Arızi Nitelikte Hizmet Bedeli İçin Gider Pusulası Düzenlenirse Muhtasar Beyannamede Hangi Kod Kullanılır?

Arızi Nitelikte Hizmet Bedeli İçin Gider Pusulası ve Muhtasar Beyanname Kodu

İşletmeler, vergi mükellefi olmayan veya vergiden muaf esnaf kapsamında bulunan kişilerden zaman zaman hizmet alabilmektedir. Bu hizmetler temizlik, taşıma, basit tamir, organizasyon desteği, hamaliye, geçici işçilik benzeri arızi nitelikte faaliyetler şeklinde ortaya çıkabilir. Bu durumda hizmeti alan işletme tarafından gider pusulası düzenlenmesi ve yapılan ödeme üzerinden gelir vergisi tevkifatı hesaplanması gündeme gelir.

Uygulamada en çok tereddüt edilen konulardan biri, gider pusulasında açıklaması arızi nitelikte hizmet bedeli olan ödemelerin muhtasar ve prim hizmet beyannamesi içinde hangi ödeme tür kodu ile bildirileceğidir. Genel uygulama bakımından, ödeme Gelir Vergisi Kanunu’nun 94/13 maddesi kapsamında vergiden muaf esnaf veya benzeri mükellefiyet gerektirmeyen arızi hizmet alımı niteliğindeyse, bildirimde 151 ödeme tür kodunun kullanılması uygun kabul edilmektedir.

Ancak burada kritik nokta şudur: Kod seçimi yalnızca gider pusulası düzenlenmesine veya belge açıklamasında arızi hizmet yazmasına göre değil, yapılan ödemenin hukuki ve vergisel niteliğine göre yapılmalıdır. Eğer alınan hizmet serbest meslek faaliyeti, telif faaliyeti, danışmanlık, eğitim, mühendislik, mimarlık, avukatlık, yazılım geliştirme veya benzeri mesleki bilgiye dayalı bir hizmet ise, ödeme Gelir Vergisi Kanunu’nun 94/13 maddesi kapsamında değil, serbest meslek ödemelerine ilişkin hükümler kapsamında değerlendirilebilir.

Gider Pusulası Nedir?

Gider pusulası, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 234. maddesinde düzenlenen ve belirli şartlarda fatura yerine geçen bir belgedir. Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler, defter tutmak zorunda olan serbest meslek erbabı ve çiftçiler; vergiden muaf esnafa yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtia için gider pusulası düzenleyebilir.

Gider pusulası, işi yapan veya malı satan kişi tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu nedenle giderin belgelendirilmesi, stopaj matrahının tespiti ve ticari kazancın doğru şekilde kayıtlara alınması bakımından önemli bir ispat aracıdır.

Arızi Nitelikte Hizmet Bedeli Ne Anlama Gelir?

Arızi nitelikte hizmet bedeli, devamlılık arz etmeyen, ticari organizasyon oluşturmayacak şekilde tek seferlik veya geçici mahiyette yapılan hizmetler karşılığında ödenen bedeli ifade eder. Örneğin bir işyerinde bir defaya mahsus yapılan taşıma yardımı, basit temizlik desteği, geçici organizasyon yardımı veya benzeri hizmetler bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bununla birlikte her arızi hizmet, otomatik olarak aynı vergi kodu ile beyan edilecek anlamına gelmez. Hizmetin niteliği, hizmeti veren kişinin mükellefiyet durumu, hizmetin mesleki bilgiye dayanıp dayanmadığı ve Gelir Vergisi Kanunu bakımından hangi gelir unsuruna girdiği ayrıca değerlendirilmelidir.

Arızi Hizmet Bedelinde Muhtasar Beyanname Kodu 151 Mi Kullanılır?

Gider pusulası ile belgelendirilen arızi nitelikteki hizmet bedeli, Gelir Vergisi Kanunu’nun 94/13 maddesi kapsamında vergiden muaf esnafa veya bu kapsamda değerlendirilen kişilere yapılan hizmet ödemesi niteliğindeyse, Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesinde 151 Diğerleri ödeme tür kodu ile bildirilmesi gerekir.

Bu kodun kullanılabilmesi için ödemenin esas itibarıyla gider pusulası kapsamında, arızi ve basit mahiyette bir hizmet alımına ilişkin olması; hizmetin serbest meslek faaliyeti olarak nitelendirilecek uzmanlık, mesleki organizasyon veya süreklilik taşımaması gerekir.

Bu nedenle muhasebe uygulamasında doğru yaklaşım şudur: Önce hizmetin mahiyeti belirlenir, sonra stopaj oranı ve beyan kodu seçilir. Sadece belge açıklamasına bakılarak kod seçimi yapılması hatalı sonuç doğurabilir.

151 Kodu Ne Zaman Kullanılmalıdır?

151 ödeme tür kodu, uygulamada gider pusulası ile belgelendirilen ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 94/13 maddesi kapsamında değerlendirilen hizmet ödemeleri için kullanılmaktadır. Bu kapsamdaki ödemelerde genellikle hizmet alımı üzerinden gelir vergisi stopajı yapılır ve bu stopaj Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi ile beyan edilir.

Örneğin, vergi mükellefi olmayan bir kişiye arızi nitelikte basit bir taşıma veya temizlik hizmeti yaptırılması ve bunun gider pusulası ile belgelendirilmesi halinde, işlem GVK 94/13 kapsamında değerlendiriliyorsa 151 kodu kullanılmalıdır.

156 Kodu Hangi Durumlarda Tercih Edilmemelidir?

Gider pusulasında arızi nitelik hizmet bedeli açıklaması bulunması, tek başına 151 kodunun kullanılmasını gerektirmez. Beyanname kodları, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan ödeme tür kodları listesinde yer alan açıklamalara göre seçilmelidir. Eğer yapılan ödeme GVK 94/13 kapsamında gider pusulası ile belgelendirilen arızi hizmet ödemesi ise, bu işlem için 151 kodu esas alınmalıdır.

1561kodu veya diğer ödeme tür kodları ancak GİB ödeme tür kodları listesindeki açıklaması yapılan ödemenin kanuni niteliğiyle bire bir örtüşüyorsa kullanılmalıdır. Özellikle serbest meslek, telif, kira, ücret, zirai ürün veya yıllara sari inşaat işi gibi farklı gelir unsurlarına ilişkin ödemeler için 151 kodu kullanılmamalıdır.

Arızi Hizmet Bedelinde Stopaj Oranı Nasıl Belirlenir?

Gelir Vergisi Kanunu’nun 94/13 maddesi uyarınca, esnaf muaflığından yararlananlara yapılan mal ve hizmet alımlarında gelir vergisi tevkifatı yapılır. Hizmet alımlarında uygulanacak oran, yürürlükteki tevkifat oranlarına ilişkin düzenlemelere göre belirlenir. Uygulamada gider pusulası ile yapılan diğer hizmet alımlarında genel olarak yüzde 10 gelir vergisi stopajı dikkate alınmaktadır.

Ancak hizmetin serbest meslek faaliyeti niteliğinde olması halinde Gelir Vergisi Kanunu’nun 94/2 maddesi gündeme gelebilir. Bu durumda stopaj oranı ve beyan kodu değişebilir. Bu nedenle özellikle danışmanlık, eğitim, yazılım, proje çizimi, tasarım, tercüme, telif veya benzeri nitelikli hizmetlerde ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Pratik Özet Tablosu

Örnek Uygulama Tablosu

Bir şirketin, vergi mükellefi olmayan bir kişiye bir defaya mahsus depo düzenleme ve taşıma desteği karşılığında 10.000 TL brüt hizmet bedeli ödediğini varsayalım. Hizmetin GVK 94/13 kapsamında arızi ve basit hizmet alımı niteliğinde olduğu kabul edilirse uygulama aşağıdaki gibi olacaktır.

Gider Pusulası Düzenlenirken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Gider pusulası düzenlenirken hizmeti veren kişinin adı, soyadı, adresi, T.C. kimlik numarası veya vergi kimlik numarası, yapılan işin türü, brüt bedel, stopaj tutarı ve net ödeme bilgileri açık şekilde yer almalıdır. Belge, Vergi Usul Kanunu’nun belge düzenine ilişkin hükümlerine uygun şekilde düzenlenmeli ve yasal süreler içinde kayıt altına alınmalıdır.

Ayrıca ödeme banka aracılığıyla yapılacaksa dekont açıklamalarının gider pusulası ile uyumlu olması önemlidir. İşletmeler, gelir vergisi stopajı matrahını hesaplarken brüt tutarı esas almalı, stopajı net ödeme üzerinden geriye doğru yanlış hesaplamamalıdır.

Serbest Meslek Hizmeti ile Arızi Hizmet Nasıl Ayırt Edilir?

Arızi hizmet ile serbest meslek hizmeti arasındaki ayrım uygulamada son derece önemlidir. Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan faaliyetleri ifade eder. Bu nedenle bir kişinin sürekli mükellef olmaması, verilen hizmetin serbest meslek niteliğini tamamen ortadan kaldırmaz.

Örneğin bir kişinin bir defaya mahsus web sitesi tasarlaması, hukuki danışmanlık vermesi, teknik proje çizmesi veya eğitim hizmeti sunması arızi serbest meslek faaliyeti niteliğinde değerlendirilebilir. Böyle bir durumda arızi kazanç, serbest meslek kazancı ve stopaj hükümleri birlikte analiz edilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

İşletmeler İçin Pratik Sonuç

Gider pusulası ile arızi nitelikte hizmet bedeli ödeniyorsa, işlem GVK 94/13 kapsamında ise Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesinde 151 ödeme tür kodu kullanılmalıdır. Ancak hizmetin niteliği serbest meslek, telif, danışmanlık veya başka bir gelir unsuruna giriyorsa farklı stopaj oranı ve farklı ödeme tür kodu gündeme gelebilir.

Bu nedenle muhasebe kayıtlarında ve beyannamede doğru sonuç için öncelikle şu üç soruya cevap verilmelidir: Hizmeti veren kişi vergi mükellefi mi, hizmet vergiden muaf esnaf veya arızi basit hizmet kapsamında mı, hizmet serbest meslek faaliyeti niteliği taşıyor mu? Bu analiz yapılmadan sadece 151 kodu üzerinden işlem kurulması sağlıklı değildir.

Yasal Dayanak Tablosu

ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER

Yeminli Mali Müşavirlik (YMM) Tasdik Raporlarının İbraz Süresinin Uzatılmasına İlişkin Sirküler Yayımlandı

Hesaplama Araçları

Şirket Kredi Kartı Faizleri Gider Yazılabilir mi? KKEG ve Finansman Gider Kısıtlaması Açısından Değerlendirme

Önemli Not: Bu yazıda verilen bilgiler genel bilgilendirme mahiyetinde olup, kişilerin, işletmelerin, kurumların ve bu içerikteki olayla benzer durumları bulunan işletmelerin/kişilerin konunun uzmanı mali müşavir ve diğer uzmanlardan kendi işletmeleri özelinde profesyonel destek almalarının önemli olduğunu belirtiriz.

Kaynak: GİB
Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.