SGK'nın EYT emeklilerine yönelik 18 yaş altı sigorta incelemesinde fiili çalışma olmadığı nasıl ispatlanır ve hangi belgeler kabul edilir?

Yasal Dayanak

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesi sigortalılık tanımını yaparken, fiili çalışmanın varlığını esas almaktadır. 2013/11 sayılı SGK Genelgesi, özellikle 18 yaş altı sigortalılıkta fiili çalışmanın ispatına yönelik kriterleri belirlemiştir. VUK 227 ve müteakip maddeleri ise ispat vasıtalarını düzenler. EYT düzenlemesi (7438 sayılı Kanun) kapsamında emekli olanlar için SGK'nın 29 Mayıs 2026 tarihli duyurusu, 18 yaş altı dönemlerin incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Fiili Çalışmanın İspatı İçin Sunulması Gereken Belgeler

SGK incelemelerinde kabul edilen ve fiili çalışmayı kanıtlayan belgeler şunlardır:

• İşe Giriş Bildirgesi (SGK): Sigortalının işe giriş tarihini, işyeri unvanını ve sigortalılık başlangıcını gösteren resmi belgedir. Ancak tek başına yeterli değildir.
• Aylık Prim ve Hizmet Belgesi (SGK): Çalışılan dönemlerde bildirilen prim gün sayılarını ve kazançları gösterir. Fiili çalışma olmadan düzenlenmesi mümkün olmayan bu belge, çalışmanın varlığına karine teşkil eder.
• Bordro (Ücret Bordrosu): İmzalı veya elektronik ortamda (e-Bordro) düzenlenmiş bordrolar, çalışanın ücret aldığını ve işverenle arasında hizmet akdi olduğunu gösterir. 18 yaş altı için bordrolarda veli/imza sirküleri önemlidir.
• İmza Sirküleri ve Yetki Belgeleri: Sigortalının, işyerinde temsil veya imza yetkisi varsa, bu yetkiyi gösteren noter onaylı sirküler veya vekaletname.
• İşyeri Kayıtları: Puantaj kayıtları, vardiya cetvelleri, işe giriş-çıkış kayıtları (kartlı sistem, parmak izi vb.), nöbet çizelgeleri.
• Tanık İfadeleri: İşveren, iş arkadaşları veya işyeri müdürü gibi kişilerin noter tasdikli veya SGK huzurunda verdiği ifadeler. Tanıkların olayı bizzat görmüş olması gerekir.
• SGK İşyeri Bildirgesi ve İşyeri Tescil Bilgileri: İşyerinin faaliyet halinde olduğunu ve sigortalının bu işyerinde kayıtlı bulunduğunu gösterir.
• Vergi Kayıtları: Sigortalının adına düzenlenmiş gelir vergisi stopaj beyannameleri, muhtasar beyannameler (e-Muhtasar) ve bu beyannamelere dayanak teşkil eden ücret bordroları. VUK 227'ye göre bu belgeler ispat aracıdır.
• SGK İnceleme Raporları: Daha önce SGK tarafından yapılmış herhangi bir inceleme varsa, bu raporlar.
• İş Sözleşmesi: Yazılı olarak yapılmış iş sözleşmesi (noter onaylı veya imzalı).

2013/11 Sayılı SGK Genelgesi Kapsamında Değerlendirme Kriterleri

Genelge, özellikle 18 yaş altı sigortalılıkta fiili çalışmanın tespitinde şu kriterleri öngörür:

• İşyeri ve İşin Niteliği: Sigortalının çalıştığı işyerinin faaliyet konusu, işin mahiyeti ve sigortalının bu işte fiilen bulunup bulunmadığı.
• Sigortalının Yaşı ve Fiziksel Kapasitesi: 18 yaş altı kişilerin çalışma saatleri, işin ağırlığı ve yapılabilirliği değerlendirilir. Örneğin, bir inşaat işçisi olarak bildirilen 15 yaşındaki bir kişinin fiilen çalışması beklenmez.
• Ücretin Gerçekliği: Bildirilen ücretin piyasa koşullarına uygun olup olmadığı, düzenli ödenip ödenmediği.
• Bildirimlerin Sürekliliği: Sigortalılık süresinin kesintisiz ve düzenli olması, aylık prim ve hizmet belgelerinin düzenli verilmesi.
• İşverenin Durumu: İşverenin anne-baba veya yakın akraba olması durumunda, kayıt dışı istihdam amacı olup olmadığı araştırılır.
• Diğer Kayıtlar: İşyerinde başka sigortalıların olup olmadığı, işyerinin faaliyet hacmi ve ekonomik veriler.

Hesaplama Örneği

Örneğin; 1990 doğumlu bir EYT’li, 2005 yılında (15 yaşında) babasına ait tekstil atölyesinde sigortalı gösterilmiş ve 2005-2007 arası 720 gün prim bildirilmiş. SGK, bu dönemde fiili çalışma olmadığını iddia ediyor. İspat için:

• 2005-2007 dönemine ait imzalı bordrolar,
• İşyeri puantaj kayıtları,
• Babanın ve diğer çalışanların noter tasdikli ifadeleri,
• Döneme ait muhtasar beyannameler ve stopaj kayıtları sunulur. Eğer bu belgeler düzenli ve tutarlıysa, fiili çalışma kabul edilir.

Adım Adım Yapılması Gerekenler

1. Belgeleri Toplayın: SGK’dan işe giriş bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgeleri, işyeri tescil bilgilerini temin edin.
2. İşverenden Kayıtları İsteyin: İmzalı bordrolar, puantaj kayıtları, işe giriş-çıkış kayıtları, varsa e-Bordro çıktıları.
3. Vergi Dairesinden Belge Alın: İlgili döneme ait muhtasar beyannameler ve stopaj bildirimlerini temin edin (GİB’den e-Muhtasar sorgulama ile).
4. Tanık İfadeleri Alın: İşveren ve iş arkadaşlarından noter onaylı ifade alın. İfadelerde çalışılan saatler, görevler, işyeri ortamı detaylandırılmalıdır.
5. Dilekçe Hazırlayın: SGK’ya hitaben, fiili çalışmanın varlığını kanıtlayan belgeleri listeleyerek bir dilekçe yazın. Dilekçeye tüm belgelerin onaylı kopyalarını ekleyin.
6. SGK’ya Başvurun: Dilekçeyi SGK il müdürlüğüne veya doğrudan incelemeyi yapan birime verin. İnceleme sürecinde ek belge talep edilirse hızlıca temin edin.
7. İtiraz Hakkını Kullanın: Olumsuz karar halinde, SGK Yönetim Kurulu’na itiraz edin veya idari yargıya başvurun (İş Mahkemesi).

Muhasebe Kaydı Örneği

Fiili çalışmanın varlığı durumunda, SGK primlerinin düzenli ödendiğini göstermek için dönem kayıtları:

• Borç: 770 Genel Yönetim Giderleri (veya 740 Hizmet Üretim Maliyeti) – Brüt ücret + SGK işveren payı
• Alacak: 361 Ödenecek SGK Primleri – SGK işveren payı
• Alacak: 335 Personele Borçlar – Net ücret

Bu kayıtlar, bordro ve prim bildirgeleriyle uyumlu olmalıdır.

Kaynak Yönlendirmeleri

• SGK: 2013/11 sayılı Genelge için SGK resmi sitesi (www.sgk.gov.tr) – Genelgeler bölümü.
• GİB: e-Muhtasar ve e-Bordro uygulamaları için www.gib.gov.tr.
• Resmi Gazete: 5510 sayılı Kanun ve 7438 sayılı EYT Kanunu için www.resmigazete.gov.tr.

Onemli Noktalar

• Fiili çalışmanın ispatında SGK bildirgeleri, bordrolar, puantaj kayıtları ve tanık ifadeleri en kritik belgelerdir.
• 2013/11 sayılı Genelge, 18 yaş altı sigortalılıkta işin niteliği, yaş ve ücret gerçekliği gibi kriterleri öne çıkarır.
• Belgelerin düzenli, tutarlı ve VUK’a uygun olması, SGK incelemelerinde kabul için şarttır.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.