Türkiye'deki büyük bir holdingin yurt dışı iştirakleri için 16.04.2026 tarihli taslak beyannameler Küresel sureci nasil yonetilmeli?

Giriş ve Yasal Dayanak

Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) 8 Nisan 2026 tarihinde yayımladığı Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (Küresel ATV) beyanname taslak formları, Türkiye merkezli büyük holdinglerin yurt dışı iştirakleri üzerindeki vergi yükümlülüklerini ve raporlama süreçlerini kökten değiştirecektir. Bu durum, Türkiye'nin OECD/G20 Kapsayıcı Çerçeve'nin İkinci Ayağı (Pillar Two) kapsamında geliştirdiği yerel mevzuatın bir yansımasıdır. Yasal dayanak, 7491 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'na eklenen Ek Madde 13 (Küresel Asgari Kurumlar Vergisi) ve Ek Madde 14 (Asgari Kurumlar Vergisi) ile düzenlenmiştir. GİB tarafından yayımlanacak olan Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Genel Tebliği, taslak beyanname formlarının nihai halini ve uygulama esaslarını belirleyecektir. Bu düzenlemeler, yıllık konsolide cirosu 750 milyon Euro veya üzeri olan çok uluslu işletme gruplarının (ÇUİG) her bir yetki alanındaki efektif vergi oranının %15'in altında kalması durumunda tamamlayıcı vergi ödemesini sağlamayı amaçlamaktadır.

Uygulanabilir Adımlar ve Süreç Yönetimi

Türkiye'deki bir holdingin yurt dışı iştirakleri için Küresel ATV sürecini yönetirken izlemesi gereken adımlar teknik ve detaylı bir yaklaşım gerektirmektedir:

• 1. Kapsam Belirleme ve Grup Yapısı Analizi:

  İlk olarak, holdingin konsolide finansal tablolarında yer alan yıllık cirosunun 750 milyon Euro eşiğini aşıp aşmadığı tespit edilmelidir. Bu eşiğin aşılması durumunda, grubun tüm yurt içi ve yurt dışı işletmeleri (iştirakler, şubeler vb.) ÇUİG'in parçası olarak değerlendirilecektir. Her bir işletmenin yetki alanı ve grup içerisindeki rolü (nihai ana işletme, ara ana işletme, düşük seviyeli işletme) belirlenmelidir.

• 2. Veri Toplama ve Finansal Bilgilerin Hazırlanması:

  Her bir yurt dışı iştirak için Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) veya kabul edilebilir diğer finansal raporlama standartlarına uygun finansal tablolar (gelir tablosu, bilanço) toplanmalıdır. Bu veriler, GloBE Kuralları'na göre düzeltilerek Nitelikli Gelir/Zarar ve Kapsanan Vergiler hesaplamalarında kullanılacaktır. Bu süreç, kapsamlı bir veri yönetimi ve analiz altyapısı gerektirmektedir. e-Defter ve e-Fatura gibi Türkiye'ye özgü dijital kayıt sistemleri, ana şirketin yurt içi verilerinin doğruluğu açısından dolaylı olarak önem taşırken, yurt dışı iştirakler için doğrudan bir uygulama alanı bulunmamaktadır.

• 3. Efektif Vergi Oranı (EVO) Hesaplaması:

  Her bir yetki alanı bazında, o yetki alanındaki tüm kapsanan işletmelerin toplam düzeltilmiş kapsanan vergilerinin, toplam nitelikli gelirine bölünmesiyle efektif vergi oranı hesaplanır. Düzeltilmiş kapsanan vergiler, fiilen ödenen veya tahakkuk eden kurumlar vergisi, stopaj vergileri gibi kalemleri içerir ve GloBE kurallarına göre belirli düzeltmelere tabi tutulur.

  Örnek Hesaplama: Bir ülkedeki iştiraklerin toplam Nitelikli Geliri 100 milyon Euro, Düzeltilmiş Kapsanan Vergileri 12 milyon Euro ise, EVO = 12 milyon / 100 milyon = %12 olacaktır. Bu oran %15 asgari oranın altında kalmaktadır.

• 4. Tamamlayıcı Vergi Oranı ve Tutarı Hesaplaması:

  Efektif vergi oranının %15'in altında kalması durumunda, aradaki fark tamamlayıcı vergi oranı olarak belirlenir (Örnekte: %15 - %12 = %3). Bu oran, yetki alanındaki aşırı kâra uygulanarak tamamlayıcı vergi tutarı bulunur. Aşırı kâr, nitelikli gelirden madde özüne dayalı istisna (substance-based income exclusion) düşüldükten sonra kalan tutardır. Madde özüne dayalı istisna, nitelikli bordro maliyetleri ve nitelikli maddi duran varlıkların belirli yüzdelerini içerir.

  Örnek Hesaplama (Devamı): Aynı ülkedeki iştiraklerin madde özüne dayalı istisnası 20 milyon Euro ise, Aşırı Kâr = 100 milyon - 20 milyon = 80 milyon Euro. Tamamlayıcı Vergi Tutarı = 80 milyon Euro * %3 = 2.4 milyon Euro olacaktır.

• 5. Vergi Yükümlülüğünün Dağıtımı ve Raporlaması:

  Hesaplanan tamamlayıcı vergi tutarı, Yetersiz Vergilendirilmiş Kâr Kuralı (IIR - Income Inclusion Rule) ve/veya Eksik Kâr Vergisi Kuralı (UTPR - UnderTaxed Profits Rule) çerçevesinde ilgili yetki alanlarına dağıtılır. Türkiye'deki nihai ana işletme, yurt dışı iştiraklerinin düşük vergilendirilmiş kârları üzerinden IIR kapsamında Türkiye'ye tamamlayıcı vergi ödemekle yükümlü olabilir.

• 6. Beyanname Hazırlığı ve Sunumu:

  GİB tarafından yayımlanan taslak beyanname formları, nihai haliyle elektronik ortamda doldurulmalı ve süresi içerisinde sunulmalıdır. Beyanname, her bir yetki alanı bazında detaylı finansal ve vergi bilgilerini içerecektir. İlk raporlama dönemleri için beyanname sunma süresi genellikle raporlama döneminin bitiminden itibaren 18 ay, sonraki dönemler için ise 15 ay olacaktır.

• 7. Muhasebe Kayıtları:

  Hesaplanan ve Türkiye'de ödenmesi gereken tamamlayıcı vergi yükümlülüğü, ana şirketin muhasebe kayıtlarında uygun şekilde gösterilmelidir. Örnek muhasebe kaydı:

  • Borç: 691.01 Tamamlayıcı Vergi Gideri
  • Alacak: 360.01 Ödenecek Tamamlayıcı Vergi

  (Bu kayıt, holdingin konsolide finansal tablolarında veya Türkiye'deki ana şirketin münferit tablolarında vergi yükümlülüğünü yansıtacaktır.)

Önemli Hususlar ve GİB Yönlendirmesi

Bu süreç, yüksek düzeyde uzmanlık, uluslararası vergi mevzuatı bilgisi ve gelişmiş teknolojik altyapı gerektirmektedir. Holdinglerin, bu karmaşık hesaplamaları yönetebilmek için özel yazılımlara yatırım yapması veya dışarıdan profesyonel danışmanlık hizmeti alması elzemdir. GİB, bu konudaki resmi tebliğleri ve nihai beyanname formlarını www.gib.gov.tr adresi üzerinden yayımlayacaktır. Mevzuat değişiklikleri ve GİB duyuruları düzenli olarak takip edilmelidir.

Onemli Noktalar

• 750 Milyon Euro Ciro Eşiği ve Kapsam Belirleme
• GloBE Kurallarına Göre Veri Toplama ve Düzeltme
• Efektif Vergi Oranı ve Tamamlayıcı Vergi Hesaplaması
• Beyanname Hazırlığı ve GİB'e Sunum
• Muhasebeleştirme ve Sürekli İzleme

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.