Amortisman Hesaplama Yöntemleri ve Muhasebe Kayıtları 2026 Rehberi
Giriş
Amortisman, duran varlıkların (makine, demirbaş, bina vb.) zaman içinde değer kaybını sistematik olarak gider yazma işlemidir. İşletmelerin mali tablolarında vergi matrahını düşürerek nakit akışını korur ve doğru maliyet dağılımı sağlar. Özellikle KOBİ'ler, üretim firmaları ve bilanço esasına tabi mükellefler için kritik öneme sahiptir. 2026 itibarıyla VUK hükümleriyle sınırlı yöntemler uygulanır; yanlış hesaplama vergi cezalarına yol açar. Bu rehberde pratik hesaplamalar ve kayıtlarla konuyu derinlemesine ele alacağız.
Yasal Dayanak ve Mevzuat
Amortisman uygulaması Vergi Usul Kanunu (VUK) Md. 313-320 ile düzenlenir. Duran varlıklar, iktisap bedeli üzerinden ekonomik ömürlerine göre itfa edilir. Maliye Bakanlığı'nın her yıl yayımladığı Parametre Merkezi'nde ekonomik ömürler ve oranlar listelenir (güncel oranlar için GİB sitesini kontrol ediniz).
- Normal Amortisman Yöntemi (VUK Md. 315): Eşit tutarlı; her yıl sabit oran veya ömre bölme ile hesaplanır.
- Azalan Bakiyeler Yöntemi (VUK Md. 315/Ç): Sadece bilanço esasına tabi mükellefler için; normal oran x2 (%50'yi aşmaz), net defter değeri üzerinden uygulanır. Son yılda kalan bakiye tamamen gider yazılır[1][4][5].
- Hızlandırılmış yöntem vergi avantajı sağlar: İlk yıllarda yüksek gider, düşük matrah[2].
İlk tesis/tezyinat giderleri kar varsa giderleştirilir, yoksa amortismana eklenir (VUK Md. 316).
Uygulamada Nasıl İşliyor?
Amortisman aylık, üç aylık veya yıl sonunda kaydedilir (dönemsellik ilkesi). Hesaplama adımları:
- İktisap bedelini (KDV hariç) belirleyin.
- Ekonomik ömür/oran'ı GİB'den alın (örn. demirbaş 5 yıl, %20).
- Normal Yöntem: Yıllık amortisman = İktisap bedeli x Oran (veya 1/ömür).
- Azalan Bakiye: Amortisman = Net defter değeri (iktisap - birikmiş amortisman) x (Normal oran x2, max %50).
Muhasebe Kaydı (Tek Düzen Hesap Planı):
770 Amortisman Giderleri ............... xxx (Borç)
257 Birikmiş Amortismanlar ........... xxx (Alacak)[2][8]
Excel ile takip için Amortisman Hesaplama Excel Tablosu indirin; normal ve azalan bakiye şablonları içerir.
Örnek Senaryo
Normal Yöntem Örneği: İşletme 10.000 TL (KDV hariç) demirbaş aldı, ömür 5 yıl (%20 oran).
Yıllık amortisman: 10.000 x %20 = 2.000 TL (5 yıl eşit)[1][3].
| Yıl | Amortisman (TL) | Birikmiş (TL) |
|---|---|---|
| 1-5 | 2.000 | 2.000 / 4.000 / 6.000 / 8.000 / 10.000 |
Azalan Bakiye Örneği: 200.000 TL makine, 5 yıl ömür (normal %20, hızlandırılmış %40).
Yıl 1: 200.000 x %40 = 80.000 TL
Yıl 2: (200.000-80.000) x %40 = 120.000 x %40 = 48.000 TL
Yıl 3: 72.000 x %40 = 28.800 TL
Yıl 4: 43.200 x %40 = 17.280 TL
Yıl 5: Kalan 25.920 TL tamamen = 25.920 TL (Toplam 200.000 TL)[7].
Amortisman Hesaplama Aracı ile kendi verilerinizi girin; Excel şablonu otomatik tablo üretir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Azalan bakiye sadece bilanço usulü mükellefler için; işletme hesabı yasak[4].
- Oran %50'yi aşamaz, ömür normal süreyi geçemez[1][5].
- Satışta birikmiş amortisman netleştirilir; lehte zarar yazılmaz.
- Güncel ekonomik ömür için Parametre Merkezi'ni kullanın; değişimler yıllık duyurulur.
- Vergi incelemede tutarsızlık riski: Vergi Denetimi Rasyo Analizi Excel ile kontrol edin.
- Kısmi yıl alımlarda orantılı ayırın (örn. 6 ay: Yıllık x 6/12).
Sonuç
Amortisman, VUK Md. 313-320 ile sınırlı normal ve azalan bakiye yöntemleriyle hesaplanır; muhasebe kaydı 770/257 hesaplarında standarttır. Rakamlı örnekler gösteriyor ki azalan bakiye ilk yıllarda vergi avantajı sağlar. Pratik için Hesaplama Araçları ve Excel şablonlarını kullanın; güncel oranlar GİB'den doğrulanmalıdır. Doğru uygulama mali yükü azaltır, denetim riskini minimize eder.