Alt İşveren Değişince Kıdem Karşılığı Ayıran Var mı?

Alt İşveren Değişiminde Kıdem Tazminatı Karşılığı Muhasebeleştirme ve Hukuki Durum

Alt işveren değişimi, Türkiye iş hukuku ve muhasebe standartları açısından önemli sonuçlar doğuran bir durumdur. Sorunuz iki ana başlıkta incelenmelidir: 1) İş Hukuku ve Kıdem Tazminatı Hakkı, 2) Muhasebe ve Karşılık Aktarımı (TMS 19).

1. İş Hukuku ve Kıdem Tazminatı Hakkı (4857 Sayılı İş Kanunu)

Asıl işveren aynı kalırken, sadece alt işverenin değişmesi, işçinin iş sözleşmesinin devri anlamına gelir. İş Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca, bir işyeri veya işyerinin bir bölümü hukuki bir işlemle başka birine devredildiğinde, devir tarihinde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla birlikte devralana geçer. Bu durumda:

• İşçinin kıdemi kesintiye uğramaz. Eski alt işverendeki çalışma süreleri, yeni alt işverenin yanındaki süreye eklenir.
• İşçi, işten ayrılma halinde (Kanun'un 14/II maddesi), toplam çalışma süresi (eski alt işveren + yeni alt işveren) üzerinden kıdem tazminatını talep eder. Bu tazminatın sorumlusu, işten ayrıldığı andaki son işverendir (yeni alt işveren).
• Son işveren (yeni alt işveren), kıdem tazminatını ödedikten sonra, işçinin eski alt işveren yanında geçen süreye isabet eden kısmı için eski alt işverene rücu edebilir (rücu hakkı). Ancak bu, iki şirket arasında yapılacak bir anlaşma veya hukuki süreçle mümkündür. İşçinin böyle bir rücu talebi yoktur.

Önemli Not: İşçinin yazılı onayı olmadan yapılan devirlerde, işçi 6 ay içinde iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve hem kıdem hem de ihbar tazminatına hak kazanır.

2. Muhasebe Uygulaması ve TMS 19 (TFRS 9/IAS 19 Bağlamında)

TMS 19 "Çalışanlara Sağlanan Faydalar" standardı, kıdem tazminatı gibi tanımlanmış fayda planlarını düzenler. Alt işveren değişiminde muhasebe kayıtları şu şekilde yapılır:

• Eski Alt İşveren (Devreden): Finansal tablolarında, devir tarihine kadar birikmiş olan kıdem tazminatı karşılığını (tanımlanmış fayda yükümlülüğü) tamamen gider yazmak zorundadır. Çünkü işçiye karşı olan bu yükümlülük, devirle birlikte sona ermiştir. Bu karşılık, devir işleminin bir parçası olarak değerlendirilir.
• Yeni Alt İşveren (Devralan): İşçinin tüm geçmiş hizmet sürelerini (eski işverendeki süreler dahil) dikkate alarak, yeni bir kıdem tazminatı karşılığı ayırmaya başlar. Devir anında, işçinin eski alt işveren yanındaki hizmet süresine karşılık gelen kısmı için doğrudan bir yükümlülük kaydetmez. Yükümlülük, çalışanın gelecekteki hizmetleri üzerinden zamanla oluşacaktır.
• Karşılık Devri (Pratikte): TMS 19 veya Türk Ticaret Kanunu uyarınca, mali tablolardaki bir karşılığın doğrudan yeni şirkete aktarılması söz konusu değildir. Ancak, taraflar arasındaki devir sözleşmesinde, eski alt işverenin ayırmış olduğu karşılığa denk gelen bir tutarın, yeni alt işverene ödenmesi (veya devir bedelinden mahsup edilmesi) şeklinde bir ekonomik düzenleme yapılabilir. Bu tamamen tarafların anlaşmasına bağlıdır ve muhasebe kaydı, bu ekonomik gerçeği yansıtacak şekilde (örneğin, devralınan işgücü maliyeti veya peşin ödeme olarak) yapılır. Bu, mali tablolardaki karşılığın aktarılması değil, bir ödemenin/bedelin aktarılmasıdır.

Rücu Mekanizması ve Muhasebe Kaydı

Rücu hakkı, yeni alt işverenin işçiye ödediği tazminatın bir kısmını eski alt işverenden talep etme hakkıdır. Bu, şartlı bir alacaktır. Muhasebede:

• Yeni alt işveren, kıdem tazminatı karşılığını ayırırken, eski alt işverenden rücu edebileceği tutarı karşılıktan indirim olarak göstermez. Çünkü bu hak, ancak tazminat ödendiğinde ve belirli koşullar sağlandığında (anlaşma/mahkeme kararı) doğar.
• Rücu hakkı, tazminat ödendikten ve talep kesinleştikten sonra muhasebeleştirilir. Öncesinde, olası bir rücu hakkı dipnotlarda açıklanabilir, ancak aktifleştirilmez.

Sonuç: Asıl işveren aynı kalsa bile alt işveren değiştiğinde, işçinin kıdem hakkı korunur. Mali tablolarda, eski şirketin karşılığı gider yazılır, yeni şirket kendi karşılığını oluşturur. Karşılığın finansal olarak devri, şirketler arası özel anlaşmaya tabidir ve bu anlaşma muhasebe kayıtlarının temelini oluşturur. Rücu mekanizması ise ancak tazminat ödendikten sonra işlerlik kazanır.

Not: Bu bilgiler genel rehberlik amaclıdır. Özel durumunuz için uzman danışmanlık almanız önerilir.