Ruhsatı olmayan bir lokantayı devraldım, eski sahibinin vergi borcu bana geçer mi ve yeni ruhsat için ne yapmalıyım?

Yasal Dayanak

Vergi borcu ve SGK prim borcu, ticari işletmenin devrinde Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde 160 ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilir. İşletme ruhsatı olmayan bir lokantayı devralmanız, eski sahibinin borçlarının size geçmesi için doğrudan bir sebep oluşturmaz; ancak devir sırasında mükellefiyet kaydı ve faaliyetin fiilen devralınması önemlidir.

Eski Sahibinin Vergi Borcu Size Geçer mi?

• Vergi borcu: Eski işletme sahibinin şahsen vergi borcu (gelir vergisi, KDV, muhtasar vb.), sadece onun adına tescilli mükellefiyetten doğar. Siz yeni bir mükellefiyet açtığınızda, eski borçlar size intikal etmez. Ancak, eğer işletmeyi aktif ve pasifiyle devraldıysanız (bir kül halinde devir), VUK Madde 160 kapsamında devralan sıfatıyla eski borçlardan sorumlu olabilirsiniz. Ruhsatsız işletmelerde genellikle bu tür bir devir söz konusu olmaz; fiili bir kullanım devri vardır.
• SGK prim borcu: Eski sahibinin işçi çalıştırmış olması halinde, SGK prim borçları şahsi borçtur ve sizi bağlamaz. Ancak, eğer işletmeyi devraldığınızda çalışanları da devraldıysanız (işyeri devri), İş Kanunu Madde 6 uyarınca işçilik alacaklarından (kıdem tazminatı vb.) sorumlu olabilirsiniz; prim borçları ise SGK tarafından eski işverenden tahsil edilir.

Yeni Ruhsat Almak İçin İzlenecek Adımlar

• Adım 1: Mükellefiyet Kaydı Açtırma – İşletmeyi kendi adınıza faaliyete geçirmeden önce, bağlı olduğunuz Vergi Dairesine giderek gelir vergisi (şahıs işletmesi) veya kurumlar vergisi (limited şirket) yönünden mükellefiyet açtırın. Ayrıca KDV mükellefiyeti ve e-Fatura/e-Defter başvurusunu da yapın. Ruhsatsız işletme olduğu için vergi dairesi, faaliyetin tespiti için belediye yazısı isteyebilir.
• Adım 2: SGK İşyeri Bildirgesi – SGK İl Müdürlüğüne işyeri bildirgesi verin. Eski sahibinin prim borcu olması, sizin yeni işyeri tescilinizi engellemez. Ancak, aynı adreste eski bir işyeri kaydı varsa, SGK bu kaydı kapatmanızı isteyebilir.
• Adım 3: Belediyeye Ruhsat Başvurusu – Ruhsatsız lokanta için belediyeye başvurarak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alın. Başvuru sırasında eski sahibinin borçları sorgulanmaz; belediye sadece sizin vergi mükellefiyetinizi, SGK kaydınızı ve fiziki şartları (yangın, hijyen, imar) kontrol eder. Eski sahibinin borçları nedeniyle ruhsatınız reddedilmez.
• Adım 4: Devir Sözleşmesi ve Beyan – Devralma işlemini noterden bir devir sözleşmesi ile belgeleyin. Sözleşmede, eski sahibinin tüm borçlarından kendisinin sorumlu olduğunu ve sadece fiziki varlıkları devraldığınızı açıkça belirtin. Bu, olası bir vergi incelemesinde veya SGK takibinde koruma sağlar.

Hesaplama Örneği

Eski sahibinin 50.000 TL KDV borcu ve 20.000 TL SGK prim borcu olduğunu varsayalım. Siz yeni mükellefiyet açtığınızda, bu borçlar size yansımaz. Ancak, eğer işletmeyi kül halinde devraldıysanız (örneğin, demirbaşları ve müşteri portföyünü alarak), VUK Madde 160 gereği vergi borcunun bir kısmından sorumlu olabilirsiniz. Bu durumda, devir tarihinden itibaren 1 yıl içinde eski borçlar için haciz gelebilir. Pratikte ruhsatsız işletmelerde kül halinde devir nadirdir.

Muhasebe Kaydı Örneği

Devraldığınız demirbaşlar için (örneğin, 20.000 TL değerinde mutfak ekipmanı) yapılacak kayıt:

• Borç: 255 Demirbaşlar (20.000 TL)
• Alacak: 100 Kasa (20.000 TL)

Eski sahibine ödeme yaparsanız, bu kayıt geçerlidir. Borçları üstlenmediğiniz için herhangi bir pasif kaydı girmezsiniz.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• e-Fatura/e-Defter: Mükellefiyet açtıktan sonra, eğer cirosu 5 milyon TL üzerinde ise e-Fatura ve e-Defter kullanmak zorundasınız. Daha düşük ciroda isteğe bağlıdır.
• KDV: Ruhsatsız işletme olduğu için, KDV indiriminden yararlanabilmek adına tüm faturaları düzenli almalısınız.
• Kurumlar Vergisi: Şirket kurarsanız, kurumlar vergisi mükellefi olursunuz. Eski sahibinin borçları bu kapsamda da size geçmez.

Yönlendirme

Daha detaylı bilgi için Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) web sitesinden VUK rehberlerini, SGK İletişim Merkezi (ALO 170) üzerinden işyeri devri prosedürünü ve Resmi Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatları Yönetmeliği'ni inceleyin.

Onemli Noktalar

• Eski sahibinin vergi ve SGK prim borçları, kül halinde devir yapılmadıkça size geçmez.
• Ruhsat başvurusunda eski borçlar engel teşkil etmez; belediye sadece sizin mükellefiyetinizi sorgular.
• Devir sözleşmesi yaparak eski borçlardan doğacak riskleri minimize edin.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.