İBKB Hesaplama Rehberi: İhracat Bedeli, TCMB Kuru ve Zorunlu Satış (2026)
İhracat yapan müşterisi olan her mali müşavirin düzenli olarak karşılaştığı üç soru vardır: "Bu bedelin TL karşılığını hangi kurla hesaplayacağım?", "EUR gelen bedeli USD'ye nasıl çevireceğim?" ve "Zorunlu satış tutarı ne kadar?". Bu rehberde üçünün de cevabını adım adım veriyor, sonunda da bu hesapların tamamını otomatik yapan ücretsiz aracımızı tanıtıyoruz.
İhracat Bedelinin Yurda Getirilmesi: Temel Kurallar
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ve TCMB İhracat Genelgesi uyarınca, ihracat bedellerinin fiilî ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur. Bedel yurda geldiğinde iki yoldan biri izlenir:
- DAB (Döviz Alım Belgesi): Bedel bankaya satılır, TL'ye çevrilir.
- İBKB (İhracat Bedeli Kabul Belgesi): Bedel satılmadan ihracatçının döviz hesabında tutulur; banka kabul belgesi düzenler.
Her iki durumda da ihracat hesabı bu belgelerle kapatılır. Süresinde kapatılmayan hesaplar bankaca ilgili mercilere ihbar edilir ve 1567 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası riski doğar.
Hangi Kur Esas Alınır?
İBKB ve DAB işlemlerinde TL karşılıklar işlem tarihinde geçerli TCMB döviz alış kuru ile hesaplanır. Burada sık yapılan üç hata vardır:
- Serbest piyasa veya banka gişe kurunun kullanılması (yanlış — TCMB gösterge kuru esastır),
- Hafta sonu gelen bedelde cuma yerine pazartesi kurunun alınması (yanlış — yayımlanmış son bülten, yani önceki iş günü kuru geçerlidir),
- Muhasebe kaydında tahsil kuru ile hasılat kurunun karıştırılması.
Muhasebe tarafında hasılat, fiilî ihraç (intaç) tarihindeki TCMB döviz alış kuruyla 601 hesaba kaydedilir; tahsil tarihindeki kurla arasındaki fark 646 (olumlu) veya 656 (olumsuz) kur farkı hesaplarına yansır. KDV iade dosyalarında da intaç kuru esas alınır.
Örnek: 250.000 USD İhracat Bedelinin Hesabı
Fiilî ihraç 15 Mayıs, bedelin yurda gelişi 11 Haziran olsun. İlgili günlerin TCMB döviz alış kurlarını bulup şu tabloyu kurarsınız:
| Adım | İşlem | Tutar |
|---|---|---|
| 1 | Hasılat kaydı (intaç kuru, ör. 45,80) | 250.000 × 45,80 = 11.450.000 ₺ (120/601) |
| 2 | Tahsilat (işlem günü kuru, ör. 46,05) | 250.000 × 46,05 = 11.512.500 ₺ |
| 3 | Kur farkı geliri | 62.500 ₺ (646 hesap) |
| 4 | Zorunlu satış (%5) | 12.500 USD bankaya satılır ≈ 575.625 ₺ |
| 5 | İBKB'ye bağlanan serbest kısım | 237.500 USD döviz hesabında kalır |
Bedel EUR gelseydi ve USD karşılığı gerekseydi, çevirim TCMB çapraz kuruyla yapılırdı: EUR tutarı × (EUR alış ÷ USD alış).
Zorunlu Satış Oranı ve %3 Dönüşüm Desteği (Güncel Durum)
İhracat Genelgesi Ek Madde 3 uyarınca İBKB veya DAB'a bağlanan bedellerin belirli bir oranının bankaya (oradan TCMB'ye) satılması zorunludur. 2022'de %25 ile başlayıp %40'a kadar çıkan bu oran, kademeli indirimlerle Haziran 2026 itibarıyla %5'e inmiştir. TCMB'ye yapılan satışlarda ihracatçıya ayrıca %3 dönüşüm desteği ödenmektedir. Oranlar dönemsel olarak güncellendiği için her işlemde güncel Genelge metnini kontrol etmekte fayda var.
Bu Hesapların Tamamını Otomatik Yapan Ücretsiz Araç
Yukarıdaki tüm adımları — kur bulma, çapraz çevirim, zorunlu satış, Excel tablosu — tek ekranda toplayan İBKB Hesaplama ve TCMB Döviz Çevirici aracımızı yayına aldık:
- Geçmiş tarihli TCMB kuru sorgulama: Tarihi seçin, o günün bülteni otomatik gelsin (hafta sonu seçerseniz aracın kendisi önceki iş gününün bültenini bulur ve bülten tarihini gösterir).
- 8 döviz cinsi arasında çapraz çevirim: EUR→USD dahil; EUR/USD paritesi de ayrıca gösterilir.
- İBKB çalışma tablosu: GB/fatura satırlarınızı girin; TL ve USD karşılıkları, zorunlu satış (%5, elle değiştirilebilir) ve serbest kalan tutar otomatik hesaplanır.
- Üç sayfalı Excel çıktısı: TCMB Kurları + Döviz Çevirim + İBKB Taslağı tek tıkla iner; bankaya gitmeden önce çalışma kâğıdınız hazır olur.
Veriler doğrudan TCMB'nin resmî kur servisinden çekilir; araya üçüncü taraf veri sağlayıcı girmez. Araç tamamen ücretsizdir.
İlgili Araçlar
- İBKB Hesaplama – TCMB Kuru ile Döviz Çevirici Excel
- KDV Tevkifat Hesaplama (yük taşımacılığı 2/10 dahil güncel liste)
- Tüm Excel Şablonları
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaylarda güncel İhracat Genelgesi metni ve banka uygulaması esas alınmalıdır.