Vefat eden mükellefin şirket hisselerini mirasçılar adına tescil ettirirken veraset ve intikal vergisi beyannamesi sureci nasil yonetilmeli?

Yasal Dayanak

Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (VİVK) 7338 sayılı Kanun'un 16. maddesi uyarınca, vefat eden bir mükellefin mirasçıları, ölüm olayının vuku bulduğu tarihten itibaren 4 ay içinde veraset ve intikal vergisi beyannamesini vermek zorundadır. Ticaret Sicili Yönetmeliği'nin 36. maddesi ise, hisse devirlerinde veraset ve intikal vergisi beyannamesinin ibrazını aramaktadır. VUK 342. madde kapsamında, mirasçılık belgesi (veraset ilamı) olmadan da beyanname verilebilir; bu durumda vergi dairesi tarafından takdir işlemi yapılır.

Adım Adım Yapılması Gerekenler

• 1. Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesinin Hazırlanması: Ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde, mirasçılar (veya yasal temsilcileri) tarafından, bağlı bulunulan vergi dairesine beyanname verilmelidir. Beyanname, e-Beyanname sistemi üzerinden veya kağıt ortamında düzenlenebilir. Mirasçılık belgesi henüz alınmamışsa, vergi dairesi mirasçı tespiti için gerekli araştırmayı yapar ve beyannameyi kabul eder.
• 2. Ticaret Siciline Başvuru: Beyanname verildikten sonra, vergi dairesinden alınan “veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verildiğine dair yazı” veya “beyanname alındı belgesi” ile ticaret sicil müdürlüğüne başvurulur. Sicil müdürlüğü, hisse devrinin tescili için bu belgeyi yeterli görmektedir (Ticaret Sicili Yönetmeliği m.36).
• 3. Tapu İşlemleri (Varsa): Mirasçılar adına tapuda tescil işlemi yapılacaksa, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verildiğini gösteren belge ve vergi dairesinden alınan “ilişik kesme yazısı” (borç yoktur yazısı) ibraz edilmelidir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, veraset ilamı olmadan da beyanname ibrazı ile işlem yapabilir.
• 4. Vergi Dairesi İle İletişim: Mirasçılık belgesi henüz çıkmamışsa, vergi dairesine başvurarak, “mirasçılık belgesi olmaksızın beyanname verileceği” bildirilir. Vergi dairesi, VİVK 16. madde kapsamında, mirasçıların kimlik bilgilerini ve hisse oranlarını resen tespit ederek tahakkuk işlemini yapar.

Hesaplama Örneği

Vefat eden mükellefin limited şirketteki hissesinin değeri 500.000 TL olsun. Veraset ve intikal vergisi oranı, mirasçının derecesine göre değişir (örneğin, 1. derece mirasçı (çocuk) için %1-10 arası). VİVK 16. madde uyarınca, 2024 yılı için 1. derece mirasçıya isabet eden hisse (250.000 TL) için vergi matrahı 250.000 TL olup, vergi oranı %1’dir (ilk dilim). Hesaplanan vergi: 250.000 TL x %1 = 2.500 TL. Bu tutar, beyanname verildikten sonra vergi dairesince tahakkuk ettirilir ve 3 eşit taksitte ödenebilir.

Muhasebe Kaydı (Limited Şirket Defterlerinde)

Hisse devri ticaret siciline tescil edildiğinde, şirket defterlerinde aşağıdaki kayıt yapılır (örnek: hisse 500.000 TL):

• Borç: 500.000 TL – 500 Sermaye Hesabı (Eski Ortak)
• Alacak: 500.000 TL – 500 Sermaye Hesabı (Yeni Ortak/Mirasçı)

Not: Bu kayıt, hisse devrinin tescili ile yapılır; veraset vergisi ödemesi ayrıca takip edilir.

Önemli Uyarılar

• Süre kaçırılırsa: 4 aylık süre geçirilirse, VİVK 26. madde uyarınca vergi ziyaı cezası (%50 oranında) ve gecikme faizi uygulanır.
• SGK Bildirimi: Vefat eden mükellefin SGK kaydı varsa, ölüm tarihinden itibaren 10 gün içinde SGK’ya bildirim yapılmalıdır (5510 sayılı Kanun m.9).
• e-Defter/e-Fatura: Şirket e-Defter/e-Fatura kullanıyorsa, hisse devri sonrası yeni ortak(lar) için güncelleme yapılmalı, Gelir İdaresi Başkanlığı’na bildirilmelidir.
• Kaynak: GİB (www.gib.gov.tr) – Veraset ve İntikal Vergisi Rehberi; Resmi Gazete (Ticaret Sicili Yönetmeliği); SGK (www.sgk.gov.tr) – İşveren Bildirimleri.

Onemli Noktalar

• Veraset ve intikal vergisi beyannamesi, ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde verilmelidir; mirasçılık belgesi beklenmez.
• Ticaret siciline başvuruda, beyannamenin verildiğine dair belge yeterlidir; tapuda ise ilişik kesme yazısı gerekir.
• Süre aşımı halinde vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanır.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.