Limited şirketimin sermaye artırımı sürecinde ortaklardan biri taahhüt ettiği sermayeyi ödeyemezse ne gibi yasal sonuçlar doğar?

Yasal Dayanak ve Temerrüdün Sonuçları

Limited şirketlerde sermaye artırımı kararı alındığında, ortakların taahhüt ettikleri sermaye paylarını süresinde ödeme yükümlülüğü Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 591 ve m. 629 vd. maddeleri ile düzenlenmiştir. Sermaye taahhüdünü süresinde yerine getirmeyen ortak, temerrüde düşmüş sayılır. Bu durumun hem temerrüde düşen ortak hem de şirket ve diğer ortaklar açısından önemli yasal sonuçları bulunmaktadır.

TTK m. 629 uyarınca, şirket sözleşmesiyle veya şirket genel kurul kararıyla sermaye payını süresinde ödemeyen ortağın, temerrüt faizi ödemesi ve bu nedenle şirketin uğradığı zararları tazmin etmesi öngörülebilir. Ayrıca, temerrüde düşen ortağın ortaklıktan çıkarılması da belirli şartlar altında mümkündür.

Temerrüde Düşen Ortağın Yükümlülükleri ve Şirketin Hakları

• Temerrüt Faizi: Ortak, taahhüt ettiği sermaye payını vadesinde ödemediği takdirde, vade tarihinden itibaren temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Bu faiz oranı, TTK m. 629’a atıfla, Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizi Hakkında Kanun’da belirtilen ticari işler için uygulanan avans faizi oranında belirlenir.
• Zararın Tazmini: Şirket, ortağın temerrüdü nedeniyle uğradığı her türlü zararı (örneğin, sermaye eksikliği nedeniyle kaçırılan yatırım fırsatları, kredi maliyetleri vb.) temerrüde düşen ortaktan talep edebilir. Bu tazminat, temerrüt faizinden bağımsızdır.
• Ortaklıktan Çıkarma: Şirket sözleşmesinde bu yönde bir hüküm bulunması veya genel kurulun alacağı bir kararla, temerrüde düşen ortak, belirli bir ek süre verilmesine rağmen borcunu ödememesi halinde ortaklıktan çıkarılabilir. Bu durumda, ortağın payı iptal edilerek, diğer ortaklara veya üçüncü kişilere satılabilir. Payın satılması halinde, satış bedelinden ortağın borçları düşülür, kalan bakiye kendisine ödenir.

Adım Adım Yapılması Gerekenler ve Çözüm Yolları

Sermaye taahhüdünü yerine getirmeyen ortak karşısında şirketin ve diğer ortakların izleyebileceği adımlar şunlardır:

1. Yazılı İhtarname Gönderme: Şirket yönetim kurulu, temerrüde düşen ortağa noter aracılığıyla yazılı bir ihtarname göndererek, taahhüt ettiği sermaye payını belirli ve makul bir ek süre (örneğin 15-30 gün) içinde ödemesini talep etmelidir. İhtarnameye temerrüt faizi ve zararların tazmini talebi de eklenmelidir.
2. Genel Kurul Kararı: Ek süreye rağmen ödeme yapılmaması durumunda, şirket genel kurulu toplanarak durum değerlendirilir. Bu toplantıda; ortağın ortaklıktan çıkarılması, çıkarılan payların diğer ortaklarca rüçhan hakları kullanılarak satın alınması veya üçüncü kişilere satılması, sermaye azaltımı yapılması veya yeni bir sermaye artırımı kararı alınması gibi seçenekler görüşülür ve karara bağlanır.
3. Hukuki Süreç Başlatma: Ortaklıktan çıkarma kararı alınması veya sadece alacağın tahsili istenmesi durumunda, şirket temerrüde düşen ortağa karşı alacak davası açabilir. Ortaklıktan çıkarma kararı için de mahkemeye başvurulması gerekebilir (TTK m. 638).
4. Sermaye Azaltımı: Eğer temerrüde düşen ortağın payının başka ortaklarca üstlenilmesi veya satılması mümkün değilse, taahhüt edilip ödenmeyen kısım kadar sermaye azaltımına gidilebilir. Bu, şirketin tescilli sermayesini gerçek ödenmiş sermayeye uyumlu hale getirir. Ancak bu durum, şirketin finansal gücünü olumsuz etkileyebilir.
5. Diğer Ortakların Taahhüdü Üstlenmesi: Diğer ortaklar, temerrüde düşen ortağın payını kendi rüçhan hakları çerçevesinde üstlenerek sermaye artırımını tamamlayabilirler. Bu durumda, üstlenen ortakların pay oranları değişecektir. Bu çözüm, şirketin sermaye ihtiyacını karşılaması açısından pratik olabilir ancak diğer ortakların ek yükümlülük altına girmesi anlamına gelir.

Muhasebe Kayıtları Örneği

Sermaye artırımı taahhüdü ve temerrüt durumunda temel muhasebe kayıtları:

• Sermaye Artırımı Taahhüdü Anında:

  ------------------------------------------102 Bankalar Hs. (veya 131 Ortaklardan Alacaklar Hs.) XXX500 Sermaye Hs. XXX------------------------------------------(Sermaye taahhüdünün kaydedilmesi)

  (Eğer taahhüdün ödenmesi beklenirken temerrüt olursa, genellikle 131 hesap kullanılır.)
• Temerrüde Düşen Ortak İçin (Ödenmeyen Kısım):

  ------------------------------------------131 Ortaklardan Alacaklar Hs. YYY102 Bankalar Hs. (Veya ilgili sermaye hesabı) YYY------------------------------------------(Ortak tarafından ödenmeyen sermaye payının alacaklara aktarılması)

  (Burada önemli olan, taahhüt edilen ancak ödenmeyen kısmın şirket için bir alacak haline gelmesidir.)
• Temerrüt Faizi Tahakkuku:

  ------------------------------------------131 Ortaklardan Alacaklar Hs. ZZZ642 Faiz Gelirleri Hs. ZZZ------------------------------------------(Temerrüt faizi tahakkuku)

Yasal Yönlendirme

Konuyla ilgili detaylı bilgi ve güncel mevzuat için, Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın ilgili duyuruları ile Ticaret Sicili Müdürlüklerinin uygulamaları takip edilmelidir. Özellikle şirket ana sözleşmesinde yer alan hükümler ve genel kurul kararları büyük önem taşımaktadır.

Onemli Noktalar

• Sermaye taahhüdünü ödemeyen ortak temerrüde düşer ve temerrüt faizi ile zararı tazminle yükümlüdür.
• Şirket, temerrüde düşen ortağa ihtarname çekmeli ve genel kurul kararıyla hukuki süreç başlatmalıdır.
• Temerrüde düşen ortak, belirli şartlar altında ortaklıktan çıkarılabilir.
• Ödenmeyen sermaye için sermaye azaltımı veya diğer ortakların üstlenmesi gibi çözüm yolları mevcuttur.
• Muhasebe kayıtlarında taahhüt, temerrüt ve faiz tahakkukları doğru şekilde işlenmelidir.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.