Küçük bir imalat firması olarak yurt dışından gelen dövizli ihracat bedelinin TCMB İhracat Genelgesi'ne göre Türk Lirası'na nasil uygulanir?

Yasal Dayanak ve Uygulama Esasları

Küçük bir imalat firması olarak yurt dışından gelen dövizli ihracat bedellerinin Türk Lirası'na çevrilmesi yükümlülüğü, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) İhracat Genelgesi ve ilgili Kambiyo Mevzuatı hükümleri çerçevesinde düzenlenmektedir. Belirtmiş olduğunuz 10.04.2026 tarihi gelecekte bir tarih olmakla birlikte, mevcut uygulamalar ve genelgenin ruhu dikkate alınarak güncel mevzuat çerçevesinde bilgi verilecektir. TCMB, ihracat bedellerinin yurda getirilmesi ve belirli bir oranının Türk Lirası'na çevrilmesi konusunda periyodik olarak düzenlemeler yapmaktadır. Bu oranlar ve süreler, ekonomik koşullar ve Merkez Bankası'nın para politikası hedefleri doğrultusunda değişebilir.

Mevcut uygulamaya göre, ihracat bedellerinin yüzde 40'ı, ihracat bedelinin bankaya intikal ettiği tarihten itibaren bankaca Merkez Bankası'na satılmak üzere TCMB'ye iletilir. Kalan yüzde 60'lık kısım ise ihracatçının tasarrufunda kalır ve serbestçe kullanılabilir.

İhracat Bedellerinin Yurda Getirilmesi ve Türk Lirası'na Çevrilmesi Adımları

• Adım 1: İhracat Bedelinin Yurda Getirilmesi Süresi: İhracat bedellerinin fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur. Bu süreye riayet edilmemesi Kambiyo Mevzuatı açısından önemli bir ihlal teşkil eder.
• Adım 2: Banka Aracılığıyla Tahsilat: İhracat bedeli olan ABD Doları, yetkili bir banka aracılığıyla tahsil edilmelidir. Banka, bedelin yurda getirildiğini tevsik etmekle yükümlüdür.
• Adım 3: TCMB'ye Satış Yükümlülüğü: İhracat bedelinin bankaya intikal ettiği an itibarıyla, banka tarafından bedelin %40'ı Merkez Bankası'na satılmak üzere ayrılır. Bu satış işlemi, banka tarafından güncel TCMB döviz alış kuru üzerinden gerçekleştirilir ve karşılığı Türk Lirası ihracatçının hesabına aktarılır. Kalan %60'lık kısım ise döviz olarak ihracatçının hesabına geçer.
• Adım 4: Belgeleme ve Kayıt: Banka tarafından yapılan döviz satış işlemi ve karşılığı Türk Lirası'nın hesaba geçişi, banka dekontları ile belgelenir. Bu belgeler, Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümlerine göre saklanmalı ve muhasebe kayıtlarına esas teşkil etmelidir.

Hesaplama Örneği

Firmanızın 100.000 ABD Doları tutarında ihracat bedeli tahsil ettiğini varsayalım. Tahsilat tarihinde TCMB döviz alış kuru 1 ABD Doları = 32,50 TL olsun.

• Toplam İhracat Bedeli: 100.000 USD
• TCMB'ye Satılacak Tutar (%40): 100.000 USD x 0,40 = 40.000 USD
• Karşılığı Türk Lirası: 40.000 USD x 32,50 TL/USD = 1.300.000 TL
• İhracatçının Döviz Hesabında Kalan Tutar (%60): 100.000 USD x 0,60 = 60.000 USD
• Toplam Türk Lirası Karşılığı (Elde Edilen): 1.300.000 TL (TCMB satışı) + 60.000 USD (döviz hesabında kalan)

Bu işlem sonucunda firmanızın döviz hesabına 60.000 USD geçerken, Türk Lirası hesabına 1.300.000 TL aktarılmış olur.

Muhasebe Kaydı Örneği

Yukarıdaki örneğe göre muhasebe kaydı aşağıdaki gibi yapılabilir:

Döviz Tahsilatı ve TCMB'ye Satış Anı:

BORÇ: 102 BANKALAR (TL HESABI)      1.300.000 TL
BORÇ: 102 BANKALAR (USD HESABI)      60.000 USD (Döviz kuru ile TL karşılığı)
ALACAK: 120 ALICILAR      100.000 USD (Döviz kuru ile TL karşılığı)
(Açıklama: İhracat bedelinin tahsili ve %40'ının TCMB'ye satışı)

Döviz kurundaki değişimlerden kaynaklanan kur farkları, 646 Kambiyo Karları veya 656 Kambiyo Zararları hesapları aracılığıyla muhasebeleştirilir.

Uyumsuzluk Durumunda Karşılaşılabilecek Cezalar

İhracat bedellerinin yurda getirilmesi ve/veya TCMB'ye satış yükümlülüğüne uyulmaması durumunda, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun (TPKKHK) ve ilgili tebliğler uyarınca çeşitli idari para cezaları uygulanabilir.

• İdari Para Cezası: İhracat bedellerinin süresinde yurda getirilmemesi veya süresinde ve tam olarak TCMB'ye satılmaması durumunda, bedelin %5'inden %25'ine kadar idari para cezası uygulanabilir. Bu oranlar, ihlalin niteliği ve tekerrür durumuna göre değişebilir.
• Vergi Usul Kanunu (VUK) Yönünden Yaptırımlar: İhracat bedellerinin doğru ve zamanında muhasebeleştirilmemesi, defter ve belgelerin usulüne uygun tutulmaması VUK kapsamında usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarına yol açabilir. Ayrıca, kambiyo mevzuatına aykırılığın tespiti halinde vergi incelemesi başlatılabilir ve bu durum, kurumlar vergisi, KDV gibi diğer vergi türleri açısından da risk oluşturabilir.
• Savcılık Soruşturması: Özellikle yüksek tutarlı veya organize olduğu düşünülen ihlallerde, cumhuriyet savcılıkları tarafından adli soruşturma başlatılabilir.

Bu yükümlülüklere uyum, firmanızın hem mali hem de hukuki açıdan herhangi bir riskle karşılaşmaması için büyük önem taşımaktadır. Güncel düzenlemeler için TCMB web sitesi ve Resmi Gazete takip edilmelidir.

Onemli Noktalar

• İhracat bedellerinin %40'ının TCMB İhracat Genelgesi uyarınca Merkez Bankası'na satılma zorunluluğu bulunmaktadır.
• İhracat bedelleri fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilmeli ve bankaya intikal anında %40'ı banka aracılığıyla TL'ye çevrilmelidir.
• Yükümlülüklere uyulmaması halinde, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun uyarınca idari para cezaları ile Vergi Usul Kanunu kapsamında ek yaptırımlar uygulanabilir.
• Yapılan işlemlerin doğru muhasebe kayıtları ile belgelenmesi ve vergisel etkilerinin (Kurumlar Vergisi, KDV) dikkatle yönetilmesi gerekmektedir.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.