Restoranımda garson adisyonsuz servis yapıp parayı elden aldı, bu kayıt dışı hasılatı nasıl muhasebeleştirip beyan etmeliyim?

Yasal Dayanak

Kayıt dışı hasılatın muhasebeleştirilmesi ve beyanı, Vergi Usul Kanunu (VUK) (Mad. 227-231 belge düzeni), Katma Değer Vergisi Kanunu (KDVK) (Mad. 1/1 hizmet teslimi), Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) (Mad. 6 safi kurum kazancı) ve SGK mevzuatı (prim matrahı) kapsamında değerlendirilir. Adisyonsuz servis, VUK Mad. 353 uyarınca özel usulsüzlük cezasına tabidir.

Adım Adım Yapılması Gerekenler

• 1. Garsonun Parayı İşletmeye Teslimi: Garsonun müşteriden aldığı tutarı (KDV dahil) işletme kasasına teslim etmesi zorunludur. Teslim edilmezse, işletme için kasa noksanı oluşur ve bu durum ayrıca takip edilmelidir.
• 2. Belge Düzenlenmesi: Adisyon düzenlenmediği için, VUK Mad. 229-231 kapsamında gecikmiş de olsa gider pusulası veya serbest meslek makbuzu düzenlenemez (çünkü garson işçidir). Bunun yerine, işletme adına iç yoklama fişi veya yevmiye kaydı ile durum tespiti yapılır. Ancak en sağlıklı yöntem, durumu vergi dairesine dilekçe ile bildirerek pişmanlık hükümlerinden yararlanmaktır.
• 3. Muhasebe Kaydı: Teslim alınan tutar (KDV hariç bedel + KDV) aşağıdaki gibi kaydedilir. Örnek: Müşteriden alınan tutar 1.180 TL (KDV %18 dahil) olsun.
  Yevmiye Kaydı:
  100 KASA HS. 1.180 TL
  600 YURTİÇİ SATIŞLAR 1.000 TL
  391 HESAPLANAN KDV 180 TL
  Not: Eğer garson parayı işletmeye teslim etmezse, 100 KASA yerine 131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR veya 197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI hesabı kullanılır.
• 4. KDV Beyanı: Bu hasılat, KDV beyannamesinin “Matrah” ve “Hesaplanan KDV” satırlarında beyan edilir. Adisyon düzenlenmediği için e-Arşiv fatura veya perakende satış fişi düzenlenememiş olsa da, KDV’nin tahakkuk ettirilmesi zorunludur (KDVK Mad. 1/1).
• 5. Kurumlar Vergisi Beyanı: 600 hesaba kaydedilen 1.000 TL, Kurumlar Vergisi beyannamesinde “Ticari Kazanç” olarak gösterilir. Kayıt dışı hasılatın düzeltilmesi için düzeltme beyannamesi verilmesi gerekebilir.
• 6. SGK Bildirimi: Garsonun bu eylemi, işverenin kontrol eksikliğinden kaynaklanıyorsa, SGK’ya ek prim matrahı bildirimi yapılması gerekebilir. Ancak garsonun kendi kusurundan kaynaklanan kayıp için işverenin prim yükümlülüğü doğmaz (SGK Mad. 4/1-a).
• 7. Özel Usulsüzlük Cezası ve Pişmanlık: VUK Mad. 353/1 uyarınca, her bir belge düzenlememe eylemi için 3.400 TL (2025 yılı güncel tutarı) özel usulsüzlük cezası uygulanır. Cezayı azaltmak için pişmanlık dilekçesi ile vergi dairesine başvurulmalıdır. Dilekçede, olayın tespit tarihi, tutar ve gerekçe belirtilir.
• 8. İç Kontrol ve Önlem: Garsonun bu eylemini tekrarlamasını önlemek için adisyonsuz servis yasağı getirilmeli, e-sipariş sistemi veya kasa kamerası gibi önlemler alınmalıdır.

Hesaplama Örneği

Garsonun elden aldığı tutar: 2.360 TL (KDV %18 dahil)
KDV hariç bedel: 2.360 / 1,18 = 2.000 TL
Hesaplanan KDV: 2.000 x 0,18 = 360 TL
Yevmiye Kaydı:
100 KASA HS. 2.360 TL
600 YURTİÇİ SATIŞLAR 2.000 TL
391 HESAPLANAN KDV 360 TL

Kaynak Yönlendirmesi

Detaylı bilgi için Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) internet sitesi (www.gib.gov.tr) üzerinden VUK Mad. 227-231, KDVK Mad. 1/1 ve Kurumlar Vergisi Kanunu Mad. 6 incelenmelidir. SGK prim bildirimi için SGK Merkez Müdürlüğü (www.sgk.gov.tr) rehberlerine başvurulabilir. Özel usulsüzlük ceza tutarları Resmi Gazete’de yayımlanan yeniden değerleme oranlarına göre güncellenmektedir.

Onemli Noktalar

• Garsonun elden aldığı tutar işletmeye teslim edilmeli ve KDV dahil olarak 600/391 hesaplarına kaydedilmeli.
• Adisyonsuz servis VUK Mad. 353 kapsamında özel usulsüzlük cezasına tabidir; pişmanlık dilekçesi ile ceza indirimi sağlanabilir.
• Kayıt dışı hasılat, KDV ve Kurumlar Vergisi beyannamelerinde mutlaka beyan edilmeli; SGK prim matrahı etkilenmez.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.