İşçinin İşverene Ödediği İhbar Tazminatında Gelir Vergisi, Damga Vergisi ve SGK Uygulaması

İş sözleşmesinin sona ermesinde ihbar tazminatı, uygulamada çoğu zaman işverenin işçiye yaptığı ödeme olarak düşünülür. Oysa 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17’nci maddesi uyarınca belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden taraf, karşı tarafa bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu nedenle haklı sebep olmaksızın ve gerekli ihbar süresini kullanmaksızın işten ayrılan işçinin de işverene ihbar tazminatı ödeme borcu doğabilir.

İhbar Tazminatı Nedir?

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshi sırasında kanuni bildirim sürelerine uyulmaması halinde karşı tarafa ödenen tazminattır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17’nci maddesine göre iş sözleşmesini feshedecek taraf, işçinin kıdemine göre belirlenen süre kadar önce karşı tarafa bildirimde bulunmalıdır. Bildirim süresine uyulmaması halinde, bu süreye ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir.

İşçi İşverene Hangi Durumda İhbar Tazminatı Öder?

İşçi, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir sebebe dayanmadan ve kanuni ihbar süresine uymadan feshederse, işveren işçiden ihbar tazminatı talep edebilir. Burada önemli olan husus, işçinin iş sözleşmesini derhal sona erdirmesi ve İş Kanunu’nda öngörülen bildirim süresini kullandırmamasıdır. İşçinin haklı nedenle fesih hakkını kullanması halinde ise genel kural olarak ihbar tazminatı borcu doğmaz.

İşçinin İşverene Ödediği İhbar Tazminatında Gelir Vergisi Stopajı Yapılır Mı?

İşçinin işverene ödediği ihbar tazminatı, işçiye yapılan bir ücret ödemesi değildir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 61’inci maddesinde ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan menfaatler olarak tanımlanmıştır. İşçinin işverene yaptığı ödeme bu tanıma girmez. Bu nedenle işçinin işverene ödediği ihbar tazminatı üzerinden işçi adına gelir vergisi stopajı yapılmaz.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesi kapsamında ücret ödemeleri üzerinden tevkifat yapılması, işverenin işçiye yaptığı ücret ve ücret sayılan ödemeler için söz konusudur. İşçinin işverene ödeme yaptığı durumda bordroda gelir vergisi kesintisi yapılması veya bu ödemenin işçi ücret matrahına dahil edilmesi doğru değildir.

Ancak işveren yönünden tahsil edilen ihbar tazminatı ticari faaliyetle bağlantılı bir gelir niteliğindedir. İşveren kurumlar vergisi mükellefi ise bu tutar kurum kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınır. İşveren gelir vergisi mükellefi bir işletme ise ticari kazancın tespitinde hasılat veya diğer gelir olarak kayıtlara alınır.

İşverenin İşçiye Ödediği İhbar Tazminatı ile İşçinin İşverene Ödediği İhbar Tazminatı Aynı Mıdır?

Vergilendirme açısından iki durum birbirinden ayrılmalıdır. İşverenin işçiye ödediği ihbar tazminatı, işçiye sağlanan menfaat niteliğinde olduğundan genel olarak gelir vergisi stopajına ve damga vergisine tabi tutulur. Buna karşılık işçinin işverene ödediği ihbar tazminatı işçiye yapılan bir ödeme olmadığı için ücret bordrosunda gelir vergisi stopajına konu edilmez.

Damga Vergisi Ne Zaman Doğar?

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’na göre damga vergisinin konusu, Kanuna ekli tabloda yer alan kağıtlardır. Dolayısıyla damga vergisi doğup doğmadığı, yalnızca bir para hareketine değil, bu para hareketini içeren ve damga vergisine tabi nitelikte bir kağıt düzenlenip düzenlenmediğine bağlıdır.

İşçinin işverene ihbar tazminatı ödemesi, tek başına damga vergisi doğuran bir işlem olarak değerlendirilmez. Ödeme banka kanalıyla yapılmışsa ve ayrıca damga vergisine tabi bir sözleşme, protokol, sulhname veya belirli parayı içeren başka bir kağıt düzenlenmemişse, sadece ödeme nedeniyle damga vergisi hesaplanmaz. Buna karşılık işçi ile işveren arasında belirli tutarı içeren, imzalı bir protokol, sulh sözleşmesi veya benzeri bir kağıt düzenlenirse, bu kağıdın niteliğine göre damga vergisi doğabilir.

SGK Primi ve İşsizlik Sigortası Primi Kesilir Mi?

İşçinin işverene ödediği ihbar tazminatı, işçiye yapılan bir ödeme olmadığı için prime esas kazanç niteliğinde değildir. Bu nedenle bu tutar üzerinden SGK primi ve işsizlik sigortası primi kesilmez. Ayrıca 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 80’inci maddesinde ihbar tazminatının prime esas kazanca dahil edilmeyeceği açıkça düzenlenmiştir. İşverenin işçiye ihbar tazminatı ödediği durumda dahi SGK primi hesaplanmaması, işçinin işverene ödeme yaptığı durumda prim kesintisi yapılmaması sonucunu daha da netleştirmektedir.

KDV Hesaplanır Mı?

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’na göre KDV, Türkiye’de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti kapsamında yapılan teslim ve hizmetler üzerinden doğar. İşçinin işverene ödediği ihbar tazminatı, bir mal teslimi veya hizmet ifasının karşılığı değil, İş Kanunu’ndan kaynaklanan tazminat niteliğinde bir ödemedir. Bu nedenle genel değerlendirme itibarıyla KDV’ye tabi tutulmaz.

Gelir İdaresi Başkanlığı özelgelerinde de tazminat mahiyetindeki ödemelerde temel ayrım, ödemenin bir teslim veya hizmetin karşılığı olup olmadığı noktasında yapılmaktadır. İş Kanunu’ndan doğan ihbar tazminatı, hizmet bedeli değil zarar veya kanuni yükümlülük niteliğinde tazminat olduğundan KDV hesaplanmaması gerektiği kabul edilir. Ancak taraflar arasında tazminat adı altında fiilen bir hizmet, vazgeçme bedeli veya ticari menfaat devri bulunuyorsa olayın ayrıca incelenmesi gerekir.

İhbar Tazminatı Bordroda Nasıl Gösterilmelidir?

İşçinin işverene ödediği ihbar tazminatı, işçiye yapılan bir ödeme olmadığı için ücret bordrosunda brüt ücret veya ücret eki olarak gösterilmemelidir. İşçinin son ücret, fazla mesai, kullanılmayan yıllık izin ücreti gibi alacakları varsa, bu alacakların vergilendirilmesi kendi niteliğine göre ayrıca yapılır. İşçinin ihbar tazminatı borcu bu net alacaklardan mahsup edilecekse, önce işçiye ait ücret ve ücret niteliğindeki alacakların gelir vergisi, damga vergisi ve SGK mevzuatı yönünden doğru şekilde hesaplanması, ardından net tutar üzerinden mahsup yapılması gerekir.

Muhasebe Kayıtlarında Nasıl İzlenmelidir?

İşveren tarafından tahsil edilen ihbar tazminatı, işletmenin faaliyet yapısına ve hesap planı tercihine göre diğer olağan veya olağandışı gelir veya benzeri hesaplarda izlenebilir. Tahakkuk ve tahsilatın belgelenmesi, olası iş uyuşmazlıklarında ve vergi incelemelerinde önem taşır. Uygulamada banka dekontu, tahsilat makbuzu, işçi borç mutabakatı ve fesih belgeleri birlikte saklanmalıdır. Çalışandan tahsil edilen bedel karşılığında işveren tarafından çalışan adına fatura düzenlenmesi, tazminat niteliğinde olması nedeniyle KDV hesaplanmaması konusu değerlendirilmelidir. Faturada açıklamanın detaylı olarak belirtilmesi tevsik bakımından tavsiye edilir.

Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

İşçinin işverene ödediği ihbar tazminatında en sık yapılan hata, bu tutarın işverenin işçiye ödediği ihbar tazminatı gibi bordrolaştırılmasıdır. Bu yaklaşım, gelir vergisi stopajı ve damga vergisi açısından hatalı sonuç doğurabilir. Bir diğer hata, işçinin borcunun brüt ücret matrahından düşülmesidir. İşçinin ücret alacakları kendi vergisel niteliğine göre vergilendirilmeli, ihbar tazminatı borcu ise net alacak aşamasında ayrıca mahsup edilmelidir.

Kısa Sonuç

Haklı sebep olmaksızın ve ihbar süresine uymadan işten ayrılan işçinin işverene ödediği ihbar tazminatı, işçiye yapılan bir ücret ödemesi değildir. Bu nedenle işçi adına gelir vergisi stopajı, SGK primi ve işsizlik sigortası primi hesaplanmaz. Damga vergisi ise ödemenin kendisinden değil, varsa düzenlenen imzalı ve damga vergisine tabi kağıttan doğabilir. İşveren açısından tahsil edilen tutar, ticari kazancın veya kurum kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınmalıdır. KDV yönünden ise ihbar tazminatı, teslim veya hizmet karşılığı olmayan kanuni tazminat niteliğinde olduğundan genel olarak KDV’ye tabi değildir.

Sık Sorulan Sorular

Hesaplama Araçları

Dövizli Borçlarda Kur Farkı ve Finansman Gider Kısıtlaması Nasıl Hesaplanır?

İki Gerçek Kişi İş Ortaklığı Kurabilir mi, Adi Ortaklık mı Kurumlar Vergisi Mükellefiyeti mi Doğar?

Önemli Not: Bu yazıda verilen bilgiler genel bilgilendirme mahiyetinde olup, kişilerin, işletmelerin, kurumların ve bu içerikteki olayla benzer durumları bulunan işletmelerin/kişilerin konunun uzmanı mali müşavir ve diğer uzmanlardan kendi işletmeleri özelinde profesyonel destek almalarının önemli olduğunu belirtiriz.

Kaynak: GİB, İş Kanunu
Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.