun ihlali anlamına gelir. Ayrıca, TTK madde 638, şirketin zararına yol açan ortağın sorumluluğunu düzenler. Diğer ortak, bu eylemleri durdurmak ve şirketin zararını tazmin etmek adına dava açma hakkına sahiptir.
• Vergi Usul Kanunu (VUK): Şirket aktiflerinin ortağa kullandırılması, örtülü kazanç dağıtımı veya emsal bedel ilkesine aykırı işlemler olarak değerlendirilebilir. VUK madde 267 uyarınca, emsal bedeli ile işlem yapılması esastır. Şirket varlıklarının karşılıksız veya düşük bedelle kullandırılması durumunda, emsal faiz, kira veya bedel üzerinden gelir yaratılmış gibi işlem yapılır.
• Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK): KVK madde 13 "Örtülü Kazanç Dağıtımı" hükmü, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak yapılan işlemlerin, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı sayılacağını belirtir. Ortakların şirketten aldığı borçlar veya şirketin aktiflerini bedelsiz kullanması durumunda, emsal faiz veya kira uygulanmaması, KVK açısından örtülü kazanç dağıtımı olarak kabul edilebilir. Bu durumda, dağıtılan kazanç kurum kazancına eklenir ve vergilendirilir.

Diğer Ortağın İzlemesi Gereken Adımlar

1. Delil Toplama ve Belgeleme:
   • Şirket banka hesap dökümleri, faturalar, dekontlar ve diğer muhasebe kayıtları üzerinden ortağın şahsi borçları için yapılan ödemeleri veya şirket aktiflerinin kullanımına dair tüm kanıtlar toplanmalıdır.
   • Şirket yönetim kurulu kararları (eğer varsa), genel kurul toplantı tutanakları incelenmeli, bu tür bir kullanıma izin veren bir karar olup olmadığı tespit edilmelidir.
   • E-defter ve e-fatura kayıtları, bu işlemlerin şirket kayıtlarında nasıl yer aldığını göstermesi açısından kritik öneme sahiptir.
2. Yazılı İhtar ve Toplantı Talebi:
   • Diğer ortak, noter aracılığıyla ihtarname çekerek, ortağın bu eylemlerine son vermesini ve şirketin uğradığı zararı tazmin etmesini talep etmelidir.
   • Derhal bir genel kurul toplantısı talep edilerek durumun görüşülmesi ve gerekli kararların alınması sağlanmalıdır. Toplantı gündemine, ortağın şirket varlıklarını kötüye kullanması ve bu konuda alınacak tedbirler eklenmelidir.
3. Muhasebe Kayıtlarının Düzeltilmesi ve Vergi Etkileri:
   • Şirketin aktiflerinin ortağa kullandırılması, muhasebe kayıtlarında "Ortaklardan Alacaklar" (131 Hesap) hesabında takip edilmelidir. Bu tutarlara, emsal faiz oranları (örneğin, TCMB avans faiz oranı) üzerinden faiz yürütülmeli ve bu faiz geliri şirketin kazancına dahil edilmelidir.
   • KDV Yönünden: Şirket aktiflerinin ortağa bedelsiz kullandırılması veya satışı durumunda (örneğin bir malın verilmesi), KDV Kanunu madde 27 uyarınca emsal bedel üzerinden KDV hesaplanması gerekebilir. Ortaklara kullandırılan borçlara yürütülen faizler, finansman hizmeti kapsamında değerlendirilerek KDV'ye tabi olabilir.
   • Kurumlar Vergisi Yönünden: Ortaktan alacaklara emsal faiz yürütülmemesi veya düşük faiz yürütülmesi durumunda, aradaki fark KVK madde 13 uyarınca örtülü kazanç dağıtımı sayılır. Bu tutar, kurum kazancına ilave edilir ve ek kurumlar vergisi, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile karşılaşılabilir.
   • Gelir Vergisi Yönünden: Eğer bu durum, ortağa verilen bir kar payı avansı olarak değerlendirilirse, Gelir Vergisi Kanunu (GVK) madde 94 uyarınca kar payı stopajı (genellikle %15) söz konusu olabilir.
4. Hukuki Süreçlerin Başlatılması:
   • Şirketin zarara uğratılması durumunda, diğer ortak, ortağın şirketle olan ilişkisinin kesilmesi (ortağın şirketten çıkarılması) veya zararın tazmini için dava açabilir (TTK madde 638, 640).
   • Gerekirse, şirketin mali durumunun kötüleşmesini engellemek adına tedbir kararları alınması için mahkemeye başvurulabilir.
   • Şirket varlıklarının kötüye kullanılması, TCK kapsamında "güveni kötüye kullanma" veya "zimmet" suçlarını da oluşturabilir. Bu durumda savcılığa suç duyurusunda bulunulabilir.

Muhasebe Kaydı Örnekleri

1. Ortağa Şirket Kasa/Banka Hesabından Ödeme Yapılması:

131.01 Ortaklardan Alacaklar Hesabı XXX
    100 Kasa Hesabı / 102 Bankalar Hesabı XXX

2. Ortağa Kullandırılan Borca İlişkin Emsal Faiz Tahakkuku: (Örnek: 10.000 TL borca %20 yıllık faiz oranı, aylık %1.66)

131.01 Ortaklardan Alacaklar Hesabı (Faiz Tutarı) XXX
    642 Faiz Gelirleri Hesabı XXX

3. Emsal Faiz Üzerinden KDV Hesaplanması: (Faiz geliri 100 TL, KDV %20)

131.01 Ortaklardan Alacaklar Hesabı (KDV Tutarı) 20 TL
    391 Hesaplanan KDV Hesabı 20 TL

Yönlendirme

Konuyla ilgili detaylı bilgi ve güncel mevzuat için Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) internet sitesi (www.gib.gov.tr) ve Resmi Gazete (www.resmigazete.gov.tr) takip edilmelidir. Özellikle Kurumlar Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 1) ve Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri incelenmelidir.

Onemli Noktalar

• Hukuki ve mali sorumluluklar için TTK, VUK, KVK dayanakları esas alınmalıdır.
• Şirket aktiflerinin kötüye kullanımına dair deliller toplanmalı, yazılı ihtar çekilmeli ve genel kurul toplantısı talep edilmelidir.
• Muhasebe kayıtlarında 'Ortaklardan Alacaklar' hesabı kullanılmalı, emsal faiz ve KDV uygulaması yapılmalıdır.
• Örtülü kazanç dağıtımı riskine karşı kurumlar vergisi düzeltmeleri ve olası cezalar göz önünde bulundurulmalıdır.
• Gerekirse, ortağın şirketten çıkarılması veya zararın tazmini için hukuki süreçler başlatılmalıdır.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.