Esnaf olarak müşterimden aldığım çek karşılıksız çıktı, bu durumu muhasebe kayıtlarıma nasıl işlemeliyim ve vergi etkisi ne olur?

Karşılıksız Çekin Muhasebe Kaydı ve Vergi Etkisi

Muhasebe Kaydı: Karşılıksız çıkan çek, önce 101 Alınan Çekler hesabından 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına aktarılır. Daha sonra müşteriye iade edilirse, 120 Alıcılar hesabına geri kaydedilir.

Pratik Uygulama Örneği (100 TL çek):

• • Çek alındığında: 101 Alınan Çekler (Portföy) 100 TL / 120 Alıcılar 100 TL
  • Bankaya tahsile verildiğinde: 101 Alınan Çekler (Tahsilde) 100 TL / 101 Alınan Çekler (Portföy) 100 TL
  • Karşılıksız çıktığında: 128 Şüpheli Ticari Alacaklar 100 TL / 101 Alınan Çekler (Tahsilde) 100 TL
  • Müşteriye iade edildiğinde: 120 Alıcılar 100 TL / 128 Şüpheli Ticari Alacaklar 100 TL

Vergi Etkileri

Gelir Vergisi: Karşılıksız çek, orijinal satış işleminin iptal edilmesi anlamına gelir. Satıştan kaynaklanan gelir matrahınızdan çıkarılır. Şüpheli alacak karşılığı ayırabilirsiniz, ancak bu karşılık gider olarak indirilmez; sadece bilançoda gösterilir.

KDV: Satış sırasında KDV kaydettiyseniz, çekin karşılıksız çıkması durumunda KDV iadesi talebinde bulunabilirsiniz. Satış iptali niteliğindedir. İade belgesi (iade faturası) düzenleyerek KDV beyannamenizde düzeltme yapmalısınız.

Beyanname Dönemi: Çekin karşılıksız çıktığı dönemin beyannamesi düzeltilmelidir. 2026 yılında verilen beyanname 2025 gelirlerine ait olduğundan, çek 2025'te alındıysa 2026 beyannamesi düzeltilir.

Banka Ödeme Yükümlülüğü

29.01.2026 tarihli güncel tebliğ ile bankaların karşılıksız çeklerde hamile ödeme yükümlülüğü çek başına 16.350 TL olarak belirlenmiştir. Bu tutarı aşan kısım için alacaklı olarak icra takibi başlatabilirsiniz.

Yasal Dayanaklar

• • Tekdüzen Hesap Planı - 101, 120, 128 Hesapları
  • 5941 Sayılı Çek Kanunu Md. 5/1
  • 29.01.2026 Tarihli Resmî Gazete - Çek Defterlerinin Baskı Şekline İlişkin Tebliğ (Sayı: 2010/2)
  • KDV Kanunu - Satış İptali Hükümleri