Restoranımda garsonun adisyonsuz yaptığı satış sonucu oluşan kasa fazlasını muhasebeleştirirken 689 numaralı hesabı nasil hesaplanir?

Yasal Dayanak

VUK 234. madde ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'na göre, perakende satışlarda adisyon (perakende satış fişi) düzenlenmesi zorunludur. Adisyonsuz satış, belge düzenine aykırılık teşkil eder. Kasa fazlası, hasılat kaydı olarak değerlendirilmelidir; çünkü ortada bir satış işlemi gerçekleşmiştir. 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabı, işletmenin olağan faaliyetleri dışındaki zararlar için kullanılır. Bu durumda garsonun yaptığı satış, işletmenin olağan faaliyetidir; bu nedenle 689 hesabı değil, 600 Yurtiçi Satışlar hesabı kullanılmalıdır. KDV beyanı açısından, satışın belgesiz yapılması KDV'nin beyan edilmemesine yol açar; ancak kasa fazlası olarak tespit edilen tutar, KDV dahil olarak kabul edilir ve hasılat ile KDV ayrıştırılmalıdır.

Hesaplama Örneği

Kasa fazlası 3.200 TL (KDV dahil). KDV oranı %10 ise (restoran hizmetleri için %10 KDV geçerlidir):

• KDV hariç hasılat = 3.200 / 1,10 = 2.909,09 TL
• KDV tutarı = 3.200 - 2.909,09 = 290,91 TL

Adım Adım Yapılması Gerekenler

• Adım 1: Kasa sayımında tespit edilen fazlalığı, günlük kasa raporuna işleyin ve nedenini araştırın. Garsonun satışı belgesiz yaptığı tespit edilirse, durumu tutanak altına alın.
• Adım 2: Kasa fazlasını hasılat olarak kaydedin. KDV dahil tutar üzerinden KDV'yi ayrıştırın.
• Adım 3: Muhasebe kaydını aşağıdaki gibi yapın:

Muhasebe Kaydı Örneği:

• 100 KASA Hesabı: 3.200 TL (Borç)
• 600 YURTİÇİ SATIŞLAR: 2.909,09 TL (Alacak)
• 391 HESAPLANAN KDV: 290,91 TL (Alacak)

• Adım 4: Düzeltme fişi düzenleyin. Garson adına, adisyon düzenlenmediği için Özel İletişim Vergisi veya ceza riskini değerlendirin. VUK 353. madde uyarınca belge düzenleme cezası uygulanabilir.
• Adım 5: KDV beyannamesinde bu hasılatı dahil edin. Aynı dönemde 1 No.lu KDV Beyannamesi'nde matrah olarak 2.909,09 TL, hesaplanan KDV olarak 290,91 TL gösterilir.
• Adım 6: Garson hakkında disiplin işlemi uygulayın ve belge düzenine uyulması için eğitim verin. Gelecekte benzer durumların önüne geçmek için e-Defter ve e-Fatura uyumlu POS sistemi kullanımını yaygınlaştırın.

Önemli Uyarılar

• 689 hesabı, bu durumda kullanılmamalıdır; çünkü ortada olağandışı bir gider değil, kayıt dışı bırakılmış bir hasılat vardır.
• SGK açısından, garsonun bu satışı işveren adına yaptığı için herhangi bir prim etkisi olmaz; ancak belge düzenine aykırılık iş akdini fesih sebebi olabilir.
• Kurumlar Vergisi açısından, bu hasılat kurum kazancına eklenir ve vergilendirilir. Kayıt dışı hasılatın tespiti halinde Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesi kapsamında kaçakçılık cezası uygulanabilir.
• Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) kaynaklarına göre, belgesiz satışların düzeltilmesi için pişmanlıkla beyan veya izaha davet müesseselerinden yararlanılabilir. Detaylı bilgi için GİB resmi sitesi ziyaret edilebilir.

Onemli Noktalar

• Kasa fazlası hasılat olarak kaydedilmeli, 689 hesabı kullanılmamalıdır.
• KDV dahil tutardan KDV ayrıştırılarak 600 ve 391 hesapları kullanılmalıdır.
• Belge düzenine aykırılık cezai risk taşır; düzeltme fişi ve GİB yönlendirmesi önemlidir.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.