İşletmemin 2026 yılı birinci geçici vergi beyannamesinde, 10 Nisan 2026 tarihli GİB sirküleri ile belirlenen %4,19 sureci nasil yonetilmeli?

Giriş ve Yasal Dayanak

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından 10 Nisan 2026 tarihinde yayımlanan ve 2026 yılı birinci geçici vergi döneminde uygulanacak yeniden değerleme oranını %4,19 olarak belirleyen Sirküler/72, işletmelerin amortismana tabi iktisadi kıymetlerini (ATİK) güncel ekonomik koşullara uygun hale getirmesine olanak tanımaktadır. Bu uygulama, Vergi Usul Kanunu (VUK) Mükerrer Madde 298 hükümlerine dayanılarak, ilgili sirküler ile detaylandırılan özel bir düzenleme niteliğindedir. Söz konusu sirküler, özellikle geçici vergi dönemleri için belirlenen bu oranın hangi varlık gruplarına ve nasıl uygulanacağını açıklayarak, vergi matrahının tespitinde dikkate alınacak unsurları belirlemektedir.

Yeniden Değerlemeye Tabi Varlıklar ve Uygulama Alanı

Sirkülerde belirtilen %4,19 yeniden değerleme oranı, bilançonuzun aktifinde yer alan ve amortismana tabi tutulan iktisadi kıymetler (ATİK) üzerinde uygulanmalıdır. Bu varlıklar genellikle şunlardır:

• Gayrimenkuller: Binalar, arazi üzerindeki yapılar (arsalar hariç, zira arsa ve araziler amortismana tabi değildir).
• Tesis, Makine ve Cihazlar: Üretimde kullanılan makineler, ofis ekipmanları, donanımlar.
• Taşıtlar: İşletmenin envanterine kayıtlı binek ve ticari taşıtlar.
• Demirbaşlar: Ofis mobilyaları, bilgisayarlar vb.
• Özel Maliyetler: Kiralanan gayrimenkullere yapılan ve kira süresi sonunda kiralayana bırakılacak olan giderler.

Bu oran, söz konusu iktisadi kıymetlerin maliyet bedelleri ile bunlara ait birikmiş amortismanlar üzerine uygulanır. Amaç, bu kıymetlerin defter değerlerini güncelleyerek, daha gerçekçi bir aktif değeri ve bu değer üzerinden hesaplanacak amortisman gideri sayesinde vergi matrahını etkilemektir.

Diğer Varlık Grupları: Nakit, banka hesapları, ticari alacaklar, stoklar gibi parasal nitelikteki kalemler ile arsa ve araziler gibi amortismana tabi olmayan kıymetler, bu sirküler kapsamında %4,19 oranı ile yeniden değerlemeye tabi tutulmaz. Bu tür kalemler genellikle enflasyon düzeltmesi veya özel değerleme hükümleri kapsamında değerlendirilir. Dolayısıyla, sirkülerin odak noktası, amortisman yoluyla vergi matrahına etki eden ATİK'lerdir.

Geçici Vergi Matrahına Etkisi

Yeniden değerleme işleminin geçici vergi matrahına etkisi, öncelikle artan amortisman giderleri aracılığıyla gerçekleşir. Yeniden değerleme sonucunda ATİK'lerin maliyet bedelleri ve birikmiş amortismanları güncellenir. Bu güncellemeler sonucunda ortaya çıkan net değer artışı, bilançonun pasifinde “522 Yeniden Değerleme Artışları” hesabında özel bir fon olarak izlenir. Ancak asıl etki, yeniden değerlenmiş tutarlar üzerinden hesaplanacak olan amortisman giderlerinin artmasıdır. Artan amortisman gideri, ilgili dönemin (2026 yılı birinci geçici vergi dönemi olan Ocak-Şubat-Mart) gelir tablosuna gider olarak yansıyacak, bu da işletmenizin dönem karını azaltarak ödenecek geçici vergi matrahını düşürecektir. Bu durum, işletmelerin daha az geçici vergi ödemesini sağlayarak nakit akışlarına olumlu katkıda bulunur.

Adım Adım Uygulama Süreci

• 1. Değerlemeye Tabi Kıymetlerin Tespiti: İşletmenizin bilanço aktifinde yer alan ve amortismana tabi olan tüm iktisadi kıymetler detaylı bir şekilde listelenir. Her bir kıymetin kayıtlı maliyet bedeli ve ilgili döneme kadar ayrılmış birikmiş amortisman tutarları belirlenir.
• 2. Yeniden Değerleme Oranının Uygulanması: GİB Sirküleri/72 ile belirlenen %4,19 oranı, tespit edilen her bir ATİK'in maliyet bedeli ve birikmiş amortismanı üzerine uygulanır.
• 3. Yeniden Değerlenmiş Tutar ve Değer Artışının Hesaplanması:
  • Yeniden değerlenmiş maliyet bedeli = Mevcut Maliyet Bedeli x (1 + %4,19)
  • Yeniden değerlenmiş birikmiş amortisman = Mevcut Birikmiş Amortisman x (1 + %4,19)
  • Net Değer Artışı = (Yeniden değerlenmiş maliyet bedeli - Mevcut maliyet bedeli) - (Yeniden değerlenmiş birikmiş amortisman - Mevcut birikmiş amortisman)
• 4. Muhasebe Kayıtlarının Yapılması: Hesaplanan değer artışları, ilgili ATİK'in maliyet ve birikmiş amortisman hesapları ile 522 Yeniden Değerleme Artışları hesabına kaydedilir.
• 5. Amortisman Giderinin Hesaplanması: Yeniden değerlenmiş maliyet bedelleri üzerinden, kıymetlerin kalan faydalı ömürleri dikkate alınarak 2026 yılı birinci geçici vergi dönemi (Ocak-Şubat-Mart) için amortisman gideri yeniden hesaplanır.
• 6. Geçici Vergi Beyannamesine Yansıtma: Hesaplanan artırılmış amortisman gideri, 2026 yılı birinci geçici vergi beyannamesinin (17 Mayıs 2026 tarihine kadar verilecek) ilgili satırlarına işlenerek kurum kazancının ve dolayısıyla geçici vergi matrahının tespitinde dikkate alınır.

Muhasebe Kaydı Örneği

Bir makinenin mevcut maliyet bedeli 100.000 TL, birikmiş amortismanı 20.000 TL ve %4,19 yeniden değerleme oranı uygulandığını varsayalım:

• Yeniden Değerlenmiş Maliyet Bedeli = 100.000 TL * 1,0419 = 104.190 TL
• Yeniden Değerlenmiş Birikmiş Amortisman = 20.000 TL * 1,0419 = 20.838 TL
• Net Değer Artışı = (104.190 TL - 100.000 TL) - (20.838 TL - 20.000 TL) = 4.190 TL - 838 TL = 3.352 TL

----------------------- / -----------------------
253 Tesis, Makine ve Cihazlar 4.190 TL
 257 Birikmiş Amortismanlar 838 TL
 522 Yeniden Değerleme Artışları 3.352 TL
(Makinenin yeniden değerlemesi kaydı)
----------------------- / -----------------------

Bu kayıt sonrasında, makinenin yeni değerleri üzerinden amortisman hesaplamaları yapılır ve oluşan artan amortisman gideri vergi matrahından düşülür.

KDV ve e-Defter/e-Fatura Bağlamı

Yeniden değerleme işlemi, bir mal veya hizmet teslimi niteliğinde olmadığından, Katma Değer Vergisi (KDV) hesaplaması üzerinde doğrudan bir etkisi bulunmamaktadır. Bu işlem için herhangi bir KDV beyannamesi düzenlenmesi veya KDV hesaplanması gerekmez.

Yapılan yeniden değerleme kayıtları, işletmenizin yasal defterlerine (yevmiye defteri, büyük defter vb.) işlenir ve e-Defter uygulaması kapsamında elektronik ortamda Gelir İdaresi Başkanlığı'na gönderilir. Bu işlem, e-Fatura veya e-Arşiv Fatura düzenlenmesini gerektirmeyen, sadece dahili bir muhasebe ve vergi düzeltme işlemidir.

Önemli Not

Yeniden değerleme uygulamasının detayları, GİB tarafından yayımlanan ilgili sirkülerin tam metninde yer almaktadır. Uygulamanın hatasız yapılması için sirkülerin dikkatlice incelenmesi, hangi kıymetlerin kapsama dahil olduğu ve hesaplama yöntemlerine ilişkin özel açıklamaların titizlikle takip edilmesi büyük önem arz etmektedir. Güncel mevzuata ve sirkülere www.gib.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Onemli Noktalar

• Yasal Dayanak: GİB Sirküleri ve VUK Mükerrer 298. Madde.
• Uygulama Alanı: Amortismana tabi iktisadi kıymetler (ATİK).
• Geçici Vergiye Etki: Artan amortisman gideri ile vergi matrahı azalması.
• Uygulama Adımları: Kıymet tespiti, oran uygulama, muhasebe kaydı ve amortisman hesaplama.
• KDV ve e-Defter: Doğrudan KDV etkisi yok, e-Deftere yansıtma zorunluluğu.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.