Bozulmuş evlilik nedeniyle ortaklıktan ayrılmak isteyen bir limited şirket ortağının hisse devir sürecinde vergi yükümlülükleri nelerdir?

Hisse Devir Sürecinde Vergi Yükümlülükleri ve Yönetimi

Evliliğin sona ermesi nedeniyle limited şirket ortaklığından ayrılan bir ortağın hisselerini devretmesi durumu, Türk vergi mevzuatı açısından belirli yükümlülükleri beraberinde getirir. Bu süreçte hem devreden ortağın hem de şirketin dikkat etmesi gereken vergisel ve hukuki adımlar bulunmaktadır. Amaç, mevzuata uygun hareket ederek olası cezai yaptırımlardan kaçınmak ve süreci şeffaf bir şekilde tamamlamaktır.

Yasal Dayanaklar

• Gelir Vergisi Kanunu (GVK): Mükerrer Madde 80 (Değer Artışı Kazançları) ve Madde 81 (Değer Artışı Kazançlarında İstisna ve Beyan).
• Katma Değer Vergisi Kanunu (KDV Kanunu): Madde 17/4-g (İştirak hisseleri devirlerinde KDV istisnası).
• Damga Vergisi Kanunu (DVK): Ekli (1) Sayılı Tablo (Sözleşmelerde damga vergisi).
• Vergi Usul Kanunu (VUK): Değerleme hükümleri (Maliyet bedeli endekslemesi).
• Türk Ticaret Kanunu (TTK): Limited şirketlerde pay devrine ilişkin hükümler (Madde 595).

Vergi Yükümlülükleri

1. Gelir Vergisi (Değer Artışı Kazancı)

Limited şirket hisselerinin gerçek kişiler tarafından elden çıkarılmasından doğan kazançlar, GVK mükerrer madde 80 uyarınca değer artışı kazancı olarak kabul edilir. Bu kazanç, hissenin satış bedeli ile alış bedeli arasındaki farktır.

• İki Tam Yıl İstisnası: GVK mükerrer madde 80/1'e göre, iktisap tarihinden itibaren iki tam yıl geçtikten sonra elden çıkarılan limited şirket iştirak hisselerinden doğan kazançlar gelir vergisinden istisnadır. Bu istisna, hisseleri devreden ortağın hisseleri en az iki tam yıl elinde tutmuş olması durumunda uygulanır.
• Maliyet Bedeli Endekslemesi: Eğer hisseler iki tam yıl içinde elden çıkarılıyor ve değer artışı kazancı oluşuyorsa, hissenin alış bedeli, elden çıkarıldığı ay hariç olmak üzere Türkiye İstatistik Kurumu'nca yayımlanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) artış oranında endekslenerek güncellenir. Bu, gerçek kazancın tespitini sağlar ve enflasyonun olumsuz etkilerini azaltır. Endeksleme, alış bedelinin %10'dan fazla artması durumunda yapılır.
• Beyan Sınırı: İki tam yıl içinde yapılan devirlerde, endekslenmiş maliyet bedelinden sonra kalan kazancın belirli bir kısmı (2024 yılı için 87.000 TL) gelir vergisinden istisnadır. Bu istisna düşüldükten sonra kalan tutar beyan edilir ve vergilendirilir.

Hesaplama Örneği (İki Tam Yıl İçinde Devir Durumu):

• Hisse Alış Tarihi: 01.07.2023
• Hisse Alış Bedeli: 100.000 TL
• Hisse Satış Tarihi: 01.07.2024
• Hisse Satış Bedeli: 200.000 TL
• Alış tarihindeki Yİ-ÜFE: 1000
• Satış tarihindeki Yİ-ÜFE: 1300

1. Maliyet Bedeli Endekslemesi:
Endeksleme Oranı = (Satış Ayı Yİ-ÜFE - Alış Ayı Yİ-ÜFE) / Alış Ayı Yİ-ÜFE = (1300 - 1000) / 1000 = 0,30 (%30)
Endekslenmiş Maliyet Bedeli = 100.000 TL * (1 + 0,30) = 130.000 TL

2. Değer Artışı Kazancı:
Satış Bedeli - Endekslenmiş Maliyet Bedeli = 200.000 TL - 130.000 TL = 70.000 TL

3. İstisna Uygulaması:
Değer Artışı Kazancı (70.000 TL) 2024 yılı istisna sınırı olan 87.000 TL'nin altında kaldığı için gelir vergisi beyan edilmez ve ödenmez.

Eğer kazanç istisna sınırını aşsaydı, aşan kısım yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilerek vergilendirilecekti.

2. Katma Değer Vergisi (KDV)

KDV Kanunu'nun 17/4-g maddesi uyarınca, banka ve sigorta muameleleri vergisi kapsamına giren işlemler ile kıymetli maden ve taşların, döviz, para, damga pulu, değerli kağıtlar, hisse senedi, tahvil, bono ve benzeri menkul kıymetlerin teslimleri KDV'den istisnadır. Dolayısıyla, limited şirket hisselerinin devri KDV'ye tabi değildir.

3. Damga Vergisi

Hisse devrine ilişkin düzenlenen sözleşmeler (pay devir sözleşmesi), Damga Vergisi Kanunu'na tabidir. Genellikle binde 9,48 oranında damga vergisi uygulanır. Bu vergi, sözleşmeyi imzalayan taraflarca (devreden ve devralan) müteselsilen sorumluluk esasına göre ödenir. Noter huzurunda yapılan pay devir sözleşmelerinde noter harcı ve damga vergisi noter tarafından tahsil edilir.

Hisse Devir Sürecinin Yönetimi (Adım Adım)

• 1. Pay Devir Sözleşmesinin Hazırlanması ve Onaylanması: Pay devri, yazılı bir sözleşme ile yapılmalı ve bu sözleşmenin noter tarafından onaylanması zorunludur (TTK Madde 595). Sözleşmede devredilen payın nominal değeri, satış bedeli, devreden ve devralan tarafların bilgileri yer almalıdır.
• 2. Genel Kurul Kararı: Limited şirketlerde pay devri, şirket ana sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa, ortaklar genel kurulunun onayı ile geçerlilik kazanır. Genel kurul kararı ile pay defterine işlenir.
• 3. Ticaret Siciline Tescil ve İlan: Pay devrinin şirket ortaklık yapısında yarattığı değişiklik, noter onaylı pay devir sözleşmesi ve genel kurul kararı ile birlikte Ticaret Sicil Müdürlüğü'ne tescil ve ilan edilmelidir. Bu tescil, üçüncü kişiler açısından bağlayıcılık sağlar.
• 4. Gelir Vergisi Beyannamesi: Eğer hisseler iki tam yıl içinde devredilmiş ve istisna sınırını aşan bir değer artışı kazancı oluşmuşsa, devreden ortak tarafından izleyen yılın Mart ayında yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilerek vergisi ödenmelidir.
• 5. Şirket Muhasebe Kayıtları: Şirket muhasebesinde, ayrılan ortağın payının yeni ortağa devri, şirketin özkaynak toplamını değiştirmez. Sadece 500 Sermaye Hesabı altında tutulan ortaklık pay defteri ve alt hesaplar güncellenir. Örneğin, ayrılan ortağın sermaye hesabının kapatılarak, devralan ortağın sermaye hesabına aktarılması söz konusu olur. Bu durum, Ticaret Sicil Gazetesi'nde ilan edilen genel kurul kararı ve ana sözleşme değişikliği ile desteklenir.

Muhasebe Kaydı Örneği (Şirket Tarafından)

Şirketin sermaye yapısında ortaklar bazında gerçekleşen değişiklik, doğrudan bir finansal hareket yaratmaz. Şirket sadece ortaklar pay defterini günceller ve 500 Sermaye Hesabı altındaki ilgili ortak hesaplarında isim değişikliği yapar. Örneğin, Ortak A'nın sermaye payının Ortak B'ye devri durumunda:

• Borç: 500.01 Ortak A Sermaye Hesabı (Nakit Ödenmiş Kısım)
• Alacak: 500.02 Ortak B Sermaye Hesabı (Nakit Ödenmiş Kısım)

Bu kayıt, fiili bir para akışı yerine, sermaye taahhüdünün ve ödenmiş sermayenin sahipliğinin değiştiğini gösterir. Şirket, bu kaydı yapmadan önce genel kurul kararının ve ticaret sicil tescilinin tamamlanmasını bekler.

Önemli Hususlar ve Tavsiyeler

• Şirket ana sözleşmesinde pay devrine ilişkin özel hükümler (örneğin, diğer ortakların ön alım hakkı) bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
• Devir öncesinde şirket değerlemesi yapılması, satış bedelinin gerçekçi belirlenmesi ve olası vergi incelemelerinde dayanak oluşturması açısından önemlidir.
• Devir işleminin doğru bir şekilde yürütülmesi için bir mali müşavir ve avukattan destek alınması tavsiye edilir.

Yönlendirmeler

• Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) Mevzuat Bilgi Sistemi: www.gib.gib.gov.tr
• Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi: www.ticaretsicil.gov.tr
• Resmi Gazete (Kanun ve Yönetmelikler için): www.resmigazete.gov.tr

Onemli Noktalar

• İki Tam Yıl İstisnası ile Değer Artışı Kazancı (Gelir Vergisi) hesaplaması ve beyanı.
• Limited şirket hisse devirlerinde KDV istisnası ve Damga Vergisi yükümlülüğü.
• Pay devir sürecinin noter onayı, genel kurul kararı ve ticaret sicili tescili adımları.
• Maliyet Bedeli Endekslemesi ve 2024 yılı için istisna sınırının uygulanması.
• Şirket muhasebesinde ortaklık yapısının güncellenmesi ve pay defteri kayıtları.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.