Yurt dışı iştirakleri olan bir Türk holding olarak, 25.04.2026 tarihli GİB duyurusundaki Küresel Asgari sureci nasil yonetilmeli?

Yurt Dışı İştirakleri Olan Türk Holdingler İçin Küresel Asgari Vergi (GloBE) Süreci Yönetimi

25.04.2026 tarihli GİB duyurusu ile gündeme gelen Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (GloBE Kuralları), çok uluslu şirketlerin vergi ve raporlama süreçlerinde köklü değişiklikler öngörmektedir. Türkiye merkezli olup yurt dışında iştirakleri bulunan bir holding olarak, bu düzenlemelerin etkin bir şekilde yönetilmesi, hem vergi uyumu hem de finansal risk yönetimi açısından kritik önem taşımaktadır.

Yasal Dayanak ve Türkiye Mevzuatına Entegrasyonu

Küresel Asgari Vergi kuralları, OECD tarafından geliştirilen ve "İki Sütunlu Çözüm"ün ikinci sütununu oluşturan bir uluslararası vergi reformudur. Türkiye'nin de üyesi olduğu OECD Kapsayıcı Çerçeve kapsamında, bu kuralların ulusal mevzuata aktarılması beklenmektedir. GİB'in yayımladığı taslak beyanname ve bildirim formları, bu entegrasyonun ilk adımlarıdır. Yasal dayanak olarak, Kurumlar Vergisi Kanunu'nda (KVK) yapılacak muhtemel değişiklikler, ilgili Kanun'a eklenecek maddeler ve bu maddelerin uygulanmasına ilişkin GİB tarafından çıkarılacak Genel Tebliğler esas alınacaktır. Mevcut durumda, Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında elektronik defter ve beyanname süreçleri bu yeni bildirim formlarına entegre edilecek, e-Defter ve e-Fatura süreçleri ise doğrudan etkilenmese de, GloBE hesaplamaları için gerekli olan detaylı finansal verilerin derlenmesi aşamasında şirketlerin muhasebe sistemlerinin bu verilere erişimi ve raporlama kabiliyeti önem kazanacaktır. Resmi Gazete'de yayımlanacak ilgili Kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile tam yürürlüğe girmesi beklenmektedir.

Olası Etkileri ve Yapılması Gerekenler

Türkiye merkezli bir holding için GloBE kurallarının temel etkileri ve yapılması gereken adımlar aşağıda detaylandırılmıştır:

• 1. Kapsam Belirleme ve Veri Toplama:

  Holding grubunuzun son dört hesap döneminden en az ikisinde yıllık konsolide gelirinin 750 milyon Euro eşiğini aşıp aşmadığı tespit edilmelidir. Bu eşiğin aşılması durumunda, yurt dışındaki her bir iştirakin finansal verileri (Uluslararası Finansal Raporlama Standartları – UFRS veya eşdeğer standartlara göre hazırlanmış) detaylı bir şekilde toplanmalıdır. Bu veriler, özellikle gelir, gider, vergi karşılıkları, ertelenmiş vergi varlık ve yükümlülükleri gibi kalemleri içermelidir.

• 2. GloBE Geliri ve Kapsanan Vergi Hesaplaması:

  Her bir yabancı iştirak için, uluslararası muhasebe standartlarına göre düzeltilmiş "Nitelikli Gelir (Qualifying Income)" ve bu gelire ilişkin "Kapsanan Vergi (Covered Tax)" tutarları belirlenmelidir. Kapsanan vergi, ödenen cari kurumlar vergileri, ertelenmiş vergi düzeltmeleri ve belirli vergi teşviklerinin etkilerini içerecektir.

• 3. Etkin Vergi Oranı (EVO) Hesaplaması:

  Her bir yargı alanı için (yani her ülkedeki tüm grup şirketleri konsolide edilerek) Etkin Vergi Oranı (EVO) hesaplanır. Formül temel olarak şöyledir:
  EVO = Kapsanan Vergi / Nitelikli Gelir

  Eğer hesaplanan EVO, %15'lik asgari vergi oranının altında kalırsa, ilgili yargı alanı için tamamlayıcı vergi hesaplaması devreye girer.

• 4. Tamamlayıcı Vergi (Top-up Tax) Hesaplaması:

  EVO'nun %15'in altında olduğu yargı alanlarında, aradaki fark tamamlayıcı vergi oranı olarak belirlenir. Bu oran, Nitelikli Gelir'in belirli bir kısmı (İstisna Edilen Nitelikli Madde Esaslı Gelir İndirimi – Substance-based Income Exclusion düşüldükten sonra) ile çarpılarak tamamlayıcı vergi tutarı bulunur. Bu vergi, Türkiye'de "Gelir Eksikliği Vergisini Tahsil Etme Kuralı (IIR)" veya "Düşük Vergilendirilmiş Kâr Kuralı (UTPR)" kapsamında tahsil edilebilir.

• 5. Beyan ve Raporlama Yükümlülükleri:

  Türkiye'deki holding, GİB tarafından yayımlanan taslak "Küresel Asgari Vergi Bilgi Beyannamesi (GloBE Information Return - GIR)" ve ilgili bildirim formlarını doldurarak elektronik ortamda beyan etmekle yükümlü olacaktır. Bu beyannameler genellikle hesap dönemini takip eden 15 ay içinde verilmek zorundadır (ilk yıl için bu süre 18 ay olabilir). e-Defter ve e-Fatura sistemleri, bu beyannameler için gerekli verilerin doğru ve eksiksiz bir şekilde sağlanması açısından dolaylı bir rol oynayacaktır.

• 6. Muhasebe Kayıtları ve İç Kontrol Sistemleri:

  Hesaplanan tamamlayıcı vergi tutarları, holdingin konsolide finansal tablolarında "ertelenmiş vergi yükümlülüğü" veya "cari vergi yükümlülüğü" olarak muhasebeleştirilmelidir. Ayrıca, GloBE kurallarına uyum için gerekli olan detaylı veri akışını ve hesaplama süreçlerini yönetecek güçlü iç kontrol sistemleri kurulmalı ve mevcut ERP/muhasebe yazılımları bu gereksinimlere göre güncellenmelidir.

Hesaplama Örneği

Bir Türk holdingin X ülkesindeki iştirakinin durumu:

• Nitelikli Gelir: 10.000.000 Euro
• Kapsanan Vergi: 1.200.000 Euro
• İstisna Edilen Nitelikli Madde Esaslı Gelir İndirimi: 500.000 Euro

1. Etkin Vergi Oranı (EVO) Hesaplaması:
EVO = 1.200.000 Euro / 10.000.000 Euro = %12

EVO (%12), %15 asgari oranın altında kaldığı için tamamlayıcı vergi hesaplaması yapılacaktır.

2. Tamamlayıcı Vergi Oranı:
Tamamlayıcı Vergi Oranı = %15 - %12 = %3

3. Fazla Kâr:
Fazla Kâr = Nitelikli Gelir - İstisna Edilen Nitelikli Madde Esaslı Gelir İndirimi
Fazla Kâr = 10.000.000 Euro - 500.000 Euro = 9.500.000 Euro

4. Tamamlayıcı Vergi:
Tamamlayıcı Vergi = Fazla Kâr x Tamamlayıcı Vergi Oranı
Tamamlayıcı Vergi = 9.500.000 Euro x %3 = 285.000 Euro

Bu 285.000 Euro tamamlayıcı vergi, Türkiye'deki holding tarafından ödenecek veya ilgili ülkedeki iştirake yansıtılacak bir yükümlülük olarak ortaya çıkacaktır.

Muhasebe Kaydı Örneği (Basit)

Holdingin, yurt dışı iştiraklerinden kaynaklanan 285.000 Euro'luk tamamlayıcı vergi yükümlülüğünü (örneğin 31.12.202X tarihinde tahakkuk ettiğinde) kaydı:

------------------------- 31.12.202X -------------------------
770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (Tamamlayıcı Vergi Gideri) 285.000 EUR
     370 DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜK. KARŞ. 285.000 EUR
(Yurt dışı iştiraklerden kaynaklanan tamamlayıcı vergi tahakkuku)
------------------------------------------------------------------

Bu kayıt, tamamlayıcı verginin gider ve yükümlülük olarak muhasebeleştirilmesini göstermektedir. Ödeme yapıldığında ise 370 nolu hesap borçlandırılarak ilgili nakit hesabı alacaklandırılacaktır.

GİB ve Resmi Gazete Yönlendirmesi

Küresel Asgari Vergi kurallarına ilişkin detaylı düzenlemeler ve taslak formların nihai halleri için Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (www.gib.gov.tr) duyurular bölümünün ve Resmi Gazete'nin (www.resmigazete.gov.tr) düzenli olarak takip edilmesi gerekmektedir. Özellikle, Kurumlar Vergisi Kanunu'nda yapılacak değişiklikler ve çıkarılacak Genel Tebliğler bu platformlarda yayımlanacaktır.

Onemli Noktalar

• Kapsam belirleme ve detaylı finansal veri toplama süreçlerinin yönetilmesi.
• Her bir yargı alanı için Etkin Vergi Oranı (EVO) ve potansiyel tamamlayıcı vergi hesaplaması.
• GİB tarafından yayımlanacak Küresel Asgari Vergi Bilgi Beyannamesi (GIR) ve ilgili bildirim formlarının eksiksiz sunumu.
• Hesaplanan tamamlayıcı verginin muhasebeleştirilmesi ve iç kontrol sistemlerinin bu yeni düzenlemelere göre güncellenmesi.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.