İnşaat işyerinde tamamlanan bir proje için SGK asgari işçilik tutarının altında kalırsak ne gibi riskler oluşur?

Yasal Dayanak

İnşaat işyerlerinde tamamlanan projeler için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenen asgari işçilik tutarı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 85. maddesi ve ilgili yönetmelikler (Sosyal Güvenlik Kurumu Asgari İşçilik Tespit Komisyonu Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik) çerçevesinde tespit edilir. Bu düzenlemeler, işverenlerin bildirmesi gereken asgari işçilik maliyetini belirleyerek, kayıt dışı istihdamın önüne geçmeyi ve sosyal güvenlik prim gelirlerini güvence altına almayı hedefler. İnşaat maliyetine, kullanılan teknolojiye ve işin niteliğine göre belirlenen bu oranların altında kalan bildirimler, SGK tarafından detaylı bir incelemeye tabi tutulur.

Riskler ve Denetim Süreci

Tamamlanan inşaat projesinde bildirilen işçilik tutarının asgari işçilik oranlarının altında kalması durumunda karşılaşılabilecek başlıca riskler ve denetim süreçleri şunlardır:

• SGK Araştırma ve İncelemesi: SGK, projenin tamamlanmasıyla birlikte, işveren tarafından Kuruma bildirilen sigortalı işçilik tutarlarını, yapı ruhsatı ve ekleri, yapı yaklaşık maliyetleri üzerinden hesaplanan asgari işçilik tutarı ile karşılaştırır. Bu karşılaştırma sonucunda bir fark oluşması halinde Kurum, işverenden ek bilgi ve belge talep edebilir veya doğrudan denetim başlatabilir.
• Fark Prim Tahakkuku: Eksik bildirildiği tespit edilen işçilik tutarı üzerinden, işveren ve sigortalı hissesine düşen tüm primler (iş kazası ve meslek hastalıkları, kısa ve uzun vadeli sigorta kolları, genel sağlık sigortası, işsizlik sigortası primleri) re'sen tahakkuk ettirilir.
• Gecikme Zammı ve Gecikme Cezası: Tahakkuk ettirilen fark primlere, ödenmesi gereken ilk aydan itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammı uygulanır. Ayrıca, 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca idari para cezaları da kesilebilir.
• Vergi Denetimi Riski: SGK tarafından yapılan tespitler, vergi makamları (Gelir İdaresi Başkanlığı) tarafından da dikkate alınabilir. Eksik bildirilen işçilik maliyetleri, Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında kayıt düzeni, belgelendirme ve beyan hataları açısından incelenebilir. Bu durum, Kurumlar Vergisi matrahının, KDV indirimlerinin ve stopaj beyanlarının yeniden değerlendirilmesine yol açabilir.
• Hizmet Tespiti Davaları: Eğer SGK denetimi sonucunda, fiilen çalıştırıldığı halde sigortasız veya eksik bildirimle çalıştırılan kişilerin varlığına dair emareler tespit edilirse, bu durum ilgili kişilerce hizmet tespiti davası açılmasına zemin hazırlayabilir.

Hesaplama Örneği

Bir inşaat projesinin yaklaşık maliyetinin KDV hariç 10.000.000 TL olduğunu varsayalım. SGK tarafından belirlenen asgari işçilik oranı (örneğin konut inşaatları için) %8,5 olsun.

• Asgari İşçilik Tutarı: 10.000.000 TL * %8,5 = 850.000 TL
• Bildirilen İşçilik Tutarı: 600.000 TL
• Fark İşçilik Tutarı: 850.000 TL - 600.000 TL = 250.000 TL

Bu 250.000 TL üzerinden, işveren ve sigortalı hissesine düşen primler (yaklaşık %34,5) ile işsizlik sigortası primleri hesaplanır:

• Fark Prim Tutarı: 250.000 TL * %34,5 = 86.250 TL

Bu 86.250 TL'ye, projenin tamamlandığı tarihten itibaren işleyecek gecikme zammı ve idari para cezaları da eklenecektir.

Yapılması Gerekenler (Adım Adım)

1. Durum Analizi: Öncelikle, SGK'ya bildirilen toplam işçilik tutarınız ile projenizin yapı yaklaşık maliyetine göre hesaplanan asgari işçilik tutarı arasındaki farkı net olarak belirleyin.
2. SGK Tebligatına İtiraz: SGK tarafından asgari işçilik araştırması sonucunda tebliğ edilen eksik prim borcuna ilişkin yazıyı dikkatlice inceleyin. Tebligat tarihinden itibaren bir ay içinde SGK'ya itiraz dilekçesi ile başvurma hakkınız bulunmaktadır.
3. Gerekli Belgelerin Sunulması: İtiraz dilekçenizde, bildirilen işçilik tutarının yeterli olduğunu gösteren delilleri (örneğin, işin niteliği gereği daha az işçi çalıştırıldığı, yüksek teknoloji kullanıldığı, taşeron firmaların kendi işçiliklerini usulüne uygun bildirdiğine dair belgeler, yevmiye defteri, defter-i kebir kayıtları, ücret bordroları, banka dekontları vb.) sunun. Özellikle taşeron firmalar aracılığıyla yapılan işlerde, taşeronların SGK'ya bildirdiği işçiliklerin belgeleri de sunulmalıdır.
4. Uzman Destek Alınması: Asgari işçilik mevzuatına hakim muhasebe müşaviri, mali müşavir veya avukat gibi uzman personellerden destek alınması, itiraz sürecinin başarılı olma ihtimalini artıracaktır.[1]
5. Alternatif Çözümler: SGK ile uzlaşma yoluna gidilebilir. Uzlaşma halinde, hesaplanan fark tutarının bir kısmında indirim sağlanabilir.[6]

Sonuç

SGK asgari işçilik uygulamasında eksik kalınması durumunda, işveren önemli mali yükümlülüklerle karşı karşıya kalır. Ancak, zamanında ve doğru belgelendirme ile itiraz yapılması, bu risklerin minimize edilmesine yardımcı olabilir. Özellikle taşeron kullanılan işlerde, tüm tarafların SGK'ya usulüne uygun bildirim yapması kritik önem taşımaktadır.[3]