İki Gerçek Kişi İş Ortaklığı Kurabilir mi, Adi Ortaklık mı Kurumlar Vergisi Mükellefiyeti mi Doğar?

İki gerçek kişinin birlikte faaliyete başlamasında adi ortaklık ile iş ortaklığı arasındaki vergisel farkların doğru tespiti, mükellefiyet ve beyan yükümlülükleri açısından kritik önem taşır.

İki gerçek kişinin birlikte ticari bir faaliyete başlaması halinde en çok sorulan konulardan biri, kurulacak yapının adi ortaklık mı yoksa iş ortaklığı mı sayılacağıdır. Bu ayrım, yalnızca sözleşme ismiyle değil; ortaklığın amacı, süresi, işin niteliği, mükellefiyet tercihi ve vergilendirme biçimiyle belirlenir. Bu blog yazısında, Türk vergi mevzuatı çerçevesinde iki gerçek kişinin iş ortaklığı kurup kuramayacağını, hangi durumda adi ortaklık sayılacağını ve kurumlar vergisi mükellefiyetinin nasıl doğacağını ele alıyoruz.

İki gerçek kişi iş ortaklığı kurabilir mi?

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun Madde 2 Mükellefler başlıklı maddesinin 7’nci bendi uyarınca İş ortaklıklarında ortaklardan birinin kurumlar vergisi mükelleflerinden olması gerekmektedir. “(7) İş ortaklıkları: Yukarıdaki fıkralarda yazılı kurumların kendi aralarında veya şahıs ortaklıkları ya da gerçek kişilerle, belli bir işin birlikte yapılmasını ortaklaşa yüklenmek ve kazancını paylaşmak amacıyla kurdukları ortaklıklardan bu şekilde mükellefiyet tesis edilmesini talep edenler iş ortaklıklarıdır. 

Bu sonuç, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 2’nci maddesinden hareketle ortaya çıkar. Kanunda iş ortaklıkları, kurumlar vergisi mükellefleri arasında sayılmıştır. Düzenlemeye göre iş ortaklığı; KVK 2’nci maddesinde sayılan kurumların kendi aralarında veya gerçek kişilerle, belli bir işin birlikte yapılmasını ortaklaşa yüklenmek ve kazancını paylaşmak amacıyla kurdukları ortaklıklardır. Dolayısıyla yalnızca sermaye şirketlerinin değil, gerçek kişilerin de taraf olduğu bir iş ortaklığı hukuken ve vergisel açıdan mümkündür. Örneğin bir limited şirket veya anonim şirket ile başka bir ltd. veya a.ş. iş ortaklığı kurabileceği gibi bunlardan biri veya birkaçı ile bir veya daha fazla gerçek kişi iş ortaklığı kurabilir.

_____________________

İş ortaklığında ortaklardan biri KVK 2’nci maddesine göre aşağıdaki kurumlardan biri olmalıdır. 

Ancak burada kritik nokta şudur: Her gerçek ve tüzel kişinin birlikte yürüttüğü faaliyet otomatik olarak iş ortaklığı sayılmaz. İş ortaklığı kabulü için ortaklığın niteliğinin Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamındaki unsurları taşıması gerekir. Aksi halde yapı çoğu zaman adi ortaklık olarak değerlendirilir.

İş ortaklığı ile adi ortaklık arasındaki temel fark nedir?

Vergi uygulamasında adi ortaklık ile iş ortaklığı sık karıştırılır. Oysa aralarında önemli farklar vardır. Adi ortaklık, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan bir ortaklıktır. Gelir veya kurumlar vergisi açısından doğrudan ortaklık düzeyinde değil, ortaklar düzeyinde sonuç doğurur. İş ortaklığı ise belirli şartların varlığı halinde kurumlar vergisi mükellefi olabilen özel bir ortaklık türüdür.

İş Ortaklığının Kurumlar Vergisine tabi olan mükelleflerden olduğuna ilişkin 2’nci maddedeki hüküm;

“(7) İş ortaklıkları: Yukarıdaki fıkralarda yazılı kurumların kendi aralarında veya şahıs ortaklıkları ya da gerçek kişilerle, belli bir işin birlikte yapılmasını ortaklaşa yüklenmek ve kazancını paylaşmak amacıyla kurdukları ortaklıklardan bu şekilde mükellefiyet tesis edilmesini talep edenler iş ortaklıklarıdır. Bunların tüzel kişiliklerinin olmaması mükellefiyetlerini etkilemez.”

Özellikle belirli bir işin birlikte taahhüt edilmesi, işin sonunda kazancın paylaşılması ve ortaklığın kurumlar vergisi mükellefiyetini gerektiren yapıda kurulması halinde iş ortaklığı gündeme gelir. Buna karşılık sürekli nitelikte genel ticari faaliyetin iki kişi tarafından birlikte yürütülmesi çoğu durumda adi ortaklık olarak karşımıza çıkar.

İş ortaklığının kurumlar vergisi mükellefi sayılmasının şartları nelerdir?

5520 sayılı Kanun ve bu kanuna ilişkin 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği uyarınca iş ortaklığının varlığından söz edilebilmesi için uygulamada şu unsurlar öne çıkar:

Birden fazla ortağın bulunması: Ortaklar gerçek kişi veya kurum olabilir.
Ortak bir işin üstlenilmesi: Özellikle belli bir işin birlikte yapılması veya taahhüt edilmesi önemlidir.
Kazancın paylaşılması: Ortaklık, işten doğan kazancı paylaşmak amacı taşır.
Birlikte sorumluluk: İşin sonuçlarından ortaklaşa sorumluluk söz konusudur.
Bağımsız organizasyon: Ortaklık kendi adına iş yapabilecek bir organizasyon niteliği taşımalıdır.
Kurumlar vergisi mükellefiyeti iradesi veya bu sonuca götüren yapı: Uygulamada iş ortaklığının kurumlar vergisi mükellefi olarak tesis edilmesi gerekir.

GİB uygulamasında ve özelgelerde de, her ortak çalışma ilişkisinin iş ortaklığı kabul edilmediği; özellikle proje bazlı, belirli bir işin tamamlanmasına odaklı ve müştereken yüklenilen işlerde iş ortaklığı niteliğinin daha belirgin olduğu görülür.

İki gerçek kişi her durumda iş ortaklığı mı kurmuş sayılır?

Hayır. İki gerçek kişi iş ortaklığı kuramaz, ortaklardan birisinin KVK 2’nci maddedeki kurumlardan oılması gerekir. Birlikte faaliyette bulunması tek başına iş ortaklığı anlamına gelmez. Eğer taraflar bir ticari işletmeyi birlikte ve süreklilik arz edecek şekilde yürütüyor, ancak kurumlar vergisi mükellefi olacak şekilde iş ortaklığı yapısı oluşturmuyorsa, ortaya çıkan yapı çoğunlukla adi ortaklık olur. Özellikle küçük işletmeler, serbest meslek faaliyetleri, alım-satım işleri veya süreklilik gösteren ticari organizasyonlarda bu ayrım dikkatle yapılmalıdır.

Örneğin iki gerçek kişinin birlikte bir dükkan işletmesi ile iki gerçek kişinin ortak girişim olarak sadece belirli bir inşaat ihalesini üstlenmesi vergisel açıdan aynı sonuçları doğurmaz. İlkinde çoğu durumda adi ortaklık, ikincisinde ise şartlar oluşursa iş ortaklığı gündeme gelebilir.

Adi ortaklık mı olması gerekir?

Bu sorunun tek bir genel cevabı yoktur. Yapılacak işin niteliğine göre değişir. Eğer amaç belirli bir proje, ihale, taahhüt veya sonuç odaklı bir işi birlikte yerine getirmekse ve yapı kurumlar vergisi mükellefi olacak şekilde oluşturuluyorsa iş ortaklığı mümkündür. Buna karşılık genel ticari faaliyetin birlikte yürütülmesinde çoğu zaman adi ortaklık daha doğal hukuki çerçeve olarak karşımıza çıkar.

Bu nedenle uygulamada önce şu sorular cevaplanmalıdır: Faaliyet belli bir işle mi sınırlı? Süreli mi? Ortaklık adına ayrı bir vergisel organizasyon kurulacak mı? Kurumlar vergisi mükellefiyeti isteniyor mu? İş tek bir proje sonunda bitecek mi? Bu soruların yanıtları ortaklığın niteliğini belirler.

İş ortaklığında vergi mükellefiyeti nasıl tesis edilir?

İş ortaklığı kurumlar vergisi mükellefi olduğunda, ortaklık adına vergi dairesinde mükellefiyet tesis edilir. Defter ve belge düzeni, beyanname verme yükümlülüğü ve diğer vergisel sorumluluklar ortaklık düzeyinde yürütülür. Elde edilen kazanç kurumlar vergisine tabi tutulur. Sonrasında ortaklara yapılacak dağıtımların niteliğine göre ayrıca stopaj ve diğer vergisel sonuçlar gündeme gelebilir.

Adi ortaklıkta ise ortaklık düzeyinde ayrı bir kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmaz. Ortaklığın ticari kazancı, ortakların hisseleri oranında ortaklar tarafından beyan edilir. Gerçek kişi ortaklar açısından gelir vergisi hükümleri uygulanır.

GİB özelgeleri ve uygulama yaklaşımı ne söylüyor?

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın çeşitli özelgelerinde, iş ortaklığının belirli bir işin müştereken yüklenilmesi ve sonuçlandırılmasına yönelik bir yapı olduğu vurgulanmaktadır. Özellikle inşaat, onarım, taahhüt ve proje bazlı işlerde iş ortaklığı değerlendirmesi daha sık yapılmaktadır. Buna karşılık devamlı mahiyette ticari faaliyetin yürütüldüğü yapılarda, adi ortaklık hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılması yaygındır.

Özelgeler bağlayıcılık bakımından yalnızca başvuru sahibine yönelik olsa da, idarenin konuya yaklaşımını göstermesi açısından önem taşır. Bu nedenle somut olayın sözleşme, işin süresi, işveren ilişkisi, fatura düzeni, sorumluluk paylaşımı ve kazanç paylaşım modeliyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Yanlış sınıflandırmanın riskleri nelerdir?

İki gerçek kişinin kurduğu yapının adi ortaklık yerine iş ortaklığı veya iş ortaklığı yerine adi ortaklık olarak hatalı sınıflandırılması ciddi vergisel sonuçlara yol açabilir. Kurumlar vergisi mükellefiyetinin zamanında tesis edilmemesi, yanlış beyanname verilmesi, KDV ve stopaj uygulamalarında hata yapılması, defter düzeni ve belge akışında usulsüzlük ortaya çıkması gibi riskler söz konusu olabilir. Özellikle ihale ve taahhüt işlerinde sözleşme kurgusu ile vergi uygulamasının uyumlu olması gerekir.

Uygulamada karar verirken nelere dikkat edilmeli?

Uygulamada ortaklık modeline karar verilmeden önce aşağıdaki hususlar gözden geçirilmelidir:

-kurumlar vergisi yönünden mükellefiyet doğuracak bir yapı var mı?
-Faaliyet belirli bir işin tamamlanmasına mı yönelik?
-Ortaklık sözleşmesinde işin kapsamı, süresi ve kazanç paylaşımı açık mı?
-adi ortaklık hükümlerine daha uygun bir ticari ilişki mi söz konusu?
-Ortaklık adına ayrı kayıt düzeni ve beyan yükümlülüğü gerekecek mi?
-Gelir İdaresi Başkanlığı uygulamaları ve özelgeleri somut olaya uyuyor mu?

Özellikle iş ortaklığı ile gerçek kişi ortakların vergilendirilmesinde sözleşmenin adı değil, hukuki ve fiili durum belirleyicidir.

Özet

Bir veya daha fazla kurum ile bir veya daha fazla gerçek kişi, Türk vergi mevzuatı çerçevesinde uygun şartlar mevcutsa iş ortaklığı kurabilir. Bu durumda iş ortaklığı kurumlar vergisi mükellefi olabilir. Ancak kurum ve gerçek kişilerin birlikte faaliyette bulunması her zaman iş ortaklığı anlamına gelmez. Faaliyetin niteliği, belirli bir işe özgülenip özgülenmediği, süreklilik durumu ve vergisel organizasyon şekli dikkate alınarak bazı durumlarda yapının adi ortaklık olarak değerlendirilmesi gerekir.

Özet tablo: Hangi durumda hangi yapı öne çıkar?

Sık sorulan sorular

Bağımlı Çalışan SMMM Kendi Kurduğu Limited Şirketin Beyannamelerini Verebilir mi?

Çalışma İzni Olmayan Yabancı Limited Şirkete Ortak ve Müdür Olabilir mi?

Önemli Not: Bu yazıda verilen bilgiler genel bilgilendirme mahiyetinde olup, kişilerin, işletmelerin, kurumların ve bu içerikteki olayla benzer durumları bulunan işletmelerin/kişilerin konunun uzmanı mali müşavir ve diğer uzmanlardan kendi işletmeleri özelinde profesyonel destek almalarının önemli olduğunu belirtiriz.

Kaynak: GİB
Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.