İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirimi 2026: Mevzuat, Süreler ve Hesaplamalar
İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi, işverenler ile bazı sigortalılar için hem sosyal güvenlik hem de iş sağlığı ve güvenliği açısından kritik bir yükümlülüktür. Bildirimin süresinde ve doğru yapılmaması, hak kaybına, idari yaptırımlara ve SGK süreçlerinde gecikmeye yol açabilir.[7][8]
Bu yazıda, güncel mevzuat çerçevesinde bildirimin kim tarafından, ne zaman ve nasıl yapılacağını; ayrıca geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri hesabına ilişkin pratik örnekleri ele alıyoruz.[7][8]
Giriş
İş kazası; çalışanı bedenen veya ruhen etkileyen ve 5510 sayılı Kanun’da sayılan hallerden birinde meydana gelen olaydır. Meslek hastalığı ise işin niteliği veya çalışma koşulları nedeniyle tekrarlanan sebeplerle ortaya çıkan hastalık, sakatlık ya da ruhsal arıza hâlidir.[6][7]
Bu bildirim yükümlülüğü özellikle işverenleri, insan kaynakları ve bordro ekiplerini, işyeri hekimlerini, OSGB’leri ve 4/b kapsamında kendi adına çalışan sigortalıları doğrudan ilgilendirir.[1][7]
Konuyla bağlantılı uygulamalı araçlar için SGK Sorgulama, Vergi Risk Analizi ve Evrak Checklist Oluşturucu sayfaları da süreç takibinde faydalı olabilir.
Yasal Dayanak ve Mevzuat
İş kazası ve meslek hastalığı bildiriminin ana dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’dur. SGK’nın güncel açıklamasına göre iş kazasının değerlendirilmesinde sigortalılık, bir olayın varlığı ve olay sonucu bedenen veya ruhen zarar oluşması birlikte aranır.[7]
Bildirimin süresine ilişkin temel kural şudur: Hizmet akdine tabi çalışan sigortalıların iş kazası bildirimi işveren tarafından, kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK’ya olayın olduğu tarihten sonraki üç iş günü içinde yapılmalıdır.[7]
Meslek hastalığı bildirimi de işveren tarafından, sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından bildirilen vakalarda, hastalığın öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde yapılır.[4][7]
4/b sigortalıları açısından iş kazası bildirimi, kişinin rahatsızlığının bildirim yapmasına engel olmadığı günden sonraki üç iş günü içinde ve kaza tarihinden itibaren bir ayı geçmemek şartıyla yapılır.[1][7]
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ise işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğünü düzenler; iş kazası bildirimi bu genel önleme ve kayıt düzeninin bir parçası olarak değerlendirilir.[8]
Mevzuat takibini kolaylaştırmak için Beyanname Takvimi ve Günlük Mevzuat Özeti araçları da kullanılabilir.
Uygulamada Nasıl İşleniyor?
İş kazası olduğunda ilk adım, çalışan sağlığının korunması ve acil müdahalenin sağlanmasıdır. Ardından olay kayıt altına alınmalı, görgü tanıkları belirlenmeli, fotoğraf ve tutanak düzenlenmeli ve kolluk ile SGK bildirim süreci başlatılmalıdır.[2][5][7]
İşveren açısından süreç genellikle şu şekilde ilerler:
- Kaza veya olay derhal kayıt altına alınır.
- Gerekliyse kolluk kuvvetlerine aynı gün bildirim yapılır.[7]
- SGK “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” ile elektronik sistemden veya doğrudan/posta yoluyla bildirim yapılır.[2][7]
- Sağlık raporları, tutanaklar ve varsa işyeri hekimi görüşü dosyalanır.
- Geçici iş göremezlik raporu ve ödeme süreci izlenir.[7]
SGK’nın açıklamasına göre bildirim, e-sigorta uygulaması üzerinden yapılabildiği gibi, formun doğrudan veya posta ile ilgili SGK İl Müdürlüğü / SGK Merkezine gönderilmesi suretiyle de yapılabilir.[7]
Uygulamada en kritik nokta süre hesabıdır. “Üç iş günü” hesabında hafta sonu ve resmi tatiller iş günü sayılmaz. Örneğin kaza cuma günü meydana geldiyse, pazar ve resmi tatiller hariç ilk üç iş günü esas alınır. Bu nedenle olay günü mutlaka saat ve tarih bazında kayıt tutulmalıdır.
Şirket içi operasyonlarda ayrıca İşten Çıkış Risk Analizi değil, doğrudan Evrak Checklist Oluşturucu gibi araçlarla iş kazası dosyasının tamamlanma kontrolü yapılması daha uygundur.
Örnek Senaryo
Örnek 1: İş kazası bildirimi süresi
Bir çalışan 6 Mayıs Salı günü saat 14.00’te işyerinde düşerek yaralanmıştır. Olay günü kolluk kuvvetlerine derhal haber verilmiştir. SGK bildirimi için üç iş günü hesabında 6 Mayıs hariç ilk üç iş günü 7 Mayıs Çarşamba, 8 Mayıs Perşembe ve 9 Mayıs Cuma olur. Bildirim bu süre içinde yapılmalıdır.[7]
Örnek 2: Geçici iş göremezlik ödeneği
Çalışanın günlük kazancı 1.500 TL olsun. Ayaktan tedavi ile 4 gün istirahat verilmişse, SGK’nın açıkladığı kurala göre günlük ödenek günlük kazancın üçte ikisidir.[7]
Hesaplama:
Günlük ödenek = 1.500 TL x 2/3 = 1.000 TL
Toplam ödeme = 1.000 TL x 4 gün = 4.000 TL
Çalışan yatarak tedavi görseydi günlük ödeme günlük kazancın yarısı olacaktı.[7]
Hesaplama:
Günlük ödenek = 1.500 TL x 1/2 = 750 TL
Toplam ödeme = 750 TL x 4 gün = 3.000 TL
Örnek 3: Sürekli iş göremezlik geliri
SGK’nın verdiği formüle göre tam iş göremezlikte gelir, günlük kazanç x 30 x %70 esas alınarak hesaplanır; kısmi iş göremezlikte bu tutar sürekli iş göremezlik derecesi ile çarpılır.[7]
Günlük kazanç 1.500 TL ise tam iş göremezlikte:
1.500 x 30 x %70 = 31.500 TL aylık gelir baz tutarı
Eğer sürekli iş göremezlik derecesi %40 ise:
31.500 x %40 = 12.600 TL
Bu tutarlar hesaplama mantığını göstermek içindir; güncel uygulama ve hak ediş için SGK’nın inceleme ve gelir bağlama süreçleri ayrıca dikkate alınmalıdır.[7]
Benzer hesaplama ve kontrol mantığı için Kıdem & İhbar Tazminatı Hesaplama ve Damga Vergisi Hesaplama araçlarının mantığına benzer şekilde veri doğrulama yapılabilir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- İş kazası bildirimi ile meslek hastalığı bildirimi aynı form üzerinden yapılabilse de süre ve başlangıç tarihi farklıdır.[7]
- “Derhal” bildirimi kolluk kuvvetlerine, “üç iş günü” bildirimi ise SGK’ya yöneliktir.[7]
- Meslek hastalığında süre, hastalığın öğrenildiği tarihten başlar; bu tarih çoğu zaman sağlık raporu veya işyeri hekimi bildirimi ile şekillenir.[4][7]
- 4/b sigortalıları için bir aylık üst sınır ayrıca dikkate alınmalıdır.[1][7]
- Bildirim yapılmış olması, olayın otomatik olarak iş kazası sayıldığı anlamına gelmez; SGK olayın iş kazası niteliğini ayrıca değerlendirir.[7]
- İşyeri iç tutanakları, fotoğraflar, kamera kayıtları ve tanık beyanları ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda önemlidir.
- Geçici iş göremezlik ödeneği için rapor, yetkili hekim veya sağlık kurulundan alınmalıdır.[7]
- Tarım veya orman işlerinde süreksiz çalışanlar için ayrıca tescil ve prim borcu şartları aranabilir.[7]
İş kazası dosyası hazırlarken bordro ve kayıt uyumunu kontrol etmek için Mizan Analiz ve Vergi İnceleme Checklist araçları da dolaylı olarak faydalı olabilir.
Ceza ve güncel tutarlarda mevzuat değişikliği olabileceği için, idari para cezaları ve benzeri mali sonuçlar yönünden güncel rakamlar için SGK ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyuruları kontrol edilmelidir.
Sonuç
İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi, yalnızca bir formalite değil; çalışan sağlığını, SGK haklarını ve işverenin hukuki riskini doğrudan etkileyen zorunlu bir süreçtir. En güvenli uygulama; olay anında kayıt, aynı gün kolluk bildirimi, üç iş günü içinde SGK bildirimi, delil dosyası oluşturma ve rapor/ödenek takibini aynı disiplin içinde yürütmektir.[2][7][8]
Doğru süre hesabı, eksiksiz form kullanımı ve destekleyici belgelerin saklanması, hem hak kaybını hem de sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır. Güncel form, elektronik başvuru ve uygulama ayrıntıları için SGK’nın resmi duyuruları ve ilgili sosyal güvenlik merkezleri esas alınmalıdır.[7]