Kapanış Sonrası Şahıs İşletmesi Yeniden Açılışta Bilanço mu İşletme Defteri mi Tutmalı?

Kapanış Sonrası Yeniden Açılan Şahıs İşletmesinde Defter Sınıfı Nasıl Belirlenir?

Gerçek kişi ticari işletmelerinde, uygulamada sık karşılaşılan konulardan biri faaliyetin kapatılmasından sonra aynı faaliyete yeniden başlanması halinde hangi defterin tutulacağıdır. Özellikle daha önce bilanço esasına göre defter tutan bir şahıs işletmesinin kısa bir süre sonra yeniden açılması halinde, ikinci sınıf işletme hesabı esasına dönülüp dönülemeyeceği doğru değerlendirilmelidir.

Vergi Usul Kanunu sistematiğinde tüccarlar birinci sınıf ve ikinci sınıf olarak ayrılır. Birinci sınıf tüccarlar bilanço esasına göre, ikinci sınıf tüccarlar ise işletme hesabı esasına göre defter tutar. Ancak bu ayrım mükellefin isteğine göre serbestçe değiştirilebilen bir tercih alanı değildir. İş hacmi, faaliyet türü, önceki defter sınıfı, sınıf değiştirme şartları ve hesap dönemi dikkate alınarak belirlenir.

Kısa Cevap: Aynı Faaliyete Devamda Genel Kural Nedir?

Daha önce bilanço esasına tabi olan gerçek kişi ticari işletmesinin faaliyeti kapatıldıktan sonra aynı takvim yılı içinde veya kısa süre sonra aynı faaliyete yeniden başlaması halinde, sırf kapanış ve yeniden açılış işlemi yapıldığı için ikinci sınıf işletme hesabı esasına geçilmesi mümkün değildir. Birinci sınıftan ikinci sınıfa geçiş için Vergi Usul Kanunu’nun 179 uncu maddesinde yer alan şartların oluşması ve sınıf değişikliğinin yine Vergi Usul Kanunu’nun 181 inci maddesi uyarınca izleyen hesap döneminden itibaren uygulanması gerekir.

Bu nedenle, önceki faaliyette bilanço esasına göre defter tutan ve sınıf değiştirme şartlarını taşımayan bir şahıs işletmesi, aynı faaliyetle yeniden işe başladığında kural olarak bilanço esasına göre defter tutmaya devam etmelidir. Kapanış işlemi, tek başına defter sınıfını sıfırlayan veya mükellefe otomatik olarak ikinci sınıf olma hakkı veren bir işlem değildir.

Vergi Usul Kanunu’na Göre Birinci ve İkinci Sınıf Tüccar Ayrımı

Vergi Usul Kanunu’nun 176 ncı maddesine göre tüccarlar, defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılmıştır. Kanunun 177 nci maddesinde sayılanlar birinci sınıf tüccar kabul edilir ve bilanço esasına göre defter tutar. Kanunun 178 inci maddesinde ise ikinci sınıf tüccarlar düzenlenmiştir.

Birinci sınıf tüccarlık özellikle belirli iş hacmi hadlerinin aşılması, ticaret şirketi olunması, kurumlar vergisi mükellefiyeti veya ihtiyari olarak bilanço esasının tercih edilmesi gibi sebeplerle doğabilir. Gerçek kişi ticari işletmelerinde en önemli ölçüt çoğu zaman yıllık alış, satış veya gayrisafi iş hasılatı tutarlarıdır.

2025 Yılında Bilanço Esasına Geçiş Hadleri Nelerdir?

2025 yılı için Vergi Usul Kanunu’nun 177’nci maddesinde yer alan parasal hadler, 577 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile yeniden belirlenmiştir. Gerçek kişi tacirlerde defter sınıfı değerlendirilirken faaliyet türüne göre aşağıdaki hadler dikkate alınır.

___________________________________________________________________________________________

2026 yılı için Vergi Usul Kanunu’nun 177’nci maddesinde yer alan parasal hadler, 588 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile yeniden belirlenmiştir. Gerçek kişi tacirlerde defter sınıfı değerlendirilirken faaliyet türüne göre aşağıdaki hadler dikkate alınır.

Birinci Sınıftan İkinci Sınıfa Geçiş Hangi Şartlarda Mümkündür?

Daha önce bilanço esasına göre defter tutan bir gerçek kişi tacirin ikinci sınıfa geçebilmesi, Vergi Usul Kanunu’nun 179 uncu maddesinde düzenlenen şartlara bağlıdır. Buna göre birinci sınıf tüccarların ikinci sınıfa geçebilmesi için iş hacminin kanuni hadlerin altında kalması gerekir.

Genel olarak, bir hesap döneminde iş hacminin Vergi Usul Kanunu’nun 177 nci maddesindeki hadlerden yüzde 20’yi aşan ölçüde düşük olması veya arka arkaya iki dönemde hadlere göre yüzde 20’ye kadar düşüklük göstermesi halinde birinci sınıftan ikinci sınıfa geçiş gündeme gelebilir. Ancak bu geçiş kendiliğinden ve dönem içinde uygulanmaz. Vergi Usul Kanunu’nun 181 inci maddesi uyarınca sınıf değiştirme, şartların gerçekleştiği dönemi izleyen hesap döneminden itibaren hüküm ifade eder.

Vergi Usul Kanunu’ndaki İlgili bölüm

Aynı Yıl İçinde Kapanış ve Yeniden Açılış Defter Sınıfını Değiştirir mi?

Faaliyetin kapatılması ve yeniden başlatılması vergi dairesi nezdinde işe başlama ve işi bırakma bildirimleri bakımından önemlidir. Ancak defter sınıfı açısından temel nokta, yeniden başlamanın gerçek anlamda yeni ve bağımsız bir faaliyet mi olduğu, yoksa aynı mükellefin aynı faaliyete devamı niteliğinde mi bulunduğudur.

Önceki dönemde bilanço esasına tabi olan bir gerçek kişi tacirin, kısa süreli kapanıştan sonra aynı adreste, aynı sektörde veya aynı ekonomik organizasyonla faaliyetine devam etmesi halinde, bu durum defter sınıfının ikinci sınıfa düşürülmesi için yeterli kabul edilmemelidir. Özellikle aynı takvim yılı içinde kapanış ve yeniden açılış yapılması, sınıf değiştirme hükümlerini bertaraf eden bir işlem olarak değerlendirilmemelidir.

Bu nedenle yeniden açılış işlemi yapılırken işe başlama bildirimi, yoklama süreci, defter tasdiki ve elektronik uygulama yükümlülükleri bir bütün olarak kontrol edilmelidir.

Yeni İşe Başlayan Tüccar Kuralı Her Durumda Uygulanır mı?

Vergi Usul Kanunu’nda yeni işe başlayan tüccarların yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar ikinci sınıf tüccar gibi hareket edebileceğine ilişkin düzenleme bulunmaktadır. Ancak bu kural, her kapanış ve yeniden açılışta otomatik olarak uygulanacak genel bir sınıf düşürme imkanı olarak görülmemelidir.

Gerçekten ilk defa ticari faaliyete başlayan veya önceki faaliyetinden bağımsız yeni bir iş kuran gerçek kişiler bakımından bu düzenleme uygulama alanı bulabilir. Buna karşılık daha önce bilanço esasına tabi olan, aynı faaliyete yeniden başlayan ve sınıf değiştirme şartlarını taşımayan mükelleflerde, önceki defter sınıfı ve iş hacmi dikkate alınmalıdır.

Bilanço Esasında Hangi Defterler Tutulur?

Bilanço esasına tabi gerçek kişi tacirler, Vergi Usul Kanunu’nun 182 nci maddesi uyarınca yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri tutar. Bu defterlerin açılış tasdikleri veya elektronik defter yükümlülükleri süresinde yerine getirilmelidir. İşletme hesabı esasına tabi olanlar ise Vergi Usul Kanunu’nun 193 üncü maddesi kapsamında işletme hesabı defteri tutar.

Yeniden açılışta hatalı defter tasdiki yapılması, kayıt düzeninin yanlış kurulmasına, beyanların hatalı hazırlanmasına ve Vergi Usul Kanunu kapsamında usulsüzlük risklerine yol açabilir. Bu nedenle defter tasdiki yapılmadan önce sınıf tespiti netleştirilmelidir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Pratik Noktalar

Örnek Uygulama Tablosu

Sonuç ve Değerlendirme

Daha önce bilanço esasına göre defter tutan bir gerçek kişi ticari işletmesinin kapanıştan sonra aynı faaliyete yeniden başlaması halinde, genel kural bilanço esasına göre defter tutulmaya devam edilmesidir. İkinci sınıf işletme hesabı esasına geçiş, ancak Vergi Usul Kanunu’nun 179 uncu maddesindeki şartların oluşması ve 181 inci maddeye uygun şekilde izleyen hesap döneminden itibaren uygulanması halinde mümkündür.

Bu nedenle yeniden açılış öncesinde önceki dönem iş hacmi, faaliyet konusu, kapanış ve açılış tarihleri, defter tasdik süresi, elektronik belge ve defter yükümlülükleri birlikte değerlendirilmelidir. Tereddütlü durumlarda meslek mensubu aracılığıyla vergi dairesi uygulaması ve gerekiyorsa özelge yoluyla görüş alınması sağlıklı olacaktır.

_____________________________________________________

ÖRNEK ÖZELGE-1

_____________________________________________________

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda; 10.04.2017 tarihinde büfe işinizi terk ettiğinizi, 01.07.2017 tarihinde ise halı yıkama faaliyetinden dolayı tekrar vergi mükellefi olduğunuzu, büfe işinde daha evvel bilanço esasına göre defter tutmanız sebebiyle, halı yıkama işinden dolayı ikinci sınıf tüccar olarak işletme hesabına göre defter tasdik ettirilip ettiremeyeceğiniz ile yeni faaliyetinize bilanço esasına göre devam etmeniz halinde eski işinizde kullandığınız deftere devam edip edemeyeceğiniz hususunda Başkanlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmıştır.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Tasdike tabi defterler” başlıklı 220 nci maddesinde tasdike tabi defterler belirtilmiş, “Tasdik zamanı” başlıklı 221 inci maddesinde “Bu kanunda yazılı defterleri kullanacak olanlar, bunları aşağıda yazılı zamanlarda tasdik ettirmeye mecburdurlar:

1. Öteden beri işe devam etmekte olanlar defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda;
2. Hesap dönemleri Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilenler, defterin kullanılacağı hesap döneminden önce gelen son ayda;
3. Yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler ve yeni bir mükellefiyete girenler işe başlama, sınıf değiştirme ve yeni mükellefiyete girme tarihinden önce; vergi muafiyeti kalkanlar, muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak on gün içinde;
4. Tasdike tabi defterlerin dolması dolayısıyla veya sair sebeplerle yıl içinde yeni defter kullanmaya mecbur olanlar bunları kullanmaya başlamadan önce.” hükmüne yer verilmiştir.

Diğer taraftan, mezkûr Kanunun “Hesap dönemi” başlıklı 174 üncü maddesinde ise, “Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur. Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapatılır ve ertesi dönem başında yeniden açılır.

Hesap dönemi normal olarak takvim yılıdır.

…” hükmü mevcuttur.

Yukarıda yer verilen hükümlere göre, tabi olunan tüccar sınıfına göre tutulacak defterler Vergi Usul Kanunu uyarınca ilgili hesap dönemi için tasdik ettirilmekte ve dönem içinde, işi bırakma-yeniden işe başlama, ihtiyari olarak vb. durumlarda defter tutma bakımından sınıf değiştirilmesi, dolayısıyla aynı hesap döneminde işletme hesabı esasından bilanço esasına veya bilanço esasından işletme hesabı esasına geçilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Bu itibarla, bilanço esasına göre defter tuttuğunuz büfe işletmeciliği işinizi 10.04.2017 tarihinde terk ederek 01.07.2017 tarihinde halı yıkama işine başladığınızdan bilanço esasına göre defter tutmaya devam etmeniz icap etmektedir.

Ayrıca, 10.04.2017 tarihi itibarıyla terk ettiğiniz büfe işletmeciliği işinizden kalan defterlerinizi, Kanunun (221/3) maddesi gereğince işe başlama tarihinden önce tasdik ettirmek suretiyle, 01.07.2017 tarihi itibarıyla başladığınız halı yıkama işinizde de kullanmaya devam etmeniz mümkün bulunmaktadır.

…

______________________________________

ÖRNEK ÖZELGE-2

______________________________________

T.C.
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı

Gelir Kanunları Usul Grup Müdürlüğü

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda; tekstil aksesuarları ticareti faaliyetinde bulunduğunuz ve bilanço esasına göre defter tuttuğunuz faaliyetinize 31.8.2017 tarihinde son verdiğinizi, 2018 takvim yılında ise yine aynı faaliyet konusu olan yeni bir işyeri açacağınızdan bahisle, tasdik ettirilmesi gereken defter hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.

Ayrıca, Başkanlığımız sicil kayıtlarınız üzerinde 16.1.2018 tarihinde yapılan sorgulamada; faaliyetinizi 31.8.2017 tarihinde terk ettiğiniz ve 2.1.2018 tarihi itibarıyla aynı faaliyetinize yeniden başladığınız görülmüştür.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 161 inci maddesinde, “Vergiye tabi olmayı gerektiren muamelelerin tamamen durdurulması ve sona ermesi işi bırakmayı ifade eder.

İşlerin herhangi bir sebep yüzünden geçici bir süre için durdurulması işi bırakma sayılmaz.” hükümleri yer almaktadır.

Diğer taraftan, mezkûr Kanunun işe başlamayı bildirme başlıklı 153 üncü maddesinde, işe başlayan mükelleflerin durumu vergi dairesine bildirme mecburiyetinde oldukları, 178 inci maddenin son fıkrasında ise, yeniden işe başlayan tüccarların yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar II nci sınıf tüccar olarak kabul edileceği hükme bağlanmıştır.

Bu bağlamda, yeniden işe başlayan mükelleflerin işletme hesabı esasına göre defter tutmaları mümkün bulunmakla birlikte, bilanço esasına göre defter tutma zorunluluğu bulunurken faaliyetin terk edilmesi, akabinde aynı hesap dönemi veya kısa bir süre içinde aynı faaliyete tekrar başlanılması durumu Kanunun 178 inci maddesinin söz konusu hükmü kapsamında değerlendirilemeyeceğinden, bu durumda bilanço esasına göre defter tutulmaya devam edilmesi gerekmektedir.

Buna göre, 31.8.2017 tarihinde terk ettiğiniz işinize, 2.1.2018 tarihinde yeniden başladığınız dikkate alındığında, bilanço esasına göre defter tutmaya devam etmeniz gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

______________________________________________________________________________

Yasal Dayanak Tablosu

Özet

Kapanış sonrası aynı faaliyete yeniden başlayan ve daha önce bilanço esasına tabi olan şahıs işletmeleri, kural olarak bilanço esasına göre defter tutmaya devam eder. İkinci sınıf işletme hesabı esasına geçiş için Vergi Usul Kanunu’ndaki iş hacmi şartlarının gerçekleşmesi ve sınıf değişikliğinin izleyen hesap döneminde uygulanması gerekir. Kapanış işlemi tek başına ikinci sınıfa geçiş hakkı sağlamaz. Yukarıda verilen özelgelerdeki durumları inceleyerek hangi hallerde kapanış sonrası yeni açılışlarda işletme esasına tabi olarak defter tutulabileceği belirlenebilir.

BENZER İÇERİKLER

Yeniden İşe Başlama Durumunda Hangi Defter Tutulmalı?

Önemli Not: Bu yazıda verilen bilgiler genel bilgilendirme mahiyetinde olup, kişilerin, işletmelerin, kurumların ve bu içerikteki olayla benzer durumları bulunan işletmelerin/kişilerin konunun uzmanı mali müşavir ve diğer uzmanlardan kendi işletmeleri özelinde profesyonel destek almalarının önemli olduğunu belirtiriz.

Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.