Vefat eden mükellefin e-ticaret sitesindeki açık siparişler için düzenlenecek faturalar nasıl kaydedilir ve vergisel yükümlülükler kimdedir?

Yasal Dayanak

Vefat eden mükellefin e-ticaret sitesindeki açık siparişlerine ilişkin faturaların düzenlenmesi ve vergisel yükümlülüklerin belirlenmesi, Vergi Usul Kanunu (VUK), Kurumlar Vergisi Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Katma Değer Vergisi Kanunu kapsamında değerlendirilir. VUK’un 160. maddesi uyarınca, mükellefin vefatı mükellefiyeti sona erdirir; ancak, vefat tarihine kadar olan işlemler için vergisel yükümlülükler mirasçılara geçer. Ayrıca, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamında, işletmenin aktif ve pasifiyle birlikte mirasçılara intikal ettiği kabul edilir. e-Defter ve e-Fatura uygulamaları açısından, Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB)’nin 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ve e-Fatura uygulama kılavuzu dikkate alınmalıdır. SGK açısından ise, vefat eden mükellefin prim borçları ve bildirimleri, mirasçıların sorumluluğundadır.

Muhasebe Kaydı ve Fatura Düzenleme Adımları

Açık siparişler için fatura düzenlenirken, vefat tarihi esas alınır. Aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

• Adım 1: Mükellefiyet Kapanışı ve Mirasçı Tespiti – Vefat eden mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine vefat bildirimi yapılmalı ve mükellefiyet kapatılmalıdır. Mirasçılar, veraset ilamı ile işlemlere devam eder. e-Fatura mükellefiyeti varsa, GİB’e mirasçı bilgileri bildirilerek kullanıcı yetkilendirmesi güncellenir.
• Adım 2: Açık Siparişlerin Tespiti ve Faturalama – e-Ticaret sitesindeki açık siparişler, vefat tarihi itibarıyla belirlenir. Bu siparişler için fatura, vefat eden mükellefin vergi kimlik numarası (VKN) kullanılarak düzenlenir. e-Fatura ortamında, fatura türü “Satış Faturası” olarak seçilir ve “Açıklama” alanına “Vefat eden mükellef adına düzenlenmiştir” ibaresi eklenir. Fatura tarihi, vefat tarihinden sonraki bir gün olmamalıdır; ideal olarak vefat tarihi veya bir önceki gün kullanılır.
• Adım 3: Muhasebe Kaydı – Fatura, vefat eden mükellefin defterlerine kaydedilir. Örnek kayıt (mal satışı):
  Borç: 120 Alıcılar (Net Tutar + KDV)
  Alacak: 600 Yurtiçi Satışlar (Net Tutar)
  Alacak: 391 Hesaplanan KDV (KDV Tutarı)
  Bu kayıt, vefat eden mükellefin son dönem beyannamesinde yer alır. Mirasçılar, bu kayıtları devralarak işletmeye devam edebilir.
• Adım 4: e-Defter ve e-Fatura Uyumu – e-Defter mükellefi ise, vefat tarihine kadar olan kayıtlar mevcut berat döneminde, sonrası ise mirasçı adına yeni bir beratla kaydedilir. e-Fatura gönderiminde, mükellefiyet kapanana kadar mevcut VKN kullanılır; sonrasında mirasçıların VKN’si ile devam edilir. GİB’in e-Fatura portalında “Mükellefiyet Kapanışı” işlemi yapıldıktan sonra, açık siparişler için mirasçılar adına yeni bir mükellefiyet açılmalı ve faturalar bu yeni VKN ile düzenlenmelidir.

Vergisel Yükümlülükler ve Sorumluluk

Doğan KDV ve gelir vergisi yükümlülüğü, mirasçılara aittir. VUK’un 12. maddesi uyarınca, mirasçılar, vefat eden mükellefin vergi borçlarından ve vefat tarihine kadar olan işlemlerden sorumludur. Açık siparişler, vefat edenin ticari faaliyeti kapsamında olduğu için:

• KDV Yükümlülüğü: Fatura düzenlenen her sipariş için KDV, vefat eden mükellefin son KDV beyannamesinde beyan edilir. Mirasçılar, bu borcu ödemekle yükümlüdür. KDV oranı, mal/hizmet türüne göre belirlenir (örneğin, %18, %8, %1).
• Gelir Vergisi Yükümlülüğü: Vefat eden mükellefin ticari kazancı, vefat tarihi itibarıyla kesilir ve mirasçılar adına Veraset ve İntikal Vergisi beyan edilir. Açık siparişlerden elde edilen gelir, mirasçıların geliri olarak kabul edilir ve mirasçılar, kendi gelir vergisi beyannamelerinde bu tutarı beyan eder. Ancak, vefat edenin son dönemine ait kazanç, ayrıca Gelir Vergisi Kanunu’nun 81. maddesi kapsamında değerlendirilir; mirasçılar, bu kazancı vefat eden adına verilen yıllık beyannamede gösterebilir.
• SGK Yükümlülüğü: Vefat eden mükellefin SGK prim borçları, mirasçılardan talep edilir. Açık siparişler için çalışan varsa, işçi kıdem tazminatı ve diğer haklar mirasçılar tarafından ödenir.

Hesaplama Örneği

Vefat eden mükellefin e-ticaret sitesinde 10.000 TL + %18 KDV (1.800 TL) tutarında açık sipariş bulunmaktadır. Fatura düzenlendiğinde:

• Net Satış: 10.000 TL
• KDV: 1.800 TL
• Toplam: 11.800 TL

Bu tutar, vefat eden mükellefin son KDV beyannamesinde “Hesaplanan KDV” olarak yer alır. Gelir vergisi açısından, 10.000 TL’lik kazanç, mirasçıların veraset beyannamesinde veya kendi gelir vergisi beyannamesinde beyan edilir. Örneğin, mirasçı tek kişi ise, bu tutar 2025 yılı gelir vergisi tarifesine göre %15’e tabi olabilir (1.500 TL vergi).

Uygulanabilir Adımlar

• Adım 1: Vefat eden mükellefin vergi dairesine vefat bildirimi yapın ve mükellefiyet kapatma işlemini başlatın. e-Fatura ve e-Defter için GİB’e mirasçı bilgilerini iletin.
• Adım 2: e-Ticaret sitesindeki açık siparişleri listeleyin ve vefat tarihini baz alarak faturaları düzenleyin. e-Fatura kullanıyorsanız, mevcut VKN ile fatura gönderin; mükellefiyet kapanmışsa, mirasçı adına yeni mükellefiyet açtırın.
• Adım 3: Faturaları muhasebe kayıtlarına işleyin ve vefat eden mükellefin son dönem beyannamelerini (KDV, Gelir Vergisi) hazırlayın. Mirasçılar adına Veraset ve İntikal Vergisi beyannamesi verin.
• Adım 4: SGK’ya vefat bildirimi yaparak prim borçlarını sorgulayın ve varsa ödeme planı oluşturun. Çalışanlar için kıdem tazminatı hesaplamalarını yapın.
• Adım 5: GİB’in e-Fatura ve e-Defter uygulamalarına ilişkin güncel rehberlerini (www.gib.gov.tr) inceleyin; ayrıca Resmi Gazete’de yayımlanan VUK tebliğlerini takip edin.

Onemli Noktalar

• Vefat eden mükellefin açık sipariş faturaları, vefat tarihi itibarıyla mevcut VKN ile düzenlenir; mükellefiyet kapanınca mirasçı adına yeni VKN açılır.
• KDV ve gelir vergisi yükümlülüğü, VUK 12. madde uyarınca mirasçılara aittir; mirasçılar veraset beyannamesi ve kendi gelir vergisi beyannamesinde bu tutarları beyan eder.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.