Türkiye'de yerleşik, yurt dışında iştirakleri bulunan bir KOBİ'nin, 16.04.2026 tarihli taslak formlar ışığında sureci nasil yonetilmeli?

Giriş ve Kapsam Belirlemesi

Değerli mükellefimiz, Türkiye'de yerleşik ve yurt dışında iştirakleri bulunan bir KOBİ olarak Küresel Asgari Kurumlar Vergisi (Küresel ATV) düzenlemesi kapsamına girip girmediğiniz ve vergi matrahınızın nasıl etkileneceği konusundaki sorularınız, özellikle GİB tarafından yayımlanan 16 Nisan 2026 tarihli taslak beyanname formları ışığında büyük önem taşımaktadır. Öncelikle belirtmek gerekir ki, Küresel ATV (OECD Pillar Two / GloBE Kuralları) düzenlemesi, genellikle konsolide cirosu oldukça yüksek çok uluslu işletme gruplarını hedeflemektedir. Bir işletmenin bu kapsamda değerlendirilmesi için en temel ve belirleyici kriter, grubun konsolide yıllık gelirinin 750 milyon Avro veya üzerinde olmasıdır. Bu eşik, son dört mali dönemin en az ikisinde aşılmış olmalıdır.

Dolayısıyla, bir KOBİ olarak öncelikle bu konsolide ciro eşiğini aşıp aşmadığınızı tespit etmeniz gerekmektedir. Eğer grubunuzun konsolide cirosu bu eşiğin altında kalıyorsa, mevcut haliyle Küresel ATV düzenlemesinin doğrudan muhatabı olmayacaksınız.

Yasal Dayanak ve Türkiye'deki Durum

Küresel ATV düzenlemesi, OECD tarafından geliştirilen ve ülkelerin ulusal mevzuatlarına adapte etmeleri beklenen bir vergi sistemidir. Türkiye, bu düzenlemeyi iç hukukuna aktarma sürecindedir ve GİB tarafından yayımlanan 16.04.2026 tarihli taslak beyanname formları, bu sürecin bir parçasıdır. Mevcut durumda, Küresel ATV'ye ilişkin spesifik bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi henüz Resmi Gazete'de yayımlanmamıştır. Ancak, taslak formlar, bu düzenlemenin genel prensipleri olan Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) ve Vergi Usul Kanunu (VUK)'nun temel ilkeleri çerçevesinde, OECD GloBE Model Kuralları'na uygun bir şekilde Türkiye'de uygulanacağının güçlü bir işaretidir. Yasal dayanak, yürürlüğe girecek olan özel kanun veya kanun hükmünde kararname olacaktır. Bu süreçte GİB'in resmi duyuruları ve Resmi Gazete'deki yayımlar takip edilmelidir.

Kapsama Girme Kriterleri ve Değerlendirme

• Konsolide Hasılat Eşiği: Grubunuzun, son dört mali yıldan en az ikisinde 750 milyon Avro konsolide hasılat eşiğini aşıp aşmadığını tespit etmelisiniz. Bu, Türkiye'deki ana şirket ve yurt dışındaki iştirakler dahil tüm grubun konsolide finansal tablolarına göre belirlenir.
• Çok Uluslu İşletmeler Grubu (MNE Group): Grubunuzun, farklı vergi yargı bölgelerinde faaliyet gösteren bağlı ve ilişkili şirketlerden oluşması gerekmektedir. Yurt dışındaki iştirakleriniz, bu tanım kapsamında “Yeterlilikli İşletme Birimi (Constituent Entity)” olarak değerlendirilecektir.
• Taslak Formların İncelenmesi: GİB'in yayımladığı taslak beyanname formları, kapsam dışı bırakılan işletmeler (devlet kuruluşları, uluslararası kuruluşlar, kar amacı gütmeyen kuruluşlar vb.) ve özel durumlar (de minimis istisnası, başlangıç yılı istisnası vb.) hakkında detaylı bilgi içerecektir. Bu formlar, nihai düzenleme öncesinde bir yol haritası sunar.

Vergi Matrahının Hesaplanması ve Etkileri

Eğer grubunuz Küresel ATV kapsamına giriyorsa, vergi matrahınız aşağıdaki temel adımlarla etkilenecektir:

1. Kapsanan Gelir ve Verginin Tespiti: Her bir Yeterlilikli İşletme Birimi için, uluslararası muhasebe standartlarına (örneğin IFRS) göre hesaplanan finansal tablo kâr/zararı üzerinden GloBE Kuralları'na göre belirlenmiş düzeltmeler yapılarak Kapsanan Net Gelir (Covered Net Income) ve ödenen Kapsanan Vergiler (Covered Taxes) belirlenir.
2. Etkin Vergi Oranı (ETR) Hesaplaması: Her bir yargı bölgesi için Etkin Vergi Oranı (ETR) = (Yargı Bölgesindeki Toplam Kapsanan Vergiler) / (Yargı Bölgesindeki Toplam Kapsanan Net Gelir) formülüyle hesaplanır.
3. Asgari Vergi Oranı ile Karşılaştırma: Hesaplanan ETR, %15'lik küresel asgari vergi oranı ile karşılaştırılır.
4. Tamamlama Vergisi (Top-up Tax) Hesaplaması: Eğer bir yargı bölgesindeki ETR %15'in altındaysa, aradaki fark üzerinden Tamamlama Vergisi hesaplanır. Formül: Tamamlama Vergi Oranı = (Asgari Oran %15 - Etkin Oran); Tamamlama Vergisi = Tamamlama Vergi Oranı x Kapsanan Net Gelir.
5. Tahsilat Mekanizması: Tamamlama vergisi, genellikle Gelir Dahil Etme Kuralı (Income Inclusion Rule - IIR) yoluyla ana şirket düzeyinde (Türkiye'deki KOBİ'niz UPE ise) veya Eksik Vergilendirilmiş Kâr Kuralı (Undertaxed Profits Rule - UTPR) yoluyla diğer grup şirketleri tarafından tahsil edilebilir. Türkiye'nin Nitelikli Yurtiçi Tamamlama Vergisi (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax - QDTT) uygulayarak, yurt içinde doğan tamamlama vergisini kendi bünyesinde tahsil etme yetkisi de bulunmaktadır.

Hesaplama Örneği

Farz edelim ki, Türkiye'deki ana şirketinizin yurt dışındaki X ülkesinde bir iştiraki (Yeterlilikli İşletme Birimi) bulunmaktadır ve grubunuz 750 milyon Avro eşiğini aşmaktadır.

• X Ülkesindeki İştirakin Kapsanan Net Geliri: 10.000.000 Avro
• X Ülkesindeki İştirakin Ödediği Kapsanan Vergiler: 1.000.000 Avro
• X Ülkesindeki Etkin Vergi Oranı (ETR): (1.000.000 / 10.000.000) = %10

Bu durumda, ETR (%10) küresel asgari oran olan %15'in altında kaldığı için tamamlama vergisi doğacaktır:

• Tamamlama Vergi Oranı: %15 - %10 = %5
• Tamamlama Vergisi: %5 x 10.000.000 Avro = 500.000 Avro

Bu 500.000 Avro tutarındaki tamamlama vergisi, Türkiye'nin QDTT uygulayıp uygulamamasına ve IIR/UTPR kurallarının sırasına göre Türkiye'deki ana şirkete veya X ülkesindeki iştirake yüklenebilir.

Adım Adım Yapılması Gerekenler

1. Konsolide Hasılat Eşiği Kontrolü: Grubunuzun son dört mali yıla ait konsolide finansal tablolarını inceleyerek 750 milyon Avro eşiğini aşıp aşmadığınızı kesin olarak belirleyin.
2. Grup Yapısı Analizi: Tüm Yeterlilikli İşletme Birimlerini, vergi yargı bölgelerini ve sahiplik yapılarını detaylıca analiz edin.
3. Veri Toplama Altyapısı Oluşturma: GloBE Kuralları'na uygun Kapsanan Net Gelir ve Kapsanan Vergileri hesaplayabilmek için finansal ve vergi verilerini (uluslararası muhasebe standartlarına göre düzeltilmiş) toplayacak ve raporlayacak bir sistem kurun.
4. Etkin Vergi Oranı Hesaplamaları: Her bir yargı bölgesi için ETR'leri hesaplayın ve %15'lik asgari oranla karşılaştırın.
5. Tamamlama Vergisi Yükümlülüğünün Tespiti: Potansiyel tamamlama vergisi tutarlarını ve bu verginin hangi grup birimine ve hangi yargı bölgesine yükleneceğini belirleyin.
6. Taslak Formların İncelenmesi ve Beyanname Hazırlığı: GİB'in yayımladığı taslak formları dikkatle inceleyerek, nihai düzenleme sonrası beyanname hazırlıklarına başlayın. Bu formlar, gerekli veri setleri ve raporlama formatları hakkında önemli ipuçları sunacaktır.
7. Muhasebeleştirme: Muhtemel Küresel ATV yükümlülüklerini finansal tablolarınıza yansıtmak için gerekli muhasebe kayıtlarını yapın (örneğin, şarta bağlı yükümlülükler veya dönem vergi gideri olarak).
8. Profesyonel Destek Alın: Bu karmaşık sürecin doğru yönetimi için konusunda uzman mali müşavir veya vergi danışmanlarından destek alın.

Muhasebe Kaydı Örneği

Doğan Tamamlama Vergisi yükümlülüğünün muhasebeleştirilmesi (basit bir örnek):

• Yükümlülüğün Doğuşu Anında:

  ----------------------------- / -----------------------------
  770 Genel Yönetim Giderleri (Küresel ATV Gideri) XXX.XXX TL
  370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yükümlülük Karşılıkları XXX.XXX TL
  ----------------------------- / -----------------------------

• Verginin Ödenmesi Anında:

  ----------------------------- / -----------------------------
  370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yükümlülük Karşılıkları XXX.XXX TL
  102 Bankalar / 100 Kasa XXX.XXX TL
  ----------------------------- / -----------------------------

Önemli Notlar ve Yönlendirmeler

• GİB'in 16.04.2026 tarihli formları taslak niteliğindedir. Nihai yasal düzenlemeler ve uygulama tebliğleri Resmi Gazete'de yayımlandığında detaylar netleşecektir.
• KOBİ tanımı, Küresel ATV kapsamına girip girmeme konusunda belirleyici değildir; ana kriter konsolide ciro eşiğidir.
• Gelecekteki yasal düzenlemeler, GİB'in resmi internet sitesi (www.gib.gov.tr) ve Resmi Gazete üzerinden duyurulacaktır. Bu platformları düzenli olarak takip etmeniz önem arz etmektedir.

Onemli Noktalar

• Küresel ATV kapsamına girmenin ana kriteri, son dört mali yılın en az ikisinde konsolide yıllık gelirin 750 milyon Avro ve üzeri olmasıdır.
• Türkiye'de Küresel ATV'ye ilişkin yasal düzenleme süreci devam etmekte olup, GİB'in taslak formları yol göstericidir ancak nihai kanun beklenmelidir.
• Vergi matrahı, her yargı bölgesindeki Etkin Vergi Oranı (%15 asgari oran ile karşılaştırılarak) üzerinden hesaplanan Tamamlama Vergisi ile etkilenecektir.
• Uygulama adımları arasında konsolide hasılat kontrolü, grup yapısı analizi, veri toplama altyapısı oluşturma ve profesyonel destek alma yer almaktadır.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.