Üniversitelerin yurt dışı Open Access yayın ücretleri ve KDV istisnası (2026)

Üniversitenin Yurt Dışındaki Yayınevlerine Ödediği Open Access Yayın Ücretleri KDV’ye Tabi midir? (2026)

Giriş ve Arka Plan

Türkiye’de üniversitelerin bilimsel yayın faaliyetleri son yıllarda hızla artarken, uluslararası dergi ve yayınevlerine ödenen Open Access (açık erişim) yayın ücretleri önemli bir gider kalemi haline gelmiştir. Bu bedeller çoğunlukla “Article Processing Charge (APC)”, “makale işlem ücreti”, “açık erişim yayın ücreti” gibi adlarla, yurt dışında mukim yayınevi veya platformlara ödenmektedir. Bu ödemelerin büyük kısmı da üniversitelerin bütçelerinden, Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) fonlarından veya TÜBİTAK destekli projelerden karşılanmaktadır.

Bu çerçevede en kritik vergisel soru şudur: Üniversitenin yurt dışındaki yayınevine ödediği Open Access yayın ücreti KDV’den istisna mıdır, yoksa sorumlu sıfatıyla KDV hesaplanıp 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilmesi gereken bir hizmet bedeli midir? Özellikle KDV Kanunu’nun 16/1-a ve 17/1-a maddelerinde yer alan istisnalar, üniversitelerin bilimsel faaliyetlerinden doğan teslim ve hizmetler için özel hükümler getirdiğinden, bu ödemelerin istisna kapsamında olup olmadığı uzun süre tereddüt konusu olmuştur.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın son özelgeleri ve KDV Genel Uygulama Tebliğindeki açıklamalar doğrultusunda, yurt dışındaki yayınevlerine ödenen Open Access yayın ücretlerinin yurt dışından alınan ve Türkiye’de faydalanılan bir hizmet olarak kabul edildiği, dolayısıyla tam tevkifat kapsamında KDV’ye tabi olduğu yönünde net bir idari yaklaşım oluşmuştur. Bu makalede, söz konusu hizmetlerin KDV karşısındaki durumunu, ilgili kanun ve tebliğ hükümleri ile özelge yaklaşımını esas alarak, uygulamaya dönük ve muhasebe kayıtlarıyla birlikte ayrıntılı şekilde ele alacağız.

Düzenlemenin Detayları

Öncelikle işlemin hukuki çerçevesini doğru kurmak gerekir. KDV Kanunu’na göre Türkiye’de verginin konusuna giren işlemler, istisna hükmü bulunmadığı sürece KDV’ye tabidir. Kanunun 1. maddesi genel olarak Türkiye’de ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetleri kapsarken, 6. maddede işlemin Türkiye’de yapılmış sayılmasına ilişkin esaslar; 9. maddede ise sorumlu sıfatıyla KDV müessesesi düzenlenmiştir.

KDV Genel Uygulama Tebliğinde, ikametgahı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayanların yurt dışında yaptığı ancak Türkiye’de faydalanılan hizmetlerin KDV’ye tabi olduğu; bu hallerde KDV’nin tamamının, hizmetten faydalanan yurt içindeki muhatap tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödeneceği açıkça belirtilmektedir. Üniversitenin yurt dışındaki yayınevine ödediği Open Access bedelleri de bu kapsamda, yurt dışından alınan ve Türkiye’de faydalanılan bir yayın hizmeti niteliğindedir.

Öte yandan, KDV Kanunu m. 17/1-a’da üniversitelere ilişkin bir istisna hükmü bulunmaktadır. Bu bentte, üniversitelerin ilim, fen ve güzel sanatları, tarımı yaymak, ıslah ve teşvik etmek amacıyla yaptıkları bazı teslim ve hizmetler KDV’den istisna edilmiştir. KDV Genel Uygulama Tebliği’nde bu istisnanın kapsamı açıklanırken, özellikle üniversitelere bağlı basımevlerinin öğrenciler için kitap, dergi ve benzeri doküman basım ve teslimi gibi işlemlere örnek verilmiştir. Bu örnekler, istisnanın üniversitenin kendi yaptığı teslim ve hizmetlere yönelik olduğunu, yurt dışından alınan hizmetleri kapsamadığını göstermektedir.

Gelir İdaresi’nin söz konusu özelgesinde de, üniversitenin akademik personelinin bilimsel yayınları için yurt dışındaki yayınevlerine ödediği Open Access / açık erişim yayın ücretlerinin, ne KDV Kanunu m. 16/1-a ne de m. 17/1-a kapsamında istisna olmadığı açıkça ifade edilmektedir. Buna göre:

• Hizmet yurt dışında mukim yayınevi tarafından verilmektedir.
• Bu hizmetten Türkiye’de yerleşik üniversite yararlanmaktadır.
• Dolayısıyla işlem, KDV Genel Uygulama Tebliği’nde belirtilen “yurt dışında yapılan ancak Türkiye’de faydalanılan hizmet” niteliğindedir.
• Bu nedenle, hizmet bedeli üzerinden genel oranda KDV hesaplanması ve KDV’nin tam tevkifat kapsamında üniversite tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenmesi gerekmektedir.

Bu noktada altı çizilmesi gereken husus şudur: Üniversitenin bilimsel bir faaliyete ilişkin harcama yapması, tek başına bu harcamanın KDV’den istisna olmasını sağlamaz. İstisna, ancak kanunda açıkça belirtilen teslim ve hizmetlere uygulanabilir. Yurt dışındaki yayınevinden alınan yayın hizmeti, üniversitenin sunduğu bir hizmet değil, üniversitenin satın aldığı bir hizmettir; dolayısıyla 17/1-a istisnası kapsamına girmez.

Uygulamada Nasıl İşleniyor?

Uygulamada süreç çoğu zaman şöyle işlemektedir: Üniversite, akademik personelin makalesinin uluslararası bir dergide Open Access olarak yayımlanmasını kabul ettikten sonra, yayınevinin gönderdiği fatura veya proforma fatura üzerine ödeme yapar. Bu fatura genellikle yabancı para cinsindendir (USD, EUR vb.) ve üzerinde herhangi bir KDV gösterilmez.

KDV mevzuatı açısından ise yapılması gereken işlemler, genel olarak aşağıdaki adımlardan oluşur:

1. Hizmetin mahiyetinin tespiti
   Öncelikle alınan hizmetin türü ve hizmetten nerede yararlanıldığı belirlenir. Yurt dışında yerleşik yayınevi, makalenin editoryal sürecini yürütmekte, makaleyi yayımlamakta ve elektronik ortamda erişime açmaktadır. Bu hizmetten asıl faydalanan, akademik itibarı ve bilimsel görünürlüğü artan Türkiye’deki üniversite (ve araştırmacıdır). Hizmet, KDV yönünden Türkiye’de faydalanılan yurt dışı hizmet olarak kabul edilir.
2. KDV oranının tespiti
   KDV Genel Uygulama Tebliği ve özelgeye göre, bu tür hizmetler için özel bir oran öngörülmemiştir; dolayısıyla genel oran uygulanır. 2026 yılı itibarıyla genel KDV oranı %20’dir (mevzuattaki güncel oran dikkate alınmalıdır). Bu oran üzerinden KDV hesaplanacaktır.
3. KDV mükellefiyet durumunun değerlendirilmesi
   Üniversitenin KDV mükellefi olması veya olmaması, sorumlu sıfatıyla beyan yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. KDV Genel Uygulama Tebliği’nde, Türkiye’de ikametgahı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmayanlardan alınan ve Türkiye’de faydalanılan hizmetler için, KDV mükellefiyeti bulunmayanların dahi 2 No.lu KDV Beyannamesi ile KDV beyan edip ödemek zorunda olduğu açıkça belirtilmiştir.
4. 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan
   Yurt dışındaki yayınevinden alınan hizmet bedeli, ilgili vergilendirme döneminde (çoğu zaman ödeme veya fatura tarihini içeren ayda) 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilir. Tam tevkifat söz konusu olduğundan, hesaplanan KDV’nin tamamı üniversite tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilir.
5. 1 No.lu KDV Beyannamesi ve indirim hakkı
   Üniversitenin KDV mükellefiyeti bulunuyorsa ve bu hizmet, KDV’ye tabi faaliyetleri ile ilgili ise, 2 No.lu beyanla tahakkuk ettirilen KDV, 1 No.lu KDV Beyannamesi’nde indirim konusu yapılabilir. Ancak üniversitenin KDV mükellefiyeti olsa dahi, bu harcamanın KDV’ye tabi işlemle ilgisi yoksa (örneğin sadece istisna kapsamındaki gelirlerle ilişkilendiriliyorsa) KDV indirim hakkı doğmayabilir. Bu durum, her üniversitenin faaliyet yapısına ve gelir türlerine göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
6. Muhasebe kayıtları
   Muhasebe uygulamasında, yabancı yayınevinden alınan hizmet bedeli ve bu hizmete ilişkin sorumlu sıfatıyla hesaplanan KDV, ayrı hesaplarda izlenmelidir. Aşağıda, ayrıntılı örnek bölümünde tipik bir muhasebe kaydına yer verilecektir.

Örnek Senaryo

Aşağıdaki örnek, sürecin muhasebe ve KDV boyutunu bütüncül şekilde göstermesi açısından önemlidir.

Örnek: Devlet üniversitesi statüsündeki X Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi öğretim üyesinin makalesinin uluslararası bir bilimsel dergide Open Access olarak yayımlanması için yurt dışında mukim ABC Publishing Ltd. adlı yayınevine 2.000 EUR tutarında “Article Processing Charge (APC)” ödemektedir. fatura 15.03.2026 tarihlidir. Ödeme 20.03.2026 tarihinde yapılmıştır. Örneklemede 1 EUR = 35,00 TL ve genel KDV oranı %20 varsayılacaktır.

1. Hizmetin tutarı ve TL karşılığı
Fatura tutarı: 2.000 EUR
Kur: 35,00 TL/EUR
TL karşılığı: 2.000 × 35,00 = 70.000 TL

2. Hesaplanacak KDV
Hizmet bedeli genel oranda KDV’ye tabidir. Oran: %20
Hesaplanan KDV: 70.000 × %20 = 14.000 TL

Bu KDV, yurt dışındaki yayınevi tarafından fatura üzerinde gösterilmemiştir; KDV Türkiye’deki üniversite tarafından sorumlu sıfatıyla hesaplanmaktadır.

3. 2 No.lu KDV Beyannamesi
Mart/2026 vergilendirme dönemine ait 2 No.lu KDV Beyannamesi’nde;

• Matrah: 70.000 TL
• Oran: %20
• Hesaplanan KDV: 14.000 TL

Şeklinde beyan yapılır ve 14.000 TL, beyanname süresi içinde vergi dairesine ödenir.

4. Muhasebe kaydı (KDV indirimi olmayan varsayım)
Varsayım: X Üniversitesi, genel bütçeli bir idare olarak KDV mükellefi değildir veya söz konusu harcama KDV’ye tabi faaliyetlerle ilişkilendirilmemektedir. Bu durumda, sorumlu sıfatıyla ödenen KDV gider yazılacaktır.

Yurt dışındaki yayınevine yapılan ödeme ve KDV kaydı şu şekilde olabilir (hesap adları kurum uygulamasına göre değişebilir):

a) Fatura tutarının giderleştirilmesi

15.03.2026 tarihli fatura kaydı:

Borç 63X Araştırma Giderleri (veya 63X Bilimsel Yayın Giderleri) 70.000 TL
Alacak 320 Yurt Dışı Satıcılar (ABC Publishing Ltd.) 70.000 TL

b) Sorumlu sıfatıyla hesaplanan KDV’nin kaydı

2 No.lu KDV beyanına esas kayıt (beyan döneminde):

Borç 63X KDV’ye Tabi Olmayan Giderler (Sorumlu Sıfatıyla Ödenen KDV) 14.000 TL
Alacak 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (Sorumlu Sıfatıyla KDV) 14.000 TL

c) Yayınevine ödeme

20.03.2026 tarihinde banka ödemesi:

Borç 320 Yurt Dışı Satıcılar (ABC Publishing Ltd.) 70.000 TL
Alacak 102 Bankalar 70.000 TL

d) KDV’nin vergi dairesine ödenmesi

2 No.lu KDV Beyannamesi üzerine tahakkuk eden KDV’nin ödenmesi:

Borç 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (Sorumlu Sıfatıyla KDV) 14.000 TL
Alacak 102 Bankalar 14.000 TL

5. KDV indirim hakkı olan bir üniversite varsayımı
Varsayalım ki Y Üniversitesi bir iktisadi işletmesi üzerinden KDV mükellefi ve söz konusu yayın hizmeti, üniversitenin KDV’ye tabi gelir getiren bir proje faaliyetiyle ilgili. Bu durumda sorumlu sıfatıyla beyan edilen 14.000 TL KDV, 1 No.lu KDV Beyannamesi’nde indirilecek KDV olarak gösterilebilir.

Muhasebede bu durumda, sorumlu sıfatıyla hesaplanan KDV, gider yerine “191 İndirilecek KDV” hesabına kaydedilir:

Borç 191 İndirilecek KDV 14.000 TL
Alacak 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (Sorumlu Sıfatıyla KDV) 14.000 TL

Daha sonra 1 No.lu KDV Beyannamesi’nde bu KDV indirim konusu yapılır. Böylece, aynı zamanda hem 2 No.lu hem 1 No.lu KDV süreci işletilmiş olur.

Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar

• (1) 17/1-a istisnası “üniversitenin sunduğu hizmetler” içindir, aldığı hizmetler için değildir
  KDV Kanunu m. 17/1-a kapsamındaki istisna, üniversitenin ilim, fen ve güzel sanatları yayma, ıslah ve teşvik etme amacıyla bizzat sunduğu teslim ve hizmetler içindir. Örneğin, üniversitenin kendi basımevinin öğrencilere kitap ve ders notu satışı gibi. Yurt dışındaki yayınevinden alınan yayın hizmeti ise, üniversitenin sunduğu değil, satın aldığı bir hizmettir. Bu nedenle 17/1-a istisnası kapsamına girmez.
• (2) Hizmetten yararlanma yeri Türkiye’dir
  Yayınevi yurt dışında olmakla birlikte, hizmetin ekonomik faydası Türkiye’deki üniversiteye yöneliktir. KDV Genel Uygulama Tebliği, bu tür “yurt dışında yapılan fakat Türkiye’de yararlanılan” hizmetlerin KDV’ye tabi olduğunu ve KDV’nin sorumlu sıfatıyla beyan edilmesi gerektiğini açıkça düzenler. Dolayısıyla, “hizmet yurt dışında ifa ediliyor, Türkiye’de KDV olmaz” düşüncesi yanlıştır.
• (3) KDV mükellefi olmayan üniversiteler de 2 No.lu KDV beyan etmek zorundadır
  Tebliğe göre, KDV mükellefi olsun veya olmasın, Türkiye’de yerleşik kişi ve kurumlar, yurt dışından aldıkları ve Türkiye’de faydalandıkları hizmetler nedeniyle 2 No.lu KDV Beyannamesi vermekle yükümlüdür. Devlet üniversitesi veya KDV mükellefi olmayan vakıf üniversitesi statüsünde olmak, bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
• (4) Fatura ve sözleşmelerin eksiksiz saklanması gerekir
  Yurt dışındaki yayınevlerinden gelen faturalar çoğu zaman elektronik ortamda düzenlenmekte, bazı durumlarda sadece e-posta ekinde PDF formatında iletilmektedir. Özelge ve tebliğler, bu tür hizmetler için de genel usul hükümlerinin geçerli olduğunu, sözleşme, fatura, ödeme belgeleri ve gerektiğinde damga vergisine ilişkin belgelerin saklanması gerektiğini vurgulamaktadır. Vergi incelemelerinde, hem hizmetin mahiyeti hem de matrahın doğruluğu bu belgeler üzerinden kontrol edilir.
• (5) KDV oranı ve kur farklarının doğru hesaplanması
  Yabancı para cinsinden olan faturalarda, matrahın TL’ye çevrilmesi ve buna göre KDV hesaplanması gerekir. Kur seçiminde genellikle fatura tarihi veya hizmetin ifa edildiği tarih esas alınır; uygulamada çoğu kurum fatura tarihindeki TCMB döviz satış kurunu kullanmaktadır. Ayrıca, ödeme tarihindeki kur farkları ayrı olarak gelir/gider yazılır; KDV matrahı, hizmet bedeli üzerinden hesaplanır, kur farkları özellikli durumlar dışında KDV matrahına dahil edilmez. Kur ve oran hataları, hem KDV aslı hem de vergi ziyaı cezası riskini doğurur.
• (6) Proje ve BAP bütçelerinde KDV’nin ayrıca planlanması
  Open Access ücretleri çoğunlukla BAP projeleri veya destek programlarından karşılanmaktadır. Ancak bu bütçeler, çoğu zaman sadece “APC tutarı” üzerinden planlanmakta, sorumlu sıfatıyla ödenecek KDV dikkate alınmamaktadır. Oysa KDV matrahın %20’si kadar ciddi bir tutar olabilmekte ve kurum bütçesini zorlayabilmektedir. Bu nedenle, proje bütçeleri hazırlanırken, yurt dışı yayın hizmetleri için KDV yükünün ayrıca öngörülmesi büyük önem taşır.

Mali Müşavirler İçin Yapılması Gerekenler

Üniversitelerle çalışan mali müşavirler ve iç denetim birimleri açısından bu konu, hem mevzuata uyum hem de vergi risklerinin yönetimi bakımından önemlidir. Aşağıda, uygulamada dikkat edilmesi gereken başlıca adımlar yer almaktadır:

• 1. Üniversitenin yurt dışı yayın ödemelerini envanter çıkarın
  İlk adım, üniversitenin son yıllarda yurt dışındaki yayınevlerine yaptığı tüm Open Access / APC / yayın ücreti ödemelerinin bir envanterini çıkarmaktır. Bunun için; BAP koordinatörlüğü, proje ofisi, fakülte sekreterlikleri, kütüphane ve döner sermaye işletmesi ile koordinasyon kurularak, ilgili ödeme listeleri ve faturalar toplanmalıdır.
• 2. Daha önce KDV beyan edilip edilmediğini kontrol edin
  Çıkarılan envanter üzerinden, bu ödemeler için geçmişte 2 No.lu KDV Beyannamesi verilip verilmediği, verildiyse matrah ve KDV tutarlarının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı incelenmelidir. Eksik beyan veya hiç beyan edilmeyen tutarlar varsa, vergi ziyaı doğmuş olabileceğinden, pişmanlıkla beyan gibi seçenekler değerlendirilmelidir.
• 3. Süreç ve prosedür oluşturun
  İdari yapı içinde, yurt dışı yayın ödemelerinin yapıldığı aşamada muhasebe birimine bilgi akışını sağlayacak bir prosedür oluşturulmalıdır. Örneğin, her Open Access faturası için; ilgili fakülte veya proje biriminin, fatura ve ödeme talebi ile birlikte muhasebeye bir “KDV Bildirim Formu” iletmesi sağlanabilir. Böylece, 2 No.lu KDV beyanı atlanmaz.
• 4. 2 No.lu KDV beyannamelerini düzenli ve tam tevkifat esasına göre verin
  Yurt dışı yayınevi Türkiye’de KDV mükellefi olmadığından, bu hizmetlerde tam tevkifat esası geçerlidir. Bu nedenle, hesaplanan KDV’nin tamamı üniversite tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmelidir. Beyan dönemleri, ödeme ve fatura tarihleri dikkate alınarak düzenlenmeli, gecikme yaşanmamalıdır.
• 5. KDV’nin indirim konusu yapılıp yapılmayacağını analiz edin
  Üniversitenin KDV’ye tabi faaliyetleri (örneğin döner sermaye işletmesi, sürekli eğitim merkezi, iktisadi işletmeler vb.) varsa ve ilgili Open Access harcaması bu faaliyetlerle ilişkili ise, sorumlu sıfatıyla ödenen KDV’nin 1 No.lu KDV Beyannamesi’nde indirim konusu yapılma imkanı olabilir. Bu ilişki dikkatle analiz edilmeli, mümkün olan yerlerde yasal çerçeve içinde KDV indirimi kullanılarak vergi yükü azaltılmalıdır.
• 6. Personeli bilgilendirin ve eğitim verin
  BAP birimleri, proje ofisleri, fakülte yönetimleri ve kütüphane personeli, çoğu zaman KDV mevzuatı konusunda detaylı bilgiye sahip değildir. Mali müşavirler ve mali işler birimleri tarafından, “yurt dışından alınan hizmetler ve sorumlu sıfatıyla KDV” konulu kısa eğitimler düzenlenmeli; özellikle Open Access yayın ücretlerinin KDV’ye tabi olduğu hususu açıkça anlatılmalıdır.
• 7. Özelge ve güncel mevzuatı takip edin
  Gelir İdaresi’nin üniversitelere veya benzer kurumlara verdiği özelgeler, idarenin güncel yaklaşımını yansıtmaktadır. Bu özelgeler düzenli olarak takip edilmeli, yeni bir görüş değişikliği olup olmadığı kontrol edilmelidir. Ayrıca KDV oranlarındaki olası değişiklikler ve KDV Kanunu’nda yapılabilecek yeni düzenlemeler (örneğin bilimsel yayınlara yönelik özel istisnalar) yakından izlenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Soru 1: Üniversitenin bilimsel faaliyetleri KDV’den istisna değil mi? Neden Open Access ücretleri için KDV ödeniyor?

Cevap: KDV Kanunu m. 17/1-a, üniversitelerin kendi yaptıkları ilim, fen ve güzel sanatları yayma, ıslah ve teşvik etme amaçlı teslim ve hizmetleri için istisna getirir. Örneğin, üniversitenin kendi bastığı bir dergiyi öğrencilere satması bu kapsamda istisna olabilir. Ancak yurt dışındaki bir yayınevinin üniversiteye sunduğu Open Access yayın hizmeti, üniversitenin sunduğu değil, satın aldığı bir hizmettir. İstisna hükmü, üniversitenin aldığı bu hizmeti kapsamadığından, KDV Kanunu m. 16 ve m. 17 çerçevesinde bu ödemeler istisna sayılamaz. KDV Genel Uygulama Tebliği’ne göre de yurt dışında mukim kişilerden alınan ve Türkiye’de faydalanılan hizmetler KDV’ye tabidir ve KDV, hizmetten faydalanan tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmelidir.

Soru 2: Yayınevi yurt dışında, hizmet de internet üzerinden veriliyor. Bu durumda Türkiye’de KDV doğmaması gerekmez mi?

Cevap: KDV uygulamasında önemli olan, hizmetin nerede ifa edildiğinden ziyade, hizmetten nerede yararlanıldığıdır. KDV Genel Uygulama Tebliği’nde açıkça, ikametgahı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayanların yurt dışında yaptığı ancak Türkiye’de faydalanılan hizmetlerin KDV’ye tabi olduğu belirtilmiştir. Üniversite, söz konusu yayın hizmetinden Türkiye’de faydalandığı için, bu işlem Türkiye’de verginin konusuna girer ve KDV doğar. Yayınevinin Türkiye’de şubesi veya KDV mükellefiyeti bulunmadığından, KDV sorumlu sıfatıyla üniversite tarafından beyan edilir.

Soru 3: Üniversitenin KDV mükellefiyeti yoksa da 2 No.lu KDV Beyannamesi verilecek mi?

Cevap: Evet. KDV Genel Uygulama Tebliği’ne göre, Türkiye’de ikametgahı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmayanlardan alınan ve Türkiye’de faydalanılan hizmetler için, KDV mükellefiyeti bulunmayanlar da dahil olmak üzere, hizmetten faydalanan tüm kişi ve kurumlar 2 No.lu KDV Beyannamesi ile KDV beyan etmek zorundadır. Dolayısıyla devlet üniversiteleri, vakıf üniversiteleri veya KDV mükellefiyeti bulunmayan diğer kamu kurumları da yurt dışına yaptıkları Open Access ödemeleri için 2 No.lu KDV Beyannamesi vermelidir.

Soru 4: Yurt dışındaki yayınevi faturayı akademisyenin adına düzenlerse durum değişir mi?

Cevap: Uygulamada bazı yayınevleri faturayı doğrudan akademisyenin adına düzenleyebilmekte, ödemeyi ise üniversite yapabilmektedir. Eğer harcama fiilen üniversite bütçesinden karşılanıyorsa ve hizmetten fiilen üniversite faydalanıyorsa, vergi idaresi bu ödemeyi üniversitenin yurt dışından aldığı bir hizmet olarak değerlendirebilir. Faturanın kimin adına düzenlendiğinden ziyade, hizmetten kimin yararlandığı ve ödemeyi kimin yaptığı önem kazanmaktadır. Riskli durumları azaltmak için, mümkün olduğu ölçüde faturaların üniversite adına düzenlenmesi ve ödeme ile muhasebe kayıtlarının bu şekilde yapılması önerilir. Aksi durumlarda, somut olayın özelliklerine göre ayrı bir hukuki değerlendirme gerekebilir.

Soru 5: Bu ödemeler için damga vergisi veya başka vergi yükümlülükleri var mı?

Cevap: Yurt dışındaki yayınevleriyle yapılan sözleşmeler ve bunlara dayanılarak düzenlenen bazı kağıtlar açısından damga vergisi gündeme gelebilir; ancak damga vergisi, KDV’den tamamen farklı bir vergidir ve sözleşmenin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bazı özelgelerde, yurt dışı firmalardan alınan elektronik veri tabanı aboneliği gibi hizmetlerde, yabancı firmadan gelen belgelerin Türkiye’de damga vergisine tabi tutulup tutulmayacağı ayrıca tartışılmıştır. Open Access ödemelerinde her somut sözleşmenin metni incelenmeli, damga vergisi yönünden de gerekirse ayrıca uzman görüşü alınmalıdır. KDV bakımından ise temel yükümlülük, sorumlu sıfatıyla KDV beyan ve ödemesidir.

Sonuç ve Değerlendirme

Yurt dışındaki yayınevlerine ödenen Open Access / APC / makale işlem ücretleri, üniversitelerin bilimsel görünürlüğünü artıran ve akademik performans göstergelerinde önemli rol oynayan giderlerdir. Ancak vergisel açıdan bu ödemelerin niteliği, yalnızca “bilimsel faaliyet” kapsamında olmalarına bakılarak istisna kabul edilemez. KDV Kanunu ve KDV Genel Uygulama Tebliği çerçevesinde bu hizmetler, yurt dışında mukim yayınevinden alınan ve Türkiye’de faydalanılan bir yayın hizmetidir.

Bu nedenle;

• KDV Kanunu m. 16/1-a ve m. 17/1-a’daki istisna hükümleri, yurt dışından alınan bu yayım hizmetine uygulanamaz.
• İşlem, genel hükümler çerçevesinde KDV’ye tabidir ve KDV, tam tevkifat kapsamında üniversite tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenmelidir.
• KDV mükellefi olmayan üniversiteler dahi, 2 No.lu KDV Beyannamesi ile bu hizmetler üzerinden hesaplanan KDV’yi beyan etmekle yükümlüdür.
• Muhasebe ve bütçe planlamasında, Open Access tutarına ek olarak KDV yükü de dikkate alınmalı, projeler ona göre bütçelendirilmelidir.

Mali müşavirler ve üniversite mali işler birimleri için en sağlıklı yaklaşım, yurt dışı yayınevlerine yapılan tüm Open Access ödemelerini tespit ederek, KDV Genel Uygulama Tebliği ve Gelir İdaresi’nin güncel özelge yaklaşımına uygun şekilde sorumlu sıfatıyla KDV beyan süreçlerini kurumsallaştırmak ve bu alandaki vergi risklerini en aza indirmektir.

Yasal Dayanaklar

Aşağıda, makalede atıf yapılan ve konunun değerlendirilmesinde esas alınan başlıca yasal düzenleme ve idari açıklamalar yer almaktadır:

• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
  – m. 1 (Verginin konusunu teşkil eden işlemler)
  – m. 6 (İşlemlerin Türkiye’de yapılmış sayılması)
  – m. 9 (Vergi sorumluluğu – sorumlu sıfatıyla KDV)
  – m. 16/1-a (Genel istisnalar arasında yer alan hükümler)
  – m. 17/1-a (Üniversiteler ve benzeri kurumların ilim, fen ve güzel sanatları yayma amaçlı teslim ve hizmetlerine ilişkin istisna)
• KDV Genel Uygulama Tebliği
  – Türkiye’de ikametgahı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmayanların yurt dışında yaptığı ancak Türkiye’de faydalanılan hizmetlerin KDV’ye tabi olduğu, bu hizmetlerde KDV’nin tamamının hizmetten faydalanan yurt içindeki muhatap tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödeneceğine ilişkin bölümler.
  – KDV Kanunu m. 17/1-a kapsamındaki istisnanın, üniversitelerin kendi yaptıkları ilim, fen ve güzel sanatları yayma amaçlı teslim ve hizmetleri için uygulanacağına ilişkin açıklamalar; üniversiteye bağlı basımevinin öğrenciler için kitap, dergi vb. basım ve teslimine ilişkin örnekler.
• Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgeleri
  – Üniversite tarafından yurt dışındaki firmalardan alınan elektronik veri tabanı aboneliği için KDV tevkifatı ve damga vergisi istisnasına ilişkin özelge: Yurt dışında mukim firmalardan alınan ve Türkiye’de faydalanılan elektronik veri tabanı hizmetlerinin genel oranda KDV’ye tabi olduğu ve KDV’nin sorumlu sıfatıyla üniversite tarafından 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilmesi gerektiğini açıklayan özelge.
  – Üniversite tarafından yurt dışındaki yayınevlerine ödenen Open Access / açık erişim yayın ücretlerinin KDV’den istisna olmadığı; söz konusu hizmetin yurt dışında mukim yayınevinden alınan ve Türkiye’de faydalanılan bir hizmet olduğu, bu nedenle KDV’nin tam tevkifat kapsamında üniversite tarafından beyan edilip ödenmesi gerektiğini belirten özelge yaklaşımı.
• Diğer ilgili açıklamalar
  – Yurt dışında ifa edilip yine yurt dışında yararlanılan hizmetlerin KDV’nin konusuna girmediği; buna karşılık Türkiye’de yapılan ve yurt dışında yararlanılan hizmetlerin KDV Kanunu m. 12/2 kapsamında bazı şartlarla ihracat istisnasına konu olabileceğine ilişkin genel değerlendirmeler.
  – Yurt dışından internet üzerinden verilen eğitim ve benzeri hizmetlerin, hizmetten Türkiye’de yararlanılması halinde KDV’ye tabi olması ve KDV’nin sorumlu sıfatıyla beyan edilmesine ilişkin çalışmalar.