Giriş
24 Haziran 2026 tarihli ve 33290 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “İkili Menşe Kümülasyon Sistemi Kapsamı Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmeliğin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönetmelik” ile, daha önce 31/12/2025 tarihli ve 33124 altıncı mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan aynı adlı yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Bu düzenleme, gümrük mevzuatı ve tercihli ticaret uygulamaları açısından önemli bir değişikliktir. Yazımızda, yürürlükten kaldırma işleminin içeriği, yürürlük tarihi ve muhasebe/vergi uygulamalarına etkisi ele alınmaktadır.
Düzenlemenin İçeriği
Yönetmelik, yalnızca iki maddelik kısa bir metindir:
- Madde 1 – 31/12/2025 tarihli ve 33124 altıncı mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “İkili Menşe Kümülasyon Sistemi Kapsamı Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik” yürürlükten kaldırılmıştır.
- Madde 2 – Bu yönetmelik yayımı tarihinde (24 Haziran 2026) yürürlüğe girer.
- Madde 3 – Yönetmelik hükümlerini Ticaret Bakanı yürütür.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelik, ikili menşe kümülasyon sistemi kapsamında ticarette eşyanın tercihli menşeinin tespitine ilişkin usul ve esasları düzenlemekteydi. Bu sistem, Türkiye’nin taraf olduğu serbest ticaret anlaşmaları (STA) ve tercihli ticaret düzenlemeleri kapsamında menşe kurallarının belirlenmesine yönelikti. Yeni bir düzenleme yapılmadığı sürece, bu alandaki uygulamaların diğer ilgili mevzuat (örneğin, Gümrük Yönetmeliği, Türkiye-AB Ortaklık Konseyi Kararları vb.) çerçevesinde yürütülmesi gerekecektir.
Yürürlük ve Yürütme
Yönetmelik, 24 Haziran 2026 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir. Yürütme yetkisi Ticaret Bakanına aittir.
Vergi ve Muhasebe Açısından
Bu yürürlükten kaldırma işlemi, doğrudan bir vergi veya muhasebe düzenlemesi getirmemektedir. Ancak, tercihli menşe tespiti ile ilgili yönetmeliğin kaldırılması, aşağıdaki hususları etkileyebilir:
- Gümrük vergisi muafiyeti/indirimi – Tercihli menşe tespiti, STA kapsamındaki eşyanın gümrük vergisinden muaf veya indirimli olarak ithal edilmesini sağlar. Yönetmeliğin kaldırılması, bu tespitin hangi mevzuata göre yapılacağı konusunda belirsizlik yaratabilir. İthalatçı firmaların, yeni bir düzenleme yayımlanana kadar, menşe tespitlerini diğer yürürlükteki mevzuatlara (örneğin, Gümrük Kanunu, Menşe Yönetmeliği) dayandırması gerekir.
- KDV ve ÖTV uygulamaları – Tercihli menşe, KDV veya ÖTV’de doğrudan bir istisna sağlamaz; ancak gümrük vergisi matrahını etkileyerek dolaylı olarak KDV matrahını değiştirebilir. Yönetmeliğin kalkması, bu matrah hesaplamalarında mevcut uygulamaların devam edip etmeyeceği konusunda dikkatli olunmasını gerektirir.
- Muhasebe kayıtları – İthalat maliyetinin tespitinde gümrük vergisi önemli bir unsurdur. Tercihli menşe tespitine ilişkin yönetmeliğin kalkması, maliyet muhasebesi açısından bir değişiklik yaratmaz; ancak ithalat işlemlerinde hangi menşe kurallarının uygulanacağı netleşene kadar geçici bir belirsizlik oluşabilir.
Bu nedenle, işletmelerin güncel gümrük mevzuatını takip etmeleri ve tercihli menşe tespiti gerektiren işlemlerde bağlı oldukları anlaşma veya düzenlemeleri dikkate almaları önemlidir.
Dikkat Edilecekler
- Yeni bir düzenleme var mı? – Yürürlükten kaldırma işlemi, yeni bir yönetmelik getirmemektedir. Bu nedenle, ikili menşe kümülasyon sistemine ilişkin kuralların hangi mevzuatla yürütüleceği henüz net değildir. Ticaret Bakanlığı’nın konuyla ilgili yeni bir düzenleme yapması beklenebilir.
- Geçmişe yönelik etki – Yönetmelik yürürlükten kalktığı için, bu tarihten sonra yapılacak başvurularda eski yönetmelik hükümleri uygulanmayacaktır. Ancak, daha önce yapılmış menşe tespitleri geçerliliğini korur.
- Diğer mevzuatla uyum – Türkiye’nin taraf olduğu STA’lar ve tercihli ticaret anlaşmaları kapsamındaki menşe kuralları, genellikle anlaşma metinlerinde veya ayrı protokollerde düzenlenmiştir. Bu nedenle, söz konusu yönetmeliğin kaldırılması, anlaşma hükümlerinin uygulanmasını tek başına ortadan kaldırmaz; ancak usul ve esasların belirlenmesinde boşluk oluşturabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yönetmelik neden yürürlükten kaldırıldı?
Resmî Gazete’de yayımlanan metinde gerekçe belirtilmemiştir. Muhtemelen mevzuatın sadeleştirilmesi veya yeni bir düzenlemeye yer açılması amacıyla kaldırılmıştır.
Bu yürürlükten kaldırma, ithalatçı firmaları nasıl etkiler?
İkili menşe kümülasyon sistemi kapsamında tercihli menşe tespiti yapacak firmalar, artık eski yönetmeliğe dayanamaz. Mevcut STA veya tercihli ticaret anlaşmalarındaki menşe kurallarına ve genel gümrük mevzuatına göre işlem yapmaları gerekir. Geçici bir belirsizlik oluşabilir.
Yeni bir yönetmelik yayımlanacak mı?
Henüz resmî bir açıklama yoktur. Ticaret Bakanlığı’nın konuyla ilgili yeni bir düzenleme yapması beklenebilir. Gelişmeleri takip etmek için Mevzuat sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Yürürlükten kaldırma, KDV veya ÖTV’yi etkiler mi?
Doğrudan bir etkisi yoktur. Ancak tercihli menşe tespiti, gümrük vergisi matrahını etkileyerek dolaylı olarak KDV matrahını değiştirebilir. Yönetmeliğin kalkması, bu matrah hesaplamalarında mevcut uygulamaların devam edip etmeyeceği konusunda dikkatli olunmasını gerektirir.
Eski yönetmeliğe göre yapılmış menşe tespitleri geçerli mi?
Evet, yönetmelik yürürlükten kalkmadan önce yapılmış menşe tespitleri geçerliliğini korur. Yalnızca yürürlükten kaldırma tarihinden sonra yapılacak işlemlerde eski yönetmelik uygulanmaz.
Sonuç
24 Haziran 2026 tarihli yönetmelikle, İkili Menşe Kümülasyon Sistemi Kapsamı Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Bu düzenleme, tercihli ticaret uygulamalarında usul ve esasların belirlenmesinde boşluk oluşturabileceğinden, ithalatçı firmaların ve muhasebe profesyonellerinin güncel gümrük mevzuatını yakından takip etmeleri önem arz etmektedir. Yeni bir düzenleme yayımlanana kadar, menşe tespitlerinin diğer yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yapılması gerektiği unutulmamalıdır.
Detaylı bilgi için Mevzuat sayfamızı ve Araçlar sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.