Stajyer ve Çırak SGK Bildirimleri Rehberi (2026 Güncel Mevzuat)

Stajyer ve Çırak SGK Bildirimleri 2026: İşverenler için Uygulamalı Rehber

Giriş

Mesleki eğitim merkezleri, meslek liseleri ve üniversite zorunlu stajları nedeniyle işyerlerinde çok sayıda stajyer ve çırak istihdam edilmektedir. Bu kişilerin SGK sigortalılık statüsü, prim ödemeleri, iş kazası bildirimleri ve asgari ücret üzerinden ödenmesi gereken zorunlu ücretler hem işverenler hem de muhasebe/mali müşavirler için önemli risk alanlarıdır.

Özellikle, “Stajyeri ben mi SGK’ya bildireceğim, okul mu?”, “Hangi primler ödeniyor?”, “Devlet katkısı nasıl işliyor?” ve “İş kazasını kim, nasıl bildirecek?” gibi soruların cevabını bilmemek ciddi idari para cezalarına ve geriye dönük prim risklerine yol açabilmektedir.[2][4]

Bu makalede, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamındaki aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim/staj gören öğrencilerin SGK yönünden durumunu; ayrıca iş kazası bildirimi, prim oranları, asgari ücret üzerinden zorunlu ödeme tutarları ve devlet katkısı uygulamasını 2026 itibarıyla güncel mevzuata dayanarak özetleyeceğiz.[1][3][4]

Yasal Dayanak ve Mevzuat

Stajyer ve çırak SGK bildirimlerinde temel alınması gereken başlıca mevzuat:

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu – Sigortalılık, kısa vadeli sigorta kolları, GSS ve bildirim yükümlülükleri.[4]
• 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu – Aday çırak, çırak, işletmelerde mesleki eğitim gören ve staj yapan öğrencilerin statüsü ve bunlara ödenecek ücretlerin asgari sınırları.[1][5]
• 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu – Devlet katkısı (İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanan stajyer/çırak ücret desteği).[3]
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – Stajyer ve kursiyerlerin iş sağlığı ve güvenliği ile iş kazası bildirim yükümlülükleri.[2]

SGK’nın “Çırak ve Mesleki Eğitim Görenlerin Sigortalılığı” başlıklı resmi rehberinde, 3308 sayılı Kanun kapsamındaki aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler hakkında yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası hükümlerinin uygulanacağı açıkça belirtilmiştir.[4] 6111 sayılı Kanun değişikliği ile bu kişilerin belirli şartlarla genel sağlık sigortası kapsamına da alındığı, ayrıca daha önce sigorta kapsamı dışında olan zorunlu stajyerlerin de 5510 kapsamına dâhil edildiği vurgulanmaktadır.[4]

Uygulamada Nasıl İşleniyor?

SGK bildirimi ve prim yükümlülükleri; kişinin statüsüne, stajın/mesleki eğitimin niteliğine ve kimin tarafından istihdam edildiğine göre değişmektedir. Uygulamayı adım adım ele alalım.

1) Stajyer ve çırakların sigortalılık statüsü

SGK’ya göre:

• 3308 kapsamındaki aday çırak ve çıraklar,
• İşletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler,
• Zorunlu staj yapan meslek lisesi / yükseköğretim öğrencileri

hakkında iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası hükümleri uygulanır; bunlar 4/a (SSK) kapsamında sigortalı sayılır.[2][4]

Ancak bu sigortalıların prim bildirimi ve ödemesi çoğu durumda işyeri tarafından değil, okul veya İŞKUR tarafından yapılmaktadır.[2] Örneğin:[2]

• Mesleki eğitim gören lise öğrencileri için prim ve tescil işlemleri – Millî Eğitim Bakanlığı / okul
• İŞKUR meslek edindirme kursiyerleri için – İŞKUR

Buna karşılık, bu kişilerin iş sağlığı ve güvenliği kapsamındaki yükümlülükleri (İSG eğitimi, güvenli çalışma ortamı vb.) ve iş kazası/meslek hastalığı bildirimleri staj/kurs gördükleri işyeri işverenine aittir.[2]

2) SGK prim kapsamı ve oranları

3308 kapsamındaki aday çırak, çırak ve stajyerler için SGK’da genel kural:[1][4]

• Kapsam: İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası + şartları sağlayanlar için GSS kapsamı.[4]
• Prim oranı: 5510 sayılı Kanun’un 81. maddesi uyarınca; 5/b kapsamındaki bu kişiler için prime esas kazancın belirli oranı kadar prim ödenir. Genel sağlık sigortası prim oranı toplam %6 olup bunun %1’i kısa vadeli sigorta kolları, %5’i GSS primidir.[1]

Burada kullanılan prime esas kazanç alt sınırı, ilgili dönem için geçerli asgari ücret tutarıdır. Primlerin büyük kısmı öğrenim gördüğü okul/kurum veya İŞKUR tarafından ödenir; işveren işyeri siciline bu primler genellikle yansımaz (ancak stajyeri “normal sigortalı” gibi çalıştırıyorsanız durum değişir).

Güncel prim oranları ve parametreler için /araclar/parametre-merkezi ve /araclar/yeniden-degerleme araçlarını kullanarak mevzuat değişikliklerini takip etmeniz önemlidir.

3) Asgari ödenecek ücret ve devlet katkısı (3308 Md. 25 ve ilgili düzenlemeler)

3308 sayılı Kanun kapsamında aday çırak, çırak ve mesleki eğitim gören öğrencilere ödenmesi gereken asgari ücret sınırları özetle şöyledir:[1][3]

• Aday çırak ve çıraklar: Yaşına uygun asgari ücretin en az %30’u tutarında ödeme yapılmalıdır.[1]
• İşletmelerde staj yapan öğrenciler (3308 kapsamındakiler):
  • 20’den az çalışanı olan işyerlerinde: Net asgari ücretin en az %15’i
  • 20 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde: Net asgari ücretin en az %30’u[1]
• Son düzenlemelerle; 2024–2025 ve 2025–2026 eğitim yıllarında, aday çırak, çırak, mesleki eğitim gören ve staj/tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere yapılacak ödemeler net asgari ücretin en az %30’u; mesleki eğitim merkezi 12. sınıf (kalfalık yeterliğini kazanmış) öğrencilerine ödemeler ise en az %50’si olarak belirlenmiştir.[3]

Bu ödemelerin belirli kısmı devlet katkısı olarak İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanmaktadır:[3]

• 20’den az çalışanı olan işletmelerde: Ödenecek asgari stajyer ücretinin 2/3’ü devlet katkısı.
• 20 ve üzeri çalışanı olan işletmelerde: Asgari stajyer ücretinin 1/3’ü devlet katkısı.
• Mesleki Eğitim Merkezi öğrencilerinde: Asgari ödenecek ücretin tamamı devlet katkısı kapsamındadır.[3]
• Gönüllü staj (zorunlu olmayan staj) yapan öğrenciler için devlet katkısı uygulanmaz.[3]

Önemli bir nokta: 3308 kapsamındaki stajyerlere asgari ücreti aşan tutarda ödeme yapılması halinde, aşan kısım gelir vergisi ve damga vergisi stopajına tabidir.[1] Bu tür stopaj hesapları için /araclar/stopaj ve bordro etkisini görmek için /araclar/sgk-maas araçlarını kullanabilirsiniz.

4) İşe giriş – çıkış bildirimi ve aylık prim hizmet bildirimi

Stajyer ve çırakların SGK’ya ve aylık prim hizmet bildirimi (APHB) süreçleri, normal çalışanlardan farklı işlemektedir:

• 3308 kapsamındaki stajyer/çıraklar ve İŞKUR kursiyerleri için:
  • Sigortalı tescili, işe giriş-çıkış bildirimi ve prim ödemeleri okul/MEB veya İŞKUR tarafından yapılır.[2]
  • İşyeri, bu kişileri kendi APHB’sine çoğu durumda dahil etmez.
• Stajyer fiilen işçi gibi çalıştırılıyor ve ücret ile çalışma koşulları normal çalışan gibiyse, SGK/Kurul tarafından hizmet akdiyle çalışan işçi sayılma ve tam kapsamlı 4/a sigortalılık riskini unutmayınız. Bu durumda işe giriş, aylık prim ve hizmet bildirimi ile tüm primlerin işveren tarafından yapılması gerekebilir.

Fiili duruma göre risk analizi için /araclar/vergi-risk-analizi ve genel SGK uygunluk kontrolü için /araclar/sgk-tesvik-uygunluk araçlarını kullanmanız yararlı olacaktır.

5) İş kazası ve meslek hastalığı bildirim yükümlülüğü

6331 sayılı Kanun’a göre stajyer ve kursiyerler, iş sağlığı ve güvenliği açısından normal çalışanlardan farklı bir statüye sahip değildir; 5510 sayılı Kanun’da da iş kazası ve meslek hastalığı sigortasına tabi oldukları açıkça belirtilmiştir.[2][4] Bu nedenle:

• Stajyer/kursiyerlerin çalıştığı işyerinde meydana gelen iş kazalarının derhal kolluk kuvvetlerine, en geç 3 iş günü içinde SGK’ya bildirilmesi zorunludur.[2]
• Meslek hastalığı hallerinde, durumun öğrenildiği günden itibaren 3 iş günü içinde SGK’ya bildirim yapılmalıdır.[2]

Ancak kritik fark şudur: Stajyer ve kursiyerlerin sigortalı tescili ve primleri okul/İŞKUR üzerinden yürütüldüğü için, bu kişiler işyeri çalışan listesinde görünmez. Bu nedenle, SGK’ya iş kazası/meslek hastalığı bildirimleri elektronik ortamdan yapılamamaktadır; kağıt ortamında (manuel) bildirim yapılması gerekir.[2]

Bu yükümlülüğü süresinde ve usulüne uygun yerine getirmeyen işverenlere idari para cezası uygulanır ve ceza doğrudan staj/kurs gördükleri işyeri işverenine kesilir.[2] Güncel ceza tutarları için /araclar/vergi-cezasi-simulatoru ve SGK idari para ceza parametrelerini /araclar/parametre-merkezi üzerinden kontrol ediniz.

6) Rapor, istirahat ve çalışılmadığına dair bildirim

Stajyer/çırak bir iş kazası, meslek hastalığı veya hastalık nedeniyle istirahat raporu aldığında; SGK’dan ödenek (geçici iş göremezlik ödeneği) bağlanabilmesi için istirahat süresince çalışılmadığına dair bildirim yapılmalıdır.[2]

Buradaki önemli fark:[2]

• Çırak/stajyerin sigorta primlerini ödeyen okul veya İŞKUR kim ise, çalışılmadığına dair bildirim de o kurum tarafından yapılmalıdır.
• İşyerleri bu kişileri APHB’de göstermediği için, işyerinin bu bildirimi yapmasına gerek yoktur (ve teknik olarak yapamaz).

Örnek Senaryo

Örnek 1: 25 çalışanı olan işyerinde meslek lisesi stajyeri

Varsayımlar:

• İşyeri çalışan sayısı: 25 (20 ve üzeri)
• Öğrenci: Meslek lisesi son sınıf, okul tarafından gönderilen zorunlu stajyer (3308 kapsamı)
• İlgili dönemdeki net asgari ücret: 20.000 TL (sadece örnek, güncel tutar için GİB ve Çalışma Bakanlığı duyurularını kontrol ediniz)

Adım 1 – Ödenmesi gereken asgari staj ücreti

• 20 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde stajyerlere ödenecek ücret en az net asgari ücretin %30’u olmalıdır.[1][3]
• Asgari staj ücreti = 20.000 TL × %30 = 6.000 TL

Adım 2 – Devlet katkısı hesaplaması

• 20 ve üzeri çalışanı olan işletmelerde bu asgari tutarın 1/3’ü devlet tarafından karşılanır.[3]
• Devlet katkısı = 6.000 TL × 1/3 = 2.000 TL
• İşveren fiilen cebinden ödeyeceği tutar = 6.000 TL – 2.000 TL = 4.000 TL

Adım 3 – Ücret asgari sınırın üzerinde ödenirse

• İşyeri stajyere 7.500 TL ödemeye karar verirse:
  • Asgari sınır (6.000 TL) için devlet katkısı aynı şekilde hesaplanır.
  • 6.000 TL’yi aşan 1.500 TL’lik kısmın gelir ve damga vergisi stopajına tabi olacağı dikkate alınmalıdır.[1]

Bu tür ücret ve kesinti hesaplarını hızlıca yapmak için /araclar/sgk-maas ve /araclar/stopaj araçlarını kullanabilirsiniz.

Örnek 2: Aday çırak için SGK prim hesabı (oransal)

Varsayımlar:

• Aday çırak 3308 kapsamındadır.
• Prime esas kazanç = ilgili dönem için geçerli brüt asgari ücret olsun (örneğin 25.000 TL, sadece oran hesaplamak için).

5510 sayılı Kanun’un 81. maddesi uyarınca, bu kişiler için belirlenen prim oranı toplam %6 olup bunun:[1]

• %1’i kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası ve meslek hastalığı)
• %5’i genel sağlık sigortası

Bu durumda yaklaşık hesap:

• Kısa vadeli sigorta primi = 25.000 TL × %1 = 250 TL
• Genel sağlık sigortası primi = 25.000 TL × %5 = 1.250 TL
• Toplam prim = 1.500 TL (oransal örnek)

Güncel asgari ücret ve prim oranları değişebileceği için, her dönem için hesaplamayı /araclar/sgk-maas ve /araclar/parametre-merkezi üzerinden güncel parametrelerle yeniden yapmanız gerekir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Stajyer ve çırak SGK bildirimlerinde sık yapılan hatalar ve kritik noktalar:

• Okul/İŞKUR bildirimi varken işverenin ayrıca SGK girişi yapması: Zorunlu stajyer ve çıraklar için sigorta tescili çoğu zaman okul/İŞKUR tarafından yapıldığından, işyerinin ayrıca 4/a girişi yapması çifte sigortalılık, fazla prim ve karmaşaya yol açabilir. Sadece fiilen işçi gibi çalıştırılan ve staj statüsü ile bağdaşmayan hallerde tam kapsamlı sigortalılık gündeme gelir.
• İş kazası bildirimini atlama: “Sigorta okuldan, kazayı okul bildirsin” yaklaşımı yanlıştır. İş kazasının bildirim yükümlüsü işyeridir. Üstelik bildirim kağıt ortamında yapılmalıdır.[2]
• Asgari staj ücreti altında ödeme: 3308 kapsamındaki stajyer ve çıraklara net asgari ücretin belirlenen oranlarından daha düşük ödeme, denetimde ciddi risk yaratır. Özellikle 20 çalışan sınırının düzenli kontrol edilmesi gerekir.[1][3]
• Devlet katkısını gönüllü stajlara uygulama: Devlet katkısı sadece zorunlu staj ve kanundaki kapsamdaki öğrenciler için geçerlidir. Gönüllü stajyerler için katkı yoktur.[3]
• Vergilendirme hataları: 3308 kapsamındaki zorunlu asgari ödeme tutarı için sağlanan vergi avantajı, bu tutarı aşan kısım için geçerli değildir; aşan kısımda gelir ve damga vergisi stopajı uygulanması gerekir.[1]
• İSG eğitim ve risk değerlendirmesi: Stajyer ve çırakların iş sağlığı ve güvenliği yönünden tam çalışan statüsünde olduğunu unutmayın. İSG eğitimleri, kişisel koruyucu donanım, risk değerlendirmesi gibi yükümlülükleri yerine getirmemek iş kazası halinde ağır sorumluluk doğurabilir.[2]
• Yanlış kodla SGK girişi: Bazı işyerleri stajyerleri “çırak kodu” ile sigortaya bildirirken, fiili çalışma stajyerlikten çok işçi çalıştırmaya benzemektedir.[6] Bu haller ileride hizmet tespiti davası ve prim farkı riskini beraberinde getirir.

Mevzuat değişikliklerini günlük takip etmek için /araclar/gunluk-mevzuat-ozeti ve denetim perspektifinden kendi kayıtlarınızı gözden geçirmek için /exceller/vergi-denetimleri-oransal-analiz şablonlarını kullanmanız önerilir.

Sonuç

Stajyer ve çırakların SGK bildirimleri, ilk bakışta “okul ilgileniyor” denilerek geçiştirilen ancak iş kazası, asgari ücretin altında ödeme, yanlış sigortalılık statüsü gibi durumlarda işveren açısından yüksek maliyetli sonuçlar doğuran bir alanıdır. 5510 ve 3308 sayılı kanunlar çerçevesinde;

• Stajyer/çırakların 4/a kapsamında sigortalı sayıldığı,
• Prim tescil ve ödemelerinin çoğu durumda okul/İŞKUR üzerinden yürüdüğü,
• İşyeri işvereninin ise İSG, iş kazası bildirimi ve asgari ücret seviyesinde ödeme sorumluluğunu taşıdığı[2][4],
• Devlet katkısı ve vergi avantajlarının sadece kanunda sayılan zorunlu staj/mesleki eğitim halleri için geçerli olduğu[1][3]

unutulmamalıdır. Stajyer ve çıraklarla ilgili süreçlerinizi muhasebe kayıtları, bordro ve SGK bildirimi düzeyinde bütüncül olarak gözden geçirmek için /exceller/vergisel-analiz-todo ve geçici vergi – dönem sonu kontrollerinde /exceller/gecici-vergi-kontrol şablonlarını kullanmanız, olası hataları erken tespit etmenize yardımcı olacaktır.

Prim oranları, asgari ücret, idari para cezaları ve devlet katkısı tutarları sıklıkla güncellendiği için, makalede kullanılan rakamsal örnekler sadece yöntem göstermek amacıyladır; güncel tutarlar için GİB, SGK ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın resmi duyurularını ve parametrelerini mutlaka kontrol ediniz.