2026 SGK Asgari İşçilik Araştırması Değişikliği: Yeni Kurallar ve Uygulama

2026 SGK Asgari İşçilik Araştırması Değişikliği: İhale ve İnşaat İşlerinde Yeni Dönem

Giriş ve Arka Plan

Sosyal Güvenlik Kurumu, 16 Mayıs 2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan "Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" ile asgari işçilik uygulamasında önemli değişikliklere gitmiştir. Özellikle ihale konusu işler ile özel nitelikteki inşaat işyerlerinde yürütülen asgari işçilik araştırması süreçleri, hem tanım hem de uygulama yönüyle güncellenmiştir.

Değişikliğin temel amacı; ilişiksizlik belgesi (SGK borcu yoktur yazısı) süreçlerini hızlandırmak, işveren-İdare-SGK üçgenindeki bilgi akışını netleştirmek, teknolojik gelişmeler ve maliyet dinamikleri karşısında eskiyen oran ve yöntemleri güncellemek ve işveren mağduriyetlerini azaltmaktır. Bu düzenleme; kamu idarelerinden ihale alan yükleniciler, özel nitelikteki inşaat sahipleri (gerçek ve tüzel kişiler), alt yükleniciler ve onların mali müşavirleri açısından doğrudan sonuçlar doğurmaktadır.

Özellikle birden fazla yapı ruhsatı bulunan inşaatların tek sicil numarası altında toplanabilmesi, hakediş bazlı araştırma imkanı, iş bitim tarihinin açık biçimde tanımlanması, inşaat maliyetinin hesaplanmasında kullanılan yöntemlerin güncellenmesi ve re’sen araştırma şartlarının netleştirilmesi; sahada sıklıkla karşılaşılan pratik sorunlara yanıt verme amacı taşımaktadır.

Düzenlemenin Detayları

Yönetmelik değişikliği bir dizi başlıkta önemli yenilikler getirmektedir. Aşağıda, hem resmi metne dayalı hem de SGK’nın genel uygulama mantığıyla uyumlu şekilde ana değişiklikler özetlenmektedir.

(1) Asgari İşçilik Araştırma İşlemi Tanımının Değişmesi

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "araştırma" tanımı değiştirilerek "asgari işçilik araştırma işlemi" kavramı daha kapsamlı hale getirilmiştir. Yeni tanıma göre:

Asgari işçilik araştırma işlemi; kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işler ve özel nitelikteki inşaat işleri için ilgili kurum ve kuruluşlardan elde edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda Kurumca yürütülen üç aşamalı süreci ifade eder:

• Değerlendirme: Somut iş için asgari işçilik hesaplaması yapılıp yapılmayacağına karar verilmesi,
• Kontrol: Hesaplama yapılmasına karar verildiyse, beyan edilen sigortalı günleri ve prime esas kazançların yeterli olup olmadığının incelenmesi,
• Hesaplama: Gerekmesi halinde asgari işçilik tutarının teknik esaslara göre hesaplanması.

Bu yaklaşım; SGK’nın her ihale veya inşaat dosyasını otomatik olarak inceleyeceği anlamına gelmeyip, öncelikle "asgari işçilik hesaplamasına gerek var mı?" sorusunu yanıtladığı bir ön değerlendirme aşaması bulunduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Böylece bazı dosyalar, yeterli işçilik bildirimi görüldüğünde daha başlangıçta araştırma sürecine alınmadan kapatılabilecektir.

(2) Özel Nitelikteki İnşaatlarda Tek Sicil Numarası Uygulaması

Değişikliğin sahada en çok hissedilecek yönlerinden biri, aynı işverenin birden fazla yapı ruhsatına sahip olduğu özel nitelikteki bina inşaatlarında tek sicil numarası altında tescil imkanıdır. Buna göre belirli şartlarla, birden çok inşaat işi tek bir işyeri sicil numarası altında yürütülebilecektir.

Tek sicil uygulanabilmesi için özetle şu koşullar birlikte aranacaktır:

• Aynı işveren: Tüm inşaat ruhsatlarının sahibinin ya da yaptıranın aynı gerçek veya tüzel kişi olması.
• Parsellerin durumu: Yapı ruhsatına konu parsellerin bitişik veya birbirine yakın (yönetmelikte tanımlanan mesafe ve idari yorum çerçevesinde) olması.
• Süre şartı: İşverenin, ilk inşaat işinin başlangıç tarihinden itibaren 6 ay içinde Kuruma yazılı talepte bulunması.
• Sigortalıların karışması: Fiilen çalışan işçilerin aynı anda veya dönem dönem parseller arasında geçiş yapması; yani istihdamın fiilen ortak bir organizasyon altında yürütülmesi.

Bu şartlar birlikte gerçekleştiğinde, ilgili SGK ünitesi takdir hakkını kullanarak tek sicil numarası verilmesine izin verebilecektir. Böylece işveren, her parsel için ayrı ayrı tescil, bildirim ve ilişiksizlik süreci yürütmek zorunda kalmadan, tek dosya üzerinden süreci yönetebilecektir.

(3) Hakediş Tutarı Üzerinden Araştırma İmkanı

İhale konusu bazı işlerde, işin geçici kabulü noksansız yapılmış olmasına rağmen, idare tarafından SGK’ya henüz toplam istihkak tutarı bildirilmemiş olabilmektedir. Bu durumda işverenler, yıllarca ilişiksizlik belgesi alamadan bekleyebilmekteydi. Yeni düzenleme ile:

• İşin geçici kabulü noksansız yapılmışsa,
• Toplam istihkak (sözleşme bedeli dahil revizeler) henüz SGK’ya bildirilmemişse,
• İşveren yazılı olarak talep ederse,

SGK, bu aşamada işverene ödenen hakediş tutarı üzerinden asgari işçilik araştırması yapabilecektir. Ancak:

• Bu ilk araştırma sonucunda ilişiksizlik belgesi düzenlenmeyecek,
• Daha sonra idare toplam istihkak tutarını bildirdiğinde; daha önce hakediş üzerinden araştırmaya tabi tutulan kısım, toplam istihkaktan düşülecek,
• Kalan tutar üzerinden yeniden araştırma yapılarak çıkan sonuca göre ilişiksizlik belgesi düzenlenecektir.

Bu sistem, işverenlere en azından ödenmiş hakedişler yönünden risklerini ve ek prim yükümlülüklerini önceden görme imkanı sağlamaktadır.

(4) İş Bitim Tarihinin Tespiti

Asgari işçilik araştırmasında iş bitim tarihi son derece kritik bir parametredir; zira:

• İnşaat maliyetinin hesabında hangi yılların yaklaşık birim maliyetleri esas alınacak,
• Hangi döneme ait asgari işçilik oranları uygulanacak,
• Hangi dönemler için sigortalı bildirimi beklenmeli,

gibi pek çok hesaplama doğrudan iş bitimine bağlıdır. Yeni düzenlemeyle iş bitim tarihine ilişkin önemli netleştirmeler yapılmıştır:

• Geçici kabul tutanağı noksansız ise: İhale makamı tarafından onaylanan geçici kabul tutanağında "işe ilişkin eksik veya kusur bulunmadığı" açıkça belirtilmişse, bu tutanakta yer alan tarih işin bitim tarihi olarak kabul edilecektir.
• Eksik veya kusur varsa: Geçici kabul tutanağında eksik veya kusur tespiti yapılmışsa, eksikliklerin giderildiği ve kusurların tamamlandığı tarih iş bitim tarihi sayılacaktır.
• Geçici/Kesin kabule tabi olmayan işler: Geçici veya kesin kabule tabi olmayan işlerde, iş bitim tarihi, ihale makamı tarafından SGK’ya bildirilen tarih üzerinden esas alınacaktır.

Böylece iş bitim tarihinin idare, yüklenici ve SGK arasında farklı algılanmasından kaynaklanan uyuşmazlık riski önemli ölçüde azaltılmaktadır.

(5) İnşaat Maliyetinin Hesaplanması ve Aritmetik Ortalama Yöntemi

Özel nitelikteki inşaatlarda asgari işçilik araştırması yapılırken, yıllardır, inşaatın bittiği yıldan önceki yıla ait Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yapı yaklaşık birim maliyetleri esas alınıyordu. Yeni dönemde; resmi açıklamalara göre inşaat süresini kapsayan yılların birim maliyetleri üzerinden aritmetik ortalama yöntemine geçiş öngörülmüştür. Buna paralel olarak, 2026 yılı için yayımlanan Yapı Yaklaşık Birim Maliyet Tebliği asgari işçilik hesaplamalarında da temel referans kaynağıdır.

Öte yandan, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin özel nitelikteki inşaatlara ilişkin 111. maddesi uyarınca (güncel haliyle), ünitece yapılacak araştırma esnasında inşaat maliyetine uygulanacak asgari işçilik oranında belirli eksiltme mekanizmaları söz konusudur. Önceki dönemde özel inşaatlarda genel kural, Kurum Tebliği ile belirlenen asgari işçilik oranının "%25 eksiği" üzerinden hesaplama yapılması şeklindeydi. Yeni düzenlemelerle, bu eksiltmenin:

• Sektöre ve işin niteliğine göre derecelendirildiği,
• Yıpranma/tamir-bakım boyutu yüksek işlerle, teknolojik imkânları yüksek, makine yoğun işleri birbirinden ayıran yeni katsayıların getirildiği,

anlaşılmaktadır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Tescil edilmemiş veya tescil edilmiş olmakla birlikte hiç işçilik bildirimi yapılmamış işyerlerinde Kurum bir eksiltme uygulamamakta; yani oranlarda indirim yapmaksızın hesaplama yapmaktadır.

(6) Tescil Edilmemiş veya Bildirim Yapılmamış İşyerlerinde Araştırma

Yeni düzenlemeye göre;

• Tescil edilmemiş ihale konusu işler ve özel nitelikteki inşaat işyerlerinde,
• Ya da tescil edilmiş olmasına rağmen hiç sigortalı bildirimi yapılmamışsa,

işin başlangıç ve bitiş tarihleri ilgili idare (veya ruhsat makamı) kayıtlarından tespit edilecek; inşaat maliyeti ve asgari işçilik miktarı, SGK ünitesi tarafından re’sen belirlenecektir. Bu nitelikteki işyerlerinde asgari işçilik oranlarında eksiltme yapılmayacağı tekrar vurgulanmıştır. Yani eksiltme ve indirimler, kural olarak düzenli tescil ve bildirim yükümlülüklerini yerine getiren işverenlere tanınan bir avantaj niteliğindedir.

(7) Re’sen Araştırma ve 2 Yıl Kuralı

Haber ve genelge metinlerine yansıdığı kadarıyla, özel nitelikteki inşaatlarda:

• Herhangi bir kapanma, terk veya tasfiye işlemi olmadığı halde,
• En az 2 yıl süreyle sigortalı çalıştırılmadığı işveren beyanı veya SGK tespiti ile anlaşılırsa,

sigortalı çalıştırılmaya son verilen tarih itibarıyla üni­tece re’sen asgari işçilik araştırma işlemi yapılacaktır. Böylece yıllarca atıl kalan, ancak fiilen tamamlanmış veya kullanımda olan inşaatlar için SGK’nın kendiliğinden süreç başlatmasının önü açılmaktadır.

(8) Hangi Hallerde Araştırma Yapılacağı SGK Tarafından Belirlenecek

Yönetmelik, ihale konusu işler ve özel nitelikteki inşaatlarda hangi kriterler gerçekleştiğinde asgari işçilik araştırmasına gidileceğinin detaylarını SGK’nın belirlemesine bırakmaktadır. Bu kapsamda yayımlanan (ve yayımlanacak) genelgeler, tebliğler ve iç genel yazılar, mali müşavirlerin günlük uygulamada esas alacağı detayları oluşturacaktır. Özellikle 2026/3 sayılı Genelge’de, hangi iş türlerinde hangi tutarların ve hangi oran farklarının araştırma sebebi sayılacağına dair eşikler tanımlanmaktadır.

Uygulamada Nasıl İşleniyor?

Yönetmelik değişikliği sonrası tipik bir ihale konusu iş veya özel nitelikte inşaat için asgari işçilik araştırma sürecinin adımları özetle şöyledir:

1. İşyeri tescili
   • İhale konusu işlerde, sözleşme imzalanır imzalanmaz işyeri tescili yapılır.
   • Özel nitelikte inşaatlarda, yapı ruhsatı alındığında ve fiilen işe başlandığında inşaat işyeri tescil edilir.
   • Birden fazla ruhsat varsa, işverenin 6 ay içinde tek sicil talebi olup olmadığı değerlendirilir.
2. Aylık prim ve hizmet / muhtasar & prim hizmet beyannameleri
   • Çalışan sigortalılar, işin niteliğine uygun prim gün sayısı ve ücretlerle düzenli olarak bildirilir.
   • Alt yüklenici varsa, onların işyerleri ayrı tescil edilerek bildirime devam edilir.
3. İşin tamamlanması ve iş bitim tarihinin netleşmesi
   • İhale konusu işlerde geçici kabul (ve varsa kesin kabul) tutanakları idarece düzenlenir.
   • Özel nitelikte inşaatlarda yapı kullanma izni (iskan) veya buna denk gelen belge alınır; fiili bitiş tarihi netleştirilir.
   • İş bitim tarihi, yönetmelikteki esaslar çerçevesinde belirlenir.
4. İdare/SGK bilgi alışverişi
   • İhale makamı, SGK’ya işin iş bitim tarihini ve toplam istihkak tutarını bildirir.
   • Geçici kabul noksansız yapılmış, ancak toplam istihkak henüz netleşmemişse; işveren isterse hakediş tutarı üzerinden araştırma talep edebilir.
5. Asgari işçilik araştırma işleminin başlatılması
   • SGK ünitesi, dosyayı inceleyerek asgari işçilik hesaplaması yapılıp yapılmayacağını değerlendirir.
   • Yeterli işçilik bildirimi olduğuna kanaat getirirse, ilave hesaplama yapılmadan ilişiksizlik belgesi düzenlenebilir ya da araştırma dışı bırakılabilir.
   • Yetersizlik gördüğünde, asgari işçilik hesabı için dosya ayrıntılı incelemeye alınır.
6. Asgari işçilik hesaplaması
   • İhale konusu işlerde sözleşme bedeli ve iş artışları; özel inşaatlarda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim maliyetleri ve ilgili yıl oranları dikkate alınır.
   • Gerekli görülen oranda eksiltme (indirim) uygulanıp uygulanmayacağı; işin niteliği, teknolojik yoğunluk, faturalı işçilikler ve mevzuattaki özel hükümler çerçevesinde belirlenir.
   • İnşaat maliyeti x asgari işçilik oranı (veya indirgenmiş oran) formülüyle "asgari işçilik tutarı" hesaplanır.
   • İşverenin bildirdiği sigortalı prime esas kazanç (PEK) toplamı ile bulunması gereken asgari işçilik tutarı karşılaştırılır.
7. Eksik işçilik varsa ek prim tahakkuku
   • Bildirilmiş işçilik, asgari işçilik tutarının altında kalıyorsa aradaki fark üzerinden ek prim tahakkuk ettirilir.
   • Gerekli hallerde gecikme zammı/cezası hesaplanır.
   • İşverene tutanakla tebliğ edilir; itiraz ve uzlaşma imkanları mevzuat çerçevesinde kullanılabilir.
8. İlişiksizlik belgesinin düzenlenmesi
   • Borç bulunmaması veya borcun ödenmesi halinde işyeri için ilişiksizlik belgesi düzenlenir.
   • Hakediş bazlı yapılan ilk araştırma sonrası ilişiksizlik verilmez; ancak toplam istihkak netleşip tamamına göre ikinci aşama araştırma bitince ilişiksizlik mümkündür.

Ornek Senaryo: Özel Nitelikte İnşaatta Asgari İşçilik Hesabı

Aşağıdaki örnek, rakamlar tamamen temsili olmak üzere, yeni dönemde bir özel nitelikli inşaatta asgari işçilik hesabının mantığını göstermek içindir. Rakamlar, güncel resmi oranlar değildir; uygulamada mutlaka güncel SGK Tebliğ ve Genelgeleri esas alınmalıdır.

Olay: Gerçek kişi A, 2026 yılında İstanbul’da 5 katlı bir apartman inşaatı yaptırmaktadır. İnşaat:

• İş başlangıç tarihi: 15.02.2024
• İş bitim tarihi (iskan tarihi): 10.10.2026
• Toplam inşaat alanı: 1.000 m²

1. İnşaat maliyetinin hesaplanması (temsilî)

Varsayalım ki ilgili yapı sınıfı için Bakanlıkça yayımlanan yaklaşık birim maliyetler (temsilî):

• 2024 yılı: 8.000 TL/m²
• 2025 yılı: 9.200 TL/m²
• 2026 yılı: 10.000 TL/m²

İnşaat 2024-2026 arasında devam ettiğinden, yeni yönteme göre bu üç yılın birim maliyetlerinin aritmetik ortalaması alınsın (temsili varsayım):

Ortalama birim maliyet = (8.000 + 9.200 + 10.000) / 3 = 27.200 / 3 ≈ 9.066,67 TL/m²

İnşaat maliyeti (yaklaşık) = 1.000 m² x 9.066,67 TL/m² ≈ 9.066.670 TL

2. Asgari işçilik oranının uygulanması (temsilî)

Varsayalım ki ilgili yapı için Kurum Tebliği’nde yer alan asgari işçilik oranı (temsilî) %10 olarak belirlenmiş olsun. Ayrıca düzenli tescil ve bildirim yapan işverenler için %25 eksiltme öngörülen eski sisteme benzer bir indirim mekanizmasının, bu örnek için de geçerli olduğunu varsayalım.

• Asgari işçilik oranı: %10
• İndirim: %25 (yani 0,75 katsayısı)
• İndirgenmiş oran: %10 x 0,75 = %7,5

Asgari işçilik tutarı = 9.066.670 TL x %7,5 = 679. , (yaklaşık)

Daha net yapmak için hesaplayalım:

9.066.670 x 0,075 = 679. , (tam rakam: 679. , )

Yuvarlayarak ≈ 680.000 TL diyelim (tamamen temsili).

3. Bildirilen işçilikle karşılaştırma

Varsayalım ki A, inşaat boyunca toplam:

• Sigortalı prime esas kazanç toplamı: 550.000 TL
• SGK’ya bildirilen gün sayıları: Yeterli sayıda, fakat ücretler nispeten düşük.

Bu durumda:

• Bulunması gereken asgari işçilik: 680.000 TL (temsili)
• Bildirilen işçilik: 550.000 TL
• Eksik işçilik tutarı: 680.000 - 550.000 = 130.000 TL

4. Ek prim tahakkuku (temsili)

SGK bu durumda 130.000 TL üzerinden ek prim tahakkuk ettirecektir. Örneğin ortalama prim oranını (işçi+işveren payı, iş koluna göre belirlenen oran) basitçe %37 olarak varsayalım (tamamen temsili, gerçekte işkolu tehlike sınıfına göre değişir):

Ek prim tutarı = 130.000 TL x %37 = 48.100 TL

Gecikme zammı ve cezalar da tarihsel sürece göre ayrıca hesaplanacaktır. İşveren bu borcu ödediğinde, dosya yönünden ilişiksizlik belgesi düzenlenebilir hale gelecektir.

Öte yandan, bu örnekte işverenin hiç tescil yapmadığını veya hiç işçilik bildirmediğini varsaysaydık, SGK indirimli oran yerine %10’un tamamını uygulayacak ve asgari işçilik tutarı 906.667 TL (9.066.670 x %10) üzerinden hesaplayacaktı. Bu da eksik işçilik ve ek prim tutarını ciddi biçimde artıracaktı.

Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar

• (1) Tek sicil numarası için 6 aylık süre kaçırılmamalı

  Aynı işverene ait birden fazla ruhsatlı inşaatta tek sicil avantajından yararlanmak için, ilk işin başlangıç tarihinden itibaren 6 ay içinde SGK’ya yazılı talep şarttır. Bu süre kaçırılırsa, daha sonra geriye dönük tek sicil talebi kural olarak kabul edilmeyeceğinden her inşaat için ayrı ilişiksizlik süreci yürütmek zorunda kalınabilir.

• (2) Sigortalıların fiilen karışması ispatlanmalı

  Tek sicil için yalnızca ruhsat sahipliğinin aynı olması yeterli değildir; çalışanların fiilen parseller arasında geçiş yaptığı, aynı organizasyon içinde çalıştığı da gösterilebilmelidir. Puantaj kayıtları, iş programları, bordrolar ve saha organizasyon planları bu ispat açısından önem kazanır.

• (3) Tescilsiz veya bildirimsiz işyerlerinde oran indirimi yok

  Tescil edilmemiş veya tescil edilmesine rağmen hiç sigortalı bildirimi yapılmamış işlerde, asgari işçilik oranı üzerine eksiltme uygulanmaz. Bu durum, hem ek prim tutarını hem de ileride çıkabilecek ceza ve zammı artırır. Bu nedenle işin başında tescil ve düzenli bildirim kritik önemdedir.

• (4) Hakediş üzerinden araştırma ilişiksizlik belgesi anlamına gelmez

  Geçici kabul noksansız yapılmış işlerde hakediş tutarı üzerinden yapılan araştırma, işveren için önemli bir ön bilgi sağlar; ancak bu aşamada ilişiksizlik belgesi düzenlenmez. Toplam istihkak bildirildiğinde yapılacak ikinci hesaplama neticesinde kesin borç durumu ortaya çıkar. İşverenler bu süreci yanlış okuyup "ilişiksizlik aldım" zannına kapılmamalı, ikinci aşamayı takip etmelidir.

• (5) İş bitim tarihinin yanlış bildirilmesi ciddi risk doğurur

  İş bitim tarihinin gerçeğe aykırı biçimde ileri veya geri kaydırılması, asgari işçilik hesabında kullanılacak birim maliyet ve oranları doğrudan etkiler. Özellikle maliyet artışlarının yüksek olduğu dönemlerde, bu tarih farklılıkları önemli ek prim farklarına neden olabilir. İdare ve işveren, tutanak ve bildirimlerde dürüst ve tutarlı olmalı; mali müşavir de belgelerin uyumunu kontrol etmelidir.

Mali Müşavirler İçin Yapılması Gerekenler

Yeni düzenleme sonrası mali müşavirlerin rolü daha da kritik hale gelmiştir. Uygulamada dikkat edilmesi gereken başlıca aksiyonlar şunlardır:

• 1. İşe başlarken tescil ve sicil stratejisini belirleyin

  Özellikle birden fazla ruhsatlı projelerde, parsellerin konumunu, iş organizasyonunu ve planlanan işçi hareketliliğini analiz ederek 6 aylık sürede tek sicil başvurusu yapılıp yapılmayacağına karar verin. Bu kararı işverenle yazılı bir notla paylaşmak, ileride doğabilecek ihtilafları azaltır.

• 2. Asgari işçilik projeksiyonunu iş başlangıcında hazırlayın

  İhale sözleşmesi bedeli veya tahmini inşaat maliyeti üzerinden temsili bir asgari işçilik hesaplaması yaparak, işverenle paylaşın. Böylece, proje süresince bildirilmesi gereken toplam işçilik seviyesine ilişkin bir hedef ortaya koymuş olursunuz.

• 3. Alt yüklenici ve taşeron organizasyonunu takip edin

  İhale ve inşaat işlerinde alt yüklenici çalıştırılması, asgari işçilik hesabında dikkate alınacak faturalı işçilik ve istihkaklar açısından önemlidir. Alt yüklenicilerin SGK tescillerinin, prim ödemelerinin ve hakediş faturalarının düzenli ve mevzuata uygun olmasını sağlamak, ana yüklenicinin ileride karşılaşacağı ek prim riskini azaltır.

• 4. İş bitim belgelerini muhasebe dosyasına entegre edin

  Geçici kabul tutanakları, kesin kabul, iskan belgesi, idare yazışmaları gibi tüm iş bitim belgelerini muhasebe dosyası içinde sistematik bir klasörle takip edin. İş bitim tarihinin SGK, vergi idaresi ve idare kayıtlarında tutarlı olmasına özellikle dikkat edin.

• 5. Asgari işçilik incelemesi öncesi iç denetim yapın

  SGK’dan asgari işçilik araştırması için yazı gelmesini beklemeden, iş bitiminden hemen sonra içsel bir kontrol çalışması yapın. Bildirilmiş PEK tutarları, faturalı işçilikler, sigortasız işçi riski ve inşaat maliyeti varsayımı üzerinden bir "ön asgari işçilik analizi" yaparak olası farkları işverene raporlayın. Gerekirse bazı dönemler için düzeltme beyanlarıyla riskleri minimize edin.

Sık Sorulan Sorular

Soru 1: Birden fazla ruhsatlı inşaatım var ama 6 aylık süreyi geçirdim. Yine de tek sicil uygulamasından yararlanabilir miyim?

Cevap: Yönetmelik açık şekilde, ilk işin başlangıç tarihinden itibaren 6 aylık süre içinde tek sicil talebinde bulunulmasını şart koşmaktadır. Süre geçtikten sonra kural olarak tek sicil talebi kabul edilmez. Ancak her somut dosya için SGK ünitesinin takdir yetkisi, idari yargı kararları ve genelgeler, istisnai uygulamalara imkan tanıyabilir. Uygulamada, süre kaçırılmışsa bile, özellikle henüz hiç bildirim yapılmamış ve işin çok başında olunan durumlarda, üniteyle görüşerek çözüm aranması mümkündür; fakat bu garanti değildir. En sağlıklısı, işe başlar başlamaz mali müşavirle birlikte planlama yapılmasıdır.

Soru 2: Geçici kabulüm noksansız yapıldı ama idare henüz toplam istihkakı SGK’ya bildirmedi. Hakediş tutarı üzerinden araştırma istemek bana ne kazandırır?

Cevap: Hakediş tutarı üzerinden araştırma yapılması, işverenin asgari işçilik riskini daha erken görmesine imkan verir. Örneğin ödenen hakedişler üzerinden yapılan hesapta ciddi bir eksik işçilik ortaya çıkarsa, işveren kalan istihkak ödenmeden önce düzeltme bildirimi yaparak bazı riskleri azaltabilir. Ayrıca, işverenin farklı projeler veya finansman planlamasında, bu olası ek prim yükünü dikkate almasını sağlar. Ancak bu araştırma sonucunda ilişiksizlik belgesi verilmez; toplam istihkak netleştiğinde yapılacak nihai hesaplama bağlayıcı olacaktır.

Soru 3: Özel nitelikteki inşaatımda 2 yıldır sigortalı bildirmiyorum, inşaat fiilen de durmuş durumda. SGK re’sen araştırma yaparsa ne olur?

Cevap: En az 2 yıl sigortalı bildirimi yapılmayan, kapanma veya terk bildirilmemiş özel nitelikte inşaatlarda SGK re’sen asgari işçilik araştırması başlatabilir. Bu durumda ünite; inşaatın başlangıç ve muhtemel bitim/fiili kullanım tarihlerini tespit eder, yapı ruhsatı ve diğer belgelerden yararlanarak inşaat maliyetini hesaplar ve ilgili asgari işçilik oranlarını uygular. Eğer işverenin bildirdiği işçilik tutarı (veya hiç bildirim yoksa sıfır) asgari işçilik tutarını karşılamıyorsa, aradaki fark üzerinden ek prim, gecikme zammı ve olası cezalar tahakkuk eder. Bu nedenle, inşaat fiilen durmuş olsa bile, durumu SGK’ya bildirmek ve varsa işi resmen durdurmak ya da kapatmak konusunu mali müşavirle birlikte değerlendirmek önemlidir.

Soru 4: Asgari işçilik oranlarında %25 eksiltme uygulaması tamamen kaldırıldı mı?

Cevap: Mevzuat ve SGK açıklamaları, geçmişte genel ve standart olarak uygulanan %25 eksiltme sisteminden daha esnek ve işin niteliğine göre derecelendirilmiş indirim oranlarına geçildiğini göstermektedir. Bazı iş türlerinde %25’e yakın, bazılarında daha düşük ya da farklı katsayılar söz konusu olabilir. Dolayısıyla, artık "her işte otomatik %25 eksiltme" mantığı geçerli değildir. Uygulamada, işle ilgili güncel tebliğ, genelge ve SGK duyurularını dikkate alarak oran tespiti yapılmalıdır.

Soru 5: Asgari işçilik araştırmasında kullanılan inşaat maliyeti ile vergi kayıtlarındaki maliyet farklı çıkarsa ne olur?

Cevap: SGK, asgari işçilik araştırmasında maliyeti, esas olarak yaklaşık birim maliyetler ve resmi metrekareler üzerinden hesaplar; bu bir asgari emsal maliyet olarak kabul edilir. Vergi kayıtlarındaki maliyet, maliyet unsurlarının belgelendirilmesi, finansman giderleri, arsa payı vb. nedenlerle farklılık gösterebilir. Eğer vergi kayıtlarındaki maliyet SGK’nın hesapladığı maliyetten bariz şekilde düşükse, SGK tarafında kayıt dışı işçilik veya eksik bildirim şüphesi doğabilir. Bu nedenle özellikle büyük projelerde, mali müşavirlerin SGK ve vergi idaresi nezdindeki maliyet algısını mümkün olduğunca uyumlu kurgulaması önemlidir.

Sonuç ve Değerlendirme

2026 tarihli "Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik" ile asgari işçilik araştırma işlemi, hem tanım hem de uygulama yönünden modernize edilmiştir. Artık araştırma; değerlendirme, kontrol ve hesaplama aşamalarını içeren bütüncül bir süreç olarak ele alınmakta; hangi dosyada asgari işçilik hesabı yapılacağına Kurumun ön inceleme sonucunda karar vereceği vurgulanmaktadır.

Birden fazla ruhsatlı inşaatlarda tek sicil imkanı, hakediş tutarı üzerinden ara araştırma, iş bitim tarihinin net tanımı, aritmetik ortalama yöntemiyle maliyet hesabı, re’sen araştırma kriterlerinin belirginleştirilmesi ve tescilsiz/bildirimsiz işyerlerinde oran indiriminin kaldırılması; hem işverenler hem de mali müşavirler için yeni risk ve fırsatlar yaratmaktadır. Bu yeni çerçevede başarı, işe başlamadan önce doğru planlama yapmak, belgeleri disiplinli yönetmek ve asgari işçilik projeksiyonunu baştan kurmakla doğrudan bağlantılıdır.

Mali müşavirler, yalnızca beyanname veren teknik kişi olmaktan çıkıp, projelerin başından itibaren SGK maliyet ve risk danışmanı rolünü üstlendikleri ölçüde, işverenlerini ek prim, ceza ve ilişiksizlik süreçlerindeki gecikmelerden koruyabileceklerdir. Sürekli değişen oranlar ve tebliğler karşısında, her dosya için güncel mevzuat kontrolü yapmak da artık kaçınılmaz bir ihtiyaçtır.

Yasal Dayanaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (özellikle kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına ilişkin hükümler)
• 12/05/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği
• 16/05/2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (özellikle 4. madde (b) bendi ve asgari işçilik araştırma işlemlerine ilişkin hükümler)
• SGK’nın asgari işçilik uygulamasına ilişkin güncel genelgeleri (özellikle 2026/3 sayılı Genelge ve devamındaki düzenleyici işlemler)
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın ilgili yıla ait Yapı Yaklaşık Birim Maliyet Tebliği (2026 yılı için 03.02.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Tebliğ)

Bu makaledeki hesaplamalar ve oranlar, mevzuat mantığını açıklamaya yönelik temsili örnekler olup, fiili uygulamada her dosya için mutlaka güncel SGK tebliğleri, genelgeleri ve Resmî Gazete metinleri esas alınmalıdır.