Bir işletme sahibi, eşine ait aracı şirket işlerinde kullanırsa yakıt ve bakım masraflarını gider yazabilir nasil uygulanir?

Eşe Ait Aracın İşletme Faaliyetlerinde Kullanılması ve Gider Yazma Esasları

İşletme sahiplerinin, eşlerine ait binek araçları ticari faaliyetlerinde kullanmaları durumunda, bu araçlara ilişkin yakıt, bakım, sigorta ve benzeri masrafları işletme gideri olarak muhasebeleştirmeleri ve vergi avantajlarından faydalanabilmeleri Türk Vergi Mevzuatı çerçevesinde belirli koşullara tabidir. Temel prensip, giderin ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile doğrudan ilgili olması ve belgelendirilmesidir.

Yasal Dayanak ve Temel Koşul

Gelir Vergisi Kanunu (GVK) madde 40/1 uyarınca, ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler indirilebilir. Ancak, eşe ait aracın işletme aktifine kayıtlı olmaması nedeniyle, bu aracın masraflarının doğrudan gider yazılması mümkün değildir. Bu durumda yasal bir zemin oluşturmak için en uygun yöntem, işletme ile araç sahibi eş arasında bir kira sözleşmesi düzenlenmesidir.

• Vergi Usul Kanunu (VUK) uyarınca tüm giderlerin belgelendirilmesi zorunludur. Kira sözleşmesi, bu belgelendirme sürecinin temelini oluşturur.
• Katma Değer Vergisi Kanunu (KDV) madde 30/b uyarınca binek otomobillerin kiralanması veya işletmeye ait olması durumunda KDV indirimi konusunda belirli kısıtlamalar bulunmaktadır. Bu kısıtlamalar, kira bedeli üzerindeki KDV ve araç giderleri üzerindeki KDV için geçerlidir.

Uygulama Adımları ve Muhasebeleştirme

1. Kira Sözleşmesi Düzenlenmesi:
   • İşletme (kiracı) ile eş (kiralayan) arasında yazılı bir kira sözleşmesi yapılmalıdır. Sözleşmede aracın cinsi, modeli, plakası, kira süresi, kira bedeli ve ödeme koşulları açıkça belirtilmelidir.
   • Kira bedeli, piyasa emsallerine uygun (emsal bedel ilkesine göre) olmalıdır. Çok düşük veya çok yüksek kira bedelleri vergi incelemelerinde sorun yaratabilir.
2. Kira Geliri ve Vergilendirme (Eş Yönünden):
   • Eşin elde ettiği kira geliri, Gayrimenkul Sermaye İradı (GMSİ) olarak değerlendirilecektir. Eş, bu geliri yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan etmekle yükümlüdür.
   • Eş, gerçek gider yöntemini veya götürü gider yöntemini (%15) seçerek vergi matrahını belirleyebilir. Gerçek gider yönteminde, araca ilişkin amortisman, bakım, sigorta vb. giderler düşülebilir. Ancak, araç eşin adına kayıtlı olduğundan, işletmenin gider yazdığı masrafları eşin de gerçek gider olarak göstermesi mükerrerliğe yol açar ve kabul edilmez. Genellikle götürü gider yöntemi tercih edilir.
   • Kira bedeli üzerinden stopaj (vergi kesintisi) yapılmaz. Kira geliri beyanı tamamen eşin sorumluluğundadır.
3. İşletme Yönünden Gider Yazma:
   • Kira Gideri: İşletme, eşine ödediği kira bedelini gider olarak kaydedebilir. Bu ödemelerin banka aracılığıyla yapılması, ispat açısından önemlidir.
   • Yakıt ve Bakım Giderleri: Kira sözleşmesi ile aracın işletme kullanımına tahsis edildiği belgelendiği için, aracın yakıt, bakım-onarım, trafik sigortası, kasko, köprü/otoyol geçiş ücretleri gibi masrafları işletme tarafından karşılanabilir ve gider olarak kaydedilebilir. Bu giderlere ait faturaların işletme adına düzenlenmesi zorunludur.
   • Binek Otomobil Gider Kısıtlamaları:GVK madde 40/1 ve KVK madde 6 kapsamında binek otomobillerin giderleri ve amortismanları için 2024 yılı itibarıyla belirlenen limitler bulunmaktadır. Örneğin, kira giderlerinin KDV hariç aylık 23.000 TL'yi aşan kısmı, yakıt, bakım, onarım vb. giderlerin %70'i indirilebilirken, kalan %30'u kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) olarak değerlendirilir. KDV Kanunu madde 30/b uyarınca binek otomobillerin kiralanmasında ödenen KDV indirilemez. Ancak araçla ilgili diğer giderlerin (yakıt, bakım vb.) KDV'si, bu giderlerin KDV hariç tutarlarının %70'i indirilebildiği için, bu %70'lik kısma isabet eden KDV indirilebilir.

Muhasebe Kaydı Örneği (Basitleştirilmiş)

1. Yakıt Gideri Kaydı (Örn: 1.000 TL + 200 TL KDV = 1.200 TL Fatura)

------------------------------------ / ------------------------------------770 Genel Yönetim Giderleri (Yakıt) 700 TL (1000 TL * %70)689 KKEG (Yakıt) 300 TL (1000 TL * %30)191 İndirilecek KDV 140 TL (200 TL * %70) 102 Bankalar / 320 Satıcılar 1.140 TL (Yakıt gideri kaydı)------------------------------------ / ------------------------------------

Not: Eğer yakıt giderinin %100'ü işe ait olduğu iddia edilebiliyorsa ve KDV Kanunu 30/b kapsamında değilse, KDV'nin tamamı indirilebilir. Ancak binek otomobillerde %70/%30 kısıtlaması genel olarak uygulanır.

2. Kira Gideri Kaydı (Örn: Aylık 15.000 TL Kira)

------------------------------------ / ------------------------------------770 Genel Yönetim Giderleri (Kira) 15.000 TL (KDV hariç limit dahilinde) 320 Satıcılar / 102 Bankalar 15.000 TL (Eşe ait araç kira bedeli kaydı)------------------------------------ / ------------------------------------

Not: Kira bedeli aylık 23.000 TL (2024 yılı) üzerindeyse, aşan kısım KKEG olarak kaydedilir. Kira bedeli için KDV indirimi söz konusu değildir.

Önemli Uyarılar ve Kaynak Yönlendirmesi

• Tüm işlemlerin şeffaf ve gerçeğe uygun olması esastır. Vergi incelemelerinde bu durumun titizlikle incelenebileceği unutulmamalıdır.
• Kira sözleşmesinin noterden yapılması zorunlu değildir ancak ispat açısından faydalı olabilir. Adi yazılı sözleşme de geçerlidir.
• Güncel yasal düzenlemeler ve limitler için Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) web sitesindeki sirküler ve tebliğleri takip etmek kritik öneme sahiptir. Özellikle binek otomobil gider kısıtlamaları her yıl güncellenmektedir. (www.gib.gov.tr)
• KDV Kanunu'nun 30/b maddesi ve GVK'nın 40. maddesi ile KVK'nın 6. maddesi binek otomobil gider kısıtlamalarına ilişkin temel yasal dayanaklardır.

Onemli Noktalar

• Eş ile işletme arasında yazılı bir kira sözleşmesi düzenlenmesi zorunludur.
• Eşin elde ettiği kira geliri Gayrimenkul Sermaye İradı (GMSİ) olarak beyan edilmelidir.
• Binek otomobil giderleri (yakıt, bakım vb.) için %70'i indirilebilir, %30'u KKEG'dir; kira bedeli ve KDV indirimi kısıtlamaları mevcuttur.
• Tüm araç giderlerinin işletme adına faturalandırılması ve belgelendirilmesi esastır.
• Kira bedeli emsal bedel ilkesine uygun olmalı ve güncel yasal limitler takip edilmelidir.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.