Emekli olup tekrar çalışmaya başlayan bir işçinin SGK prim kesintileri ve işveren maliyetleri normal bir çalışandan farklı mıdır?

Emekli Çalışanların SGK Prim Kesintileri ve İşveren Maliyetleri

İşletmenizde emekli statüsünde olup tekrar çalışmaya başlayan bir personelin işe alımında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) prim kesintileri ve işveren olarak ödemeniz gereken maliyetler, normal bir çalışana göre farklılık göstermektedir. Bu durum, bordro hesaplamalarına doğrudan etki etmektedir.

Yasal Dayanak

Sosyal Güvenlik mevzuatımızda emekli olup tekrar çalışmaya başlayan kişilerin sigortalılık statüsü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun ilgili maddeleri ile düzenlenmiştir. Özellikle;

• Kanun'un 12. maddesi, sigortalı sayılanları ve sigortalılık hallerini tanımlar.
• Kanun'un 30. maddesi, yaşlılık ve malullük aylığı almakta iken sigortalı olarak çalışmaya başlayanların durumu için Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödenmesi gerektiğini belirtir.
• Kanun'un 81. maddesi, prim oranlarını ve işverenlere sağlanan teşvikleri düzenler. 2021 yılında yapılan düzenleme ile Kanun'un 81. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan %5'lik Hazine desteği, SGDP'ye tabi çalışanlar için de uygulanmaya başlanmıştır.

SGK Prim Kesintileri ve İşveren Maliyetleri Karşılaştırması

Emekli olup tekrar çalışmaya başlayan bir personel (SGDP'ye tabi) ile normal bir çalışan (tüm sigorta kollarına tabi) arasındaki temel fark, ödenen sigorta kolları ve prim oranlarıdır. Aşağıda, 5510 sayılı Kanun kapsamında uygulanan standart prim oranları ve 5 puanlık Hazine desteği dikkate alınarak bir karşılaştırma sunulmuştur:

1. Normal Çalışan (Tüm Sigorta Kollarına Tabi, %5 Hazine Desteği Uygulanmış Hali)

• Normal çalışanlar için Malullük, Yaşlılık, Ölüm Sigortaları (MYÖS), Genel Sağlık Sigortası (GSS), İşsizlik Sigortası ve Kısa Vadeli Sigorta Kolları (KVSK) primleri ödenir.
• Sigortalı payı toplamda %15, İşveren payı (KVSK dahil) %22.5'tir.
• 5 puanlık Hazine desteği uygulandığında, işverenin ödeyeceği prim oranı %17.5 (MYÖS, GSS, İşsizlik toplamından indirim) + %2 (KVSK) = %19.5 olur.
• Toplam prim yükü (işveren + sigortalı) brüt ücretin %34.5'idir.

2. Emekli Çalışan (Sosyal Güvenlik Destek Primine Tabi, %5 Hazine Desteği Uygulanmış Hali)

• Emekli çalışanlar için sadece Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ve Kısa Vadeli Sigorta Kolları (KVSK) primleri ödenir; MYÖS, GSS ve İşsizlik Sigortası primleri kesilmez.
• Sigortalı payı toplamda %7.5 (SGDP), İşveren payı (KVSK dahil) %26.5'tir.
• 5 puanlık Hazine desteği uygulandığında, işverenin ödeyeceği prim oranı %19.5 (SGDP işveren payından indirim) + %2 (KVSK) = %21.5 olur.
• Toplam prim yükü (işveren + sigortalı) brüt ücretin %29.0'ıdır.

Sonuç: Bu oranlar dikkate alındığında, 5 puanlık Hazine desteği uygulandığında, emekli çalışanın işverene olan toplam prim maliyeti (%21.5), normal bir çalışanın prim maliyetine (%19.5) göre daha yüksektir. Ancak, emekli çalışanın net ücreti, sigortalı prim payının daha düşük olması nedeniyle (brüt ücretin %7.5'i yerine %15'i kesilir) normal çalışana göre daha yüksek olacaktır.

Bordro Hesaplamalarına Etkisi

Emekli çalışanların bordro hesaplamalarında;

• SGK Sigortalı Prim Kesintisi: Normal çalışana göre daha düşüktür (%7.5 SGDP vs. %15 tüm sigorta kolları). Bu durum, aynı brüt ücret üzerinden emekli çalışanın net ücretinin daha yüksek olmasına yol açar.
• SGK İşveren Prim Maliyeti: 5 puanlık Hazine desteği uygulandığında, emekli çalışanın işveren maliyeti normal çalışana göre biraz daha yüksek (%21.5'e karşı %19.5) gerçekleşmektedir.
• Gelir Vergisi ve Damga Vergisi: Bu vergi kesintileri, emekli veya normal çalışan fark etmeksizin, yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre brüt ücret üzerinden aynı şekilde hesaplanır ve kesilir.

Adım Adım Yapılması Gerekenler

İşletmenizde emekli bir personel istihdam ederken aşağıdaki adımlara dikkat edilmelidir:

1. SGK İşe Giriş Bildirgesi: Personelin işe başlama tarihinden önce veya en geç o gün, SGK'ya "İşe Giriş Bildirgesi" verilmelidir. Sigortalılık türü olarak "02-Sosyal Güvenlik Destek Primine Tabi" seçeneği işaretlenmelidir.
2. Bordro Hesaplamaları: Aylık ücret bordrosu düzenlenirken, SGDP oranları (%7.5 sigortalı, %19.5 işveren, %2 KVSK işveren) dikkate alınarak prim kesintileri yapılmalıdır.
3. Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MPHB): Her ay verilen MPHB'de, emekli çalışanlar için "02" sigortalılık kodu ile beyan doğru yapılmalıdır.
4. Vergi ve Harçlar: Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesintileri, normal çalışanlarda olduğu gibi mevzuata uygun şekilde hesaplanıp ilgili vergi dairesine beyan edilmeli ve ödenmelidir.
5. Muhasebe Kayıtları: E-Defter ve e-Fatura sistemleri ile uyumlu, doğru hesaplara işlenen kayıtlar tutulmalıdır.

Muhasebe Kaydı Örneği (Farklılıklar)

Brüt ücret üzerinden yapılan muhasebe kayıtlarında temel prensip aynı olmakla birlikte, SGK prim oranlarındaki farklılıklar nedeniyle 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri hesabında ve 770/760/730 gibi gider hesaplarında işveren payı tutarlarında farklılıklar oluşur.

• Normal Çalışan: İşveren payı (%19.5) ve sigortalı payı (%15) toplamı (brüt ücretin %34.5'i) 361 hesabına borç kaydedilir.
• Emekli Çalışan: İşveren payı (%21.5) ve sigortalı payı (%7.5) toplamı (brüt ücretin %29.0'ı) 361 hesabına borç kaydedilir.

Gider hesaplarına aktarılan tutarlar ise brüt ücret ile işveren SGK paylarının toplamından oluşur. Emekli çalışan için işveren SGK payı normal çalışana göre daha yüksek olduğundan, gider hesaplarına yansıyan toplam tutar da daha yüksek olacaktır.

Ek Bilgiler ve Yönlendirmeler

SGK mevzuatında zaman zaman değişiklikler yapılabilmektedir. En güncel bilgilere ulaşmak için T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun resmi internet sitesi (www.sgk.gov.tr) ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın resmi internet sitesi (www.gib.gov.tr) üzerinden yayımlanan genelgeleri ve duyuruları takip etmeniz önem arz etmektedir.

Onemli Noktalar

• Emekli çalışanlar için Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) uygulanır; normal çalışanlara uygulanan Malullük, Yaşlılık, Ölüm, Genel Sağlık ve İşsizlik Sigortası primleri uygulanmaz.
• 2021 yılı itibarıyla, %5'lik Hazine desteği (işveren primi indirimi) SGDP'ye tabi çalışanlar için de uygulanmaktadır.
• SGDP'ye tabi çalışanların net ücretleri, sigortalı prim payı düşük olduğu için normal çalışanlara göre daha yüksek olma eğilimindedir.
• 5 puanlık teşvik uygulandığında, işveren maliyeti emekli çalışanlar için normal çalışanlara göre daha yüksek olmaktadır (%21.5'e karşı %19.5).
• İşe giriş bildirgesinde sigortalılık kodu "02" olarak doğru beyan edilmelidir.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.