Limited şirketimi yabancı bir yatırımcıya satarken, hisse devri ve satış kazancı vergilendirmesi süreçleri yerli alıcıya nasil uygulanir?

Giriş

Limited şirket hisselerinin yabancı bir yatırımcıya devri, yerli bir alıcıya devirden prosedürel açıdan büyük farklılıklar içermemekle birlikte, özellikle yabancı alıcının yasal statüsü ve ödeme süreçleri açısından bazı ek dikkat noktaları barındırır. Vergilendirme süreçleri ise, alıcının uyruğundan ziyade hisse devreden ortağın (satıcının) Türkiye mukimi gerçek kişi veya tüzel kişi olmasına göre belirlenir.

Hisse Devri Prosedürleri ve Farklılıklar

Limited şirket hisse devirleri, Türk Ticaret Kanunu (TTK) Madde 595 hükümlerine tabidir. Bu hükümler, alıcının yerli veya yabancı olmasından bağımsız olarak uygulanır.

• Sözleşme Hazırlığı: Taraflar arasında bir hisse devir sözleşmesi düzenlenir. Bu sözleşmede devir bedeli, ödeme koşulları, devir tarihi, garantiler ve taahhütler gibi hususlar detaylandırılır. Yabancı alıcı ile yapılan sözleşmelerde genellikle İngilizce ve Türkçe versiyonların hazırlanması tercih edilir.
• Noter Onayı: Hisse devir sözleşmesinin geçerli olabilmesi için noter huzurunda yapılması ve noter tarafından onaylanması zorunludur. Yabancı alıcının Türkiye'de bulunmaması durumunda, kendi ülkesinde düzenleyeceği ve apostil şerhi taşıyan bir vekaletname ile Türkiye'deki bir temsilcisi aracılığıyla bu işlemi gerçekleştirmesi mümkündür. Yabancı gerçek kişinin pasaportu ve potansiyel vergi kimlik numarası, tüzel kişinin ise vergi kimlik numarası ve yetki belgeleri gereklidir.
• Pay Defterine İşleme: Noter onaylı sözleşme sonrasında devir işlemi, şirketin pay defterine işlenir.
• Ticaret Siciline Tescil ve İlan: Şirketin ortaklık yapısında meydana gelen değişiklik (örneğin, yeni ortak girişi, ortak sayısının değişmesi) ile birlikte, eğer şirket esas sözleşmesinde değişiklik gerektiren bir durum varsa veya müdürler kurulu üyelerinde değişiklik olacaksa, bu durum Ticaret Sicil Müdürlüğüne tescil ve ilan edilir.
• Yabancı Alıcıya Özel Durumlar: Yabancı alıcının Türkiye'de bir vergi kimlik numarasına sahip olması gerekebilir. Ayrıca, hisse bedelinin döviz cinsinden ödenmesi durumunda, döviz transferleri Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Mevzuat hükümlerine uygun olarak bankalar aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu süreçte bankaların talep ettiği bilgi ve belgelerin eksiksiz sunulması önemlidir.

Satış Kazancı Vergilendirmesi

Hisse devrinden elde edilen kazancın vergilendirilmesi, alıcının uyruğuna göre değil, satıcının hukuki statüsüne (gerçek kişi veya tüzel kişi) göre belirlenir.

• Gerçek Kişi Ortaklar İçin (Gelir Vergisi Kanunu - GVK):

  Hisselerini satan gerçek kişi ortakların elde ettiği kazanç, GVK Mükerrer Madde 80/6 uyarınca değer artışı kazancı olarak vergilendirilir. Eğer hisseler, iktisap edildiği tarihten itibaren iki yıldan fazla bir süre ile elde tutulmuşsa, satışından doğan kazançlar gelir vergisinden istisnadır. Eğer iki yıldan az süreyle elde tutulmuşsa, satış kazancı, iktisap bedelinin ve satış hasılatının enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonrası belirlenen safi kazanç üzerinden GVK Madde 80'de belirtilen istisna tutarı (2024 yılı için 87.000 TL) düşüldükten sonra gelir vergisine tabi olur.

  Hesaplama Örneği (Gerçek Kişi - 2 Yıldan Az Süreyle Elde Tutma):
  İktisap Bedeli: 100.000 TL (Ocak 2023)
  Satış Bedeli: 500.000 TL (Mart 2024)
  İktisap Tarihi Endeks Katsayısı (Örnek): 1.5
  Düzeltilmiş İktisap Bedeli: 100.000 TL * 1.5 = 150.000 TL
  Safi Kazanç: 500.000 TL - 150.000 TL = 350.000 TL
  2024 Yılı Değer Artışı Kazancı İstisnası: 87.000 TL
  Vergilendirilecek Matrah: 350.000 TL - 87.000 TL = 263.000 TL
  Bu matrah üzerinden GVK'nın ilgili gelir dilimlerine göre gelir vergisi hesaplanır.

• Tüzel Kişi Ortaklar İçin (Kurumlar Vergisi Kanunu - KVK):

  Hisselerini satan kurumlar (tüzel kişiler) için elde edilen kazanç, KVK Madde 5/1-e hükmü çerçevesinde iştirak hissesi satış kazancı istisnasına tabi olabilir. Bu istisnadan yararlanmak için, satılan hisselerin en az iki tam yıl (730 gün) süreyle kurumun aktifinde yer alması ve satış kazancının %75'lik kısmının pasifte özel bir fon hesabında tutulması şarttır. Bu fon, beş yıl içinde sermayeye eklenmeli veya işletmeden çekilmemelidir. Kalan %25'lik kısım ise kurumlar vergisine tabi olur.

  Muhasebe Kaydı Örneği (Tüzel Kişi Satıcı):
  100.000 TL maliyetli iştirak hissesi 500.000 TL'ye satıldı.
  Kazanç: 400.000 TL. %75 istisna: 300.000 TL. Vergiye tabi kazanç: 100.000 TL.
  Hisse satış kaydı:
  Borç: 102 BANKALAR HESABI 500.000 TL
  Alacak: 240 İŞTİRAKLER HESABI 100.000 TL
  Alacak: 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KAZANÇLAR 400.000 TL
  İstisna kaydı:
  Borç: 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KAZANÇLAR 300.000 TL
  Alacak: 549 ÖZEL FONLAR HESABI 300.000 TL

Diğer Yasal Yükümlülükler

• Katma Değer Vergisi (KDV): Limited şirket hisse devirleri, KDV Kanunu Madde 17/4-g uyarınca KDV'den istisnadır.
• Damga Vergisi: Limited şirket hisse devir sözleşmeleri, genellikle damga vergisine tabi değildir. Ancak, sözleşmenin içeriğinde hisse devri dışında damga vergisi doğurabilecek başka işlemlerin (örneğin gayrimenkul satış vaadi) bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
• E-Defter/E-Fatura: Şirketin ortaklık yapısı değişse de tüzel kişiliği devam ettiği için, e-Defter ve e-Fatura uygulamaları üzerindeki yükümlülükleri aynı şekilde devam eder.
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): Şirketin ortaklık yapısındaki değişiklikler, şirketin çalışanlarına yönelik SGK yükümlülüklerini doğrudan etkilemez. Şirket, işveren olarak yükümlülüklerini sürdürür.

Uygulanabilir Adımlar

1. Ön Görüşmeler ve Niyet Mektubu (LOI): Yabancı yatırımcı ile ön görüşmeler yapılır, şirketin değerlemesi gerçekleştirilir ve karşılıklı niyet mektubu (Letter of Intent) imzalanır.
2. Durum Tespiti (Due Diligence): Yabancı yatırımcı, şirketin mali, hukuki, vergisel ve operasyonel durumunu detaylı bir şekilde inceler. Bu aşamada profesyonel danışmanlık alınması kritik öneme sahiptir.
3. Hisse Devir Sözleşmesinin Hazırlanması: Tarafların avukatları tarafından, yabancı yatırımcının özel durumları da gözetilerek detaylı bir hisse devir sözleşmesi hazırlanır.
4. Noter İşlemleri: Hazırlanan sözleşme, noterde imzalanır ve onaylanır. Yabancı alıcının Türkiye'de vergi numarası edinmesi veya vekaletname ile temsil edilmesi sağlanır.
5. Pay Defteri ve Ticaret Sicili İşlemleri: Devir işlemi şirket pay defterine işlenir ve gerekli tescil/ilan işlemleri Ticaret Sicil Müdürlüğünde tamamlanır.
6. Satış Kazancının Beyanı ve Vergilendirilmesi: Hisseleri satan ortak (gerçek kişi veya tüzel kişi), elde ettiği kazancı ilgili vergi mevzuatına göre (GVK veya KVK) beyan eder ve hesaplanan vergiyi öder.
7. Döviz Transferi Takibi: Yabancı alıcı tarafından yapılan ödemelerin, bankalar aracılığıyla ve kambiyo mevzuatına uygun şekilde Türkiye'deki banka hesaplarına transfer edildiğinden emin olunur.

Yasal Dayanaklar ve Yönlendirmeler

• Türk Ticaret Kanunu (TTK): Madde 595 (Limited Şirket Hisse Devri Prosedürleri)
• Gelir Vergisi Kanunu (GVK): Mükerrer Madde 80/6 ve Madde 81 (Gerçek Kişi Ortakların Değer Artışı Kazançları)
• Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK): Madde 5/1-e (Tüzel Kişi Ortakların İştirak Hissesi Satış Kazancı İstisnası)
• Katma Değer Vergisi Kanunu (KDV Kanunu): Madde 17/4-g (Hisse Devirlerinde KDV İstisnası)
• Vergi Usul Kanunu (VUK): Değerleme, belge düzeni ve beyanname süreçleri için genel hükümler.
• Mevzuata Erişim: İlgili mevzuat hükümlerine ve güncel duyurulara Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ve Resmi Gazete internet sitelerinden ulaşılabilir.

Onemli Noktalar

• Hisse devri prosedürleri, alıcının yerli veya yabancı olmasına bakılmaksızın Türk Ticaret Kanunu'na tabidir ve noter onayı zorunludur.
• Satış kazancı vergilendirmesi, alıcının uyruğundan ziyade satıcının (gerçek kişi veya tüzel kişi) Türkiye mukimi statüsüne göre belirlenir.
• Gerçek kişi satıcılarda 2 yıldan fazla elde tutulan hisse satış kazançları GVK'ya göre istisna iken, tüzel kişi satıcılarda KVK kapsamında %75 istisna uygulanabilir.
• Limited şirket hisse devirleri KDV ve genellikle damga vergisinden istisnadır.
• Yabancı alıcının Türkiye'de vergi kimlik numarası edinmesi ve döviz transferlerinin kambiyo mevzuatına uygunluğu ek dikkat gerektiren hususlardır.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.