Vefat eden mükellefin e-ticaret sitesindeki açık siparişler için düzenlenecek faturalar nasıl kaydedilir ve vergisel yükümlülükler kimdedir?

Yasal Dayanak

Vefat eden mükellefin e-ticaret sitesindeki açık siparişlerine ilişkin faturalama ve vergisel yükümlülükler, Vergi Usul Kanunu (VUK) (Madde 12, 160, 161), Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK, özellikle tasfiye hükümleri), Gelir Vergisi Kanunu (GVK, Madde 92) ve SGK mevzuatı çerçevesinde değerlendirilir. Ayrıca e-Defter/e-Fatura uygulamaları (GİB genel tebliğleri) ve KDV Kanunu (Madde 11, 17) devreye girer. Vefat, mükellefiyetin sona erme nedenidir; ancak açık siparişler, mirasçıların sorumluluğunda tamamlanır.

Kim Fatura Düzenler?

Vefat eden mükellef adına fatura düzenleme yetkisi kalmamıştır. Bu nedenle:

• Mirasçılar (veya yasal temsilciler), veraset ilamını alarak mükellefiyeti devralır. VUK Madde 12 gereği, mirasçılar müştereken ve müteselsilen sorumludur.
• Mirasçılar, veraset ve intikal vergisi beyannamesi verdikten sonra, bağlı oldukları vergi dairesine başvurarak mükellefiyeti devraldıklarını bildirir. Ardından, açık siparişler için fatura düzenleyebilirler.
• Eğer vefat eden şahıs işletmesi ise, mirasçılar işletmeyi devralıp yeni bir mükellefiyet açtırabilir. Bu durumda faturalar yeni mükellefiyet adına düzenlenir.
• Limited veya anonim şirket ise, şirket tüzel kişiliği devam eder; ortak vefatı halinde yeni ortak atanana kadar geçici yönetim kurulu kararıyla işlemler yapılır. Faturalar şirket adına düzenlenmeye devam eder.

Vergisel Yükümlülükler ve Beyan

• Gelir Vergisi: Vefat eden mükellefin açık siparişlerinden elde edilen gelir, mirasçılar tarafından beyan edilir. GVK Madde 92'ye göre, ölüm halinde beyanname ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde verilir. Gelir, vefat edenin son dönem kazancı olarak kabul edilir ve mirasçılar tarafından müşterek beyanname ile bildirilir.
• Kurumlar Vergisi: Şirketlerde vefat durumunda, şirket tasfiye edilmiyorsa, kazanç şirket bünyesinde kalır. Tasfiye halinde ise KVK Madde 17 uyarınca tasfiye beyannamesi verilir.
• KDV: Faturalanan siparişler için KDV hesaplanır ve beyan edilir. Vefat nedeniyle mükellefiyet sona ermişse, KDV beyannamesi mirasçılar tarafından verilir. KDV Kanunu Madde 11 kapsamında teslimler KDV'ye tabidir.
• SGK: Vefat eden mükellef SGK prim borcu varsa, bu borç mirasçılara intikal eder. Ancak açık siparişler için fatura düzenlenmesi, yeni bir çalışan istihdamı gerektirmiyorsa SGK yükümlülüğü doğmaz.

Hesaplama Örneği

Vefat eden mükellefin e-ticaret sitesinde 10 adet açık siparişi var. Her sipariş 1.000 TL + %20 KDV'dir. Toplam fatura tutarı: 10 x 1.200 TL = 12.000 TL. Mirasçılar, bu faturaları düzenleyip KDV'yi (2.000 TL) beyan eder. Gelir vergisi matrahı: 10.000 TL (KDV hariç). Vefat edenin yıllık gelir vergisi beyannamesinde bu tutar dahil edilir. Örnek muhasebe kaydı:

• Borç: 120 Alıcılar 12.000 TL
• Alacak: 600 Yurtiçi Satışlar 10.000 TL
• Alacak: 391 Hesaplanan KDV 2.000 TL

Adım Adım Yapılması Gerekenler

1. Veraset ilamı alın: Sulh Hukuk Mahkemesi'nden veraset belgesi çıkarılır.
2. Vergi dairesine başvurun: Vefat edenin bağlı olduğu vergi dairesine giderek mükellefiyetin devri için dilekçe verin. Gerekli belgeler: veraset ilamı, ölüm belgesi, kimlik fotokopileri.
3. e-Fatura/e-Defter ayarlarını güncelleyin: Mirasçılar adına yeni mükellefiyet açılırsa, GİB e-Fatura/e-Defter sistemine kayıt yapılır. Açık siparişler için faturalar, temel veya özel entegratör aracılığıyla düzenlenir.
4. Faturaları düzenleyin: Siparişlerin teslim tarihine göre fatura kesin. VUK Madde 231'e uygun olarak faturada vefat edenin adı ve yeni mükellefiyet bilgisi yer alır.
5. Beyannameleri verin: Gelir vergisi beyannamesi (vefat eden adına 4 ay içinde), KDV beyannamesi (dönem sonunda) ve varsa kurumlar vergisi beyannamesi (tasfiye durumunda) verilir.
6. SGK bildirimlerini yapın: Vefat edenin SGK kaydını kapatın; mirasçılar adına yeni işe giriş bildirgesi gerekmiyorsa ek işlem yapılmaz.

Mirasçıların Sorumluluğu

Mirasçılar, mirası reddetmedikleri sürece vefat edenin vergi borçlarından (gelir vergisi, KDV, SGK primleri) sorumludur. VUK Madde 12'ye göre sorumluluk, mirasın payı oranında değil, müteselsildir. Ancak açık siparişlerin faturalanmasından doğan yeni vergi borçları, mirasçıların kendi işlemlerinden kaynaklandığı için birinci derecede sorumludurlar.

Önemli Uyarılar

• Mirasçılar, veraset ve intikal vergisi beyannamesini ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde vermelidir (7456 sayılı Kanun).
• e-Fatura kullanıcısı ise, GİB'e bildirim yaparak mükellefiyet değişikliğini kaydettirin. Aksi halde ceza riski doğar.
• SGK prim borcu için SGK İl Müdürlüğü'ne başvurarak yapılandırma talep edilebilir.

Detaylı bilgi için: GİB (www.gib.gov.tr), SGK (www.sgk.gov.tr), Resmi Gazete (www.resmigazete.gov.tr).

Onemli Noktalar

• Vefat eden mükellefin açık sipariş faturaları mirasçılar tarafından düzenlenir; mükellefiyet devralınmalıdır.
• Gelir vergisi beyannamesi ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde mirasçılarca verilir; KDV ve SGK yükümlülükleri de mirasçılara geçer.
• Mirasçılar müteselsil sorumludur; e-Fatura/e-Defter kayıtları GİB'e bildirilmelidir.

Not: Nihai uygulama oncesi GIB, SGK ve Resmi Gazete duyurulari ile teyit ediniz.