Lokanta ve restoranlarda yemek atık yağı satışında e-Fatura zorunluluğu (2026)

Lokanta ve Restoranlarda Yemek Atık Yağı Tesliminde e-Fatura Zorunluluğu (2026)

Giriş ve Arka Plan

Lokanta, restoran, otel, yemek fabrikası ve benzeri işletmelerin faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan bitkisel atık yağlar, çevre mevzuatına göre tehlikeli atık niteliğinde olup, lisanslı geri kazanım veya bertaraf tesislerine teslim edilmek zorundadır. Bu zorunluluk, işletmelerin sadece çevre mevzuatına değil, aynı zamanda vergi mevzuatına da dikkat etmesini gerektirmektedir. Çünkü atık yağların bedel karşılığı tesliminde düzenlenecek belgenin türü, KDV, gelir/kurumlar vergisi stopajı, e-Belge yükümlülükleri ve muhasebe kayıtları açısından doğrudan sonuç doğurmaktadır.

Uygulamada özellikle lokanta ve restoran işleten limited şirketlerin yemek atık yağlarını lisanslı firmalara teslim ederken, alıcı firma tarafından satıcı şirket adına e-müstahsil makbuzu düzenlendiği ve bu belge üzerinden %5 gelir vergisi stopajı yapıldığı görülmektedir. Bu işlem türü, Vergi Usul Kanunu (VUK) ve Gelir Vergisi Kanunu (GVK) hükümleri açısından ciddi hatalar içermekte, hem belge düzeni hem de stopaj yönünden riskli bir yapı ortaya çıkarmaktadır. Hatalı belge ve stopaj uygulaması, e-Belge sisteminde düzeltme, muhtasar beyanların revizesi ve muhasebe kayıtlarının yeniden düzenlenmesini gerektiren bir süreci beraberinde getirmektedir.

Bu makalede; lokanta ve restoranların yemek atık yağlarını lisanslı firmalara bedel karşılığı tesliminde düzenlenmesi gereken doğru belgenin ne olduğu, e-müstahsil makbuzu ve stopaj uygulamasının neden hukuken hatalı olduğu, e-Fatura/e-Arşiv fatura zorunlulukları, örnek senaryolarla muhasebe ve beyan süreçleri ele alınacaktır. Değerlendirmeler, güncel vergi ve çevre mevzuatı hükümlerine dayanmakta, mali müşavir ve muhasebe departmanlarına uygulamaya yönelik kapsamlı bir rehber sunmayı amaçlamaktadır.

Düzenlemenin Detayları

Yemek atık yağı tesliminin hangi belge ile belgelendirileceğini belirlerken, işlemin hukuki ve ekonomik niteliği esas alınmalıdır. Bu nitelik, tarafların hukuki statüsü, faaliyet konusu, atık yağın bedelli veya bedelsiz devri ve işleme ilişkin çevre mevzuatındaki düzenlemeler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

1. İşlemin hukuki niteliği: Ticari mal teslimi mi, çevresel yükümlülük mü?

Bir lokanta veya restoranın faaliyeti sırasında oluşan yemek atık yağı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan ilgili yönetmelikler kapsamında, lisanslı toplama ve geri kazanım firmalarına teslim edilmesi gereken atıklar arasındadır. Yönetmeliklerde, bu yağların lisanslı geri kazanım tesisleri veya toplayıcılarla yapılacak yıllık sözleşmeler çerçevesinde toplanacağı, genellikle ücretsiz teslim esasının benimsendiği düzenlenmekle birlikte, uygulamada bazı lisanslı firmalar atık yağları belirli bir bedel karşılığında satın almaktadır.

Eğer lisanslı firma, lokanta veya restorana atık yağ için bedel ödüyorsa, bu işlem ekonomik açıdan bir mal teslimi niteliğindedir. Teslim eden taraf, Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamında sermaye şirketi statüsündeki bir limited şirket olup, ticari kazanç elde eden ve VUK hükümlerine göre fatura düzenleme yükümlülüğü bulunan mükelleftir. Bu nedenle, atık yağ teslimi, satıcı şirketin ticari faaliyeti çerçevesinde yaptığı bir mal satış işlemidir.

2. Hangi belge düzenlenmelidir? Fatura mı, e-müstahsil makbuzu mu?

VUK’a göre, ticari, zirai veya mesleki faaliyet çerçevesinde yapılan mal teslimi ve hizmet ifaları için, belirlenen fatura düzenleme sınırını aşan her işlemde fatura düzenlenmesi zorunludur. Ayrıca işletmenin tüketimi dışında, satışa konu olacak mal ve hizmetlerin alımlarında bedeli ne olursa olsun fatura alınması ve faturalara dayanılarak defter kaydı yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla, lokanta veya restoran işletmesi olan bir limited şirketin, atık yağları bedel karşılığı lisanslı bir firmaya tesliminde düzenlemesi gereken belge açıkça faturadır.

Bu noktada kritik soru, bu faturanın e-Fatura mı, e-Arşiv Fatura mı yoksa kağıt fatura mı olacağıdır. Eğer satıcı limited şirket, e-Fatura uygulamasına kayıtlı ise ve alıcı lisanslı firma da e-Fatura mükellefi ise, bu işlem için e-Fatura düzenlenmesi gerekir. Eğer taraflardan sadece satıcı e-Fatura mükellefi ise ve alıcı değilse, satıcı tarafından e-Arşiv Fatura düzenlenmesi söz konusu olacaktır. Her iki taraf da e-Belge kapsamında değilse, klasik anlamda kağıt fatura düzenlenmesi mümkündür.

3. e-Müstahsil makbuzu neden yanlış?

VUK’un 235’inci maddesi uyarınca müstahsil makbuzu; birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile defter tutmak zorunda olan çiftçiler tarafından, defter tutmak zorunda olmayan çiftçilerden satın alınan mallar için düzenlenen özel bir belgedir. Elektronik müstahsil makbuzu (e-müstahsil) ise, bu belgenin elektronik ortamda düzenlenen karşılığıdır. Buna göre e-müstahsil makbuzu, her türlü mal alımında kullanılabilecek genel bir belge değildir; yalnızca VUK 235 kapsamındaki zirai ürün alımlarında kullanılabilir.

Yemek atık yağını satan taraf bir limited şirket olduğunda; bu şirket, defter tutmayan çiftçi değildir, aksine Kurumlar Vergisi Kanunu’na tabi bir sermaye şirketidir. Dolayısıyla bu şirketten yapılan mal alımında, alıcı firma tarafından e-müstahsil makbuzu düzenlenmesi VUK 235 kapsamına girmez ve hukuken hatalı bir belge kullanımını oluşturur. İşlemin ticari mahiyeti ve satıcının hukuki statüsü, belge düzenini belirlemede esastır; satıcı ticari işletme olduğundan doğru belge faturadır.

4. Özet tablo – İşlem türüne göre belge ve stopaj

Uygulamada Nasıl İşleniyor?

Yemek atık yağlarının bedel karşılığı tesliminde, hem e-Belge düzeni hem de muhasebe ve beyan süreçleri adım adım planlanmalıdır. Aşağıda, tipik bir işlem için uygulama adımları ele alınmıştır.

1. Çevre mevzuatı açısından hazırlık

• Lokanta/restoran, bitkisel atık yağlarını yalnızca lisanslı toplayıcı veya geri kazanım tesisine teslim edebilir.
• İşletmenin lisanslı firma ile yıllık sözleşme yapması, teslim şartlarının (bedelli/bedelsiz, teslim periyodu, miktar tespiti vb.) yazılı hale getirilmesi gerekir.
• Atık yağlar yönetmelikte öngörülen şekilde depolanmalı, maksimum depolama sürelerine uyulmalı ve teslimler için teslim tutanakları düzenlenmelidir.

2. Fatura (e-Fatura/e-Arşiv) düzenleme süreci

• Atık yağın teslimi sırasında veya en geç VUK 231’e göre 7 gün içinde fatura düzenlenmelidir. Elektronik faturada esas alınacak tarih, e-Faturanın imzalanma tarihidir.
• Satıcı lokanta/restoran limited şirket, atık yağın teslim edildiği lisanslı firmayı alıcı olarak göstererek fatura düzenler.
• Tarafların e-Fatura/e-Arşiv mükellefiyet durumuna göre belge türü belirlenir:
  • Her iki taraf da e-Fatura mükellefi ise: e-Fatura
  • Sadece satıcı e-Fatura/e-Arşiv mükellefi ise: e-Arşiv Fatura
  • Taraflar e-Belge mükellefi değilse: kağıt fatura
• Faturada mal türü; örneğin “Kullanılmış kızartmalık yağ (bitkisel atık yağ)” şeklinde açıkça yazılmalı, miktar litre veya kilogram cinsinden gösterilmelidir.

3. KDV ve stopaj yönünden değerlendirme

• Atık yağ teslimi, genel kural olarak mal teslimi olduğundan KDV’ye tabidir. KDV oranı, atık yağın tabi olduğu mal grubu ve güncel KDV oranları dikkate alınarak belirlenmelidir.
• Satıcı limited şirket olduğu için bu ödeme üzerinden GVK 94 kapsamında gelir vergisi stopajı yapılmaz. Zira GVK 94 zirai ürün alımlarında, defter tutmayan çiftçilere yapılan ödemelerde stopaj öngörmektedir; kurumlar vergisi mükellefi sermaye şirketlerine yapılan mal alımlarında genel bir stopaj yükümlülüğü yoktur.
• Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 15 ve 30’uncu maddelerinde sayılan stopaja tabi ödemeler içerisinde, yurt içi bir limited şirketten atık yağ alımı özel olarak düzenlenmemiştir. Dolayısıyla genel bir kurum stopajı söz konusu değildir.

4. Muhasebe kayıtları – Satıcı açısından

• Atık yağ satışından elde edilen gelir, genellikle “Diğer Olağan Gelir ve Karlar” veya işletmenin mal satışına ilişkin gelir hesaplarında takip edilebilir. Uygulamada çoğunlukla 600’lü hesaplar yerine 649 veya 602 gibi diğer gelir hesaplarının kullanılması tercih edilmektedir.
• KDV, ilgili KDV hesaplarına kaydedilir; örneğin 391 Hesaplanan KDV.

5. Muhasebe kayıtları – Alıcı (lisanslı firma) açısından

• Alınan atık yağ, üretimde girdi olarak kullanılacaksa stok hesabına, doğrudan satış amacıyla alınmışsa ticari mal stoklarına kaydedilir.
• Ödenen KDV, 191 İndirilecek KDV hesabında izlenir.

6. e-Müstahsil makbuzu ve muhtasar beyanname düzeltmeleri

Hatalı olarak satıcı limited şirket adına e-müstahsil makbuzu düzenlenmişse ve bu belge üzerinde %5 gelir vergisi stopajı gösterilmişse, şu adımlar izlenmelidir:

• Alıcı firma, düzenlediği e-müstahsil makbuzunu iptal etmeli veya karşılıklı mutabakatla hatalı belgeyi hükümsüz kılacak e-belge düzeltme süreçlerini işletmelidir (GİB e-Belge portalı veya entegrasyon sistemi üzerinden).
• Alıcı tarafından daha önce beyan edilmiş stopaj tutarı, ilgili dönemin muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde düzeltme yoluyla revize edilmelidir.
• Satıcı limited şirketin, kendisine yansıtılan stopajı gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinde mahsup etmiş olması halinde, mahsup tutarının düzeltilmesi ve gerekiyorsa vergi ziyaı cezası riskinin önlenmesi için vergi dairesi ile iletişime geçilmelidir.
• Her iki tarafın muhasebe kayıtları, hatalı e-müstahsil makbuzu yerine doğru formatta düzenlenen fatura esas alınarak yeniden yapılandırılmalıdır.

Örnek Senaryo

Aşağıda, uygulamayı somutlaştırmak için rakamlı bir örnek üzerinden adım adım ilerlenmiştir.

Örnek olay:

ABC Lokantası Ltd. Şti. (satıcı) ile Çevre Geri Kazanım A.Ş. (alıcı – lisanslı atık yağ toplayıcısı) arasında, ABC Lokantası’nın faaliyetinden doğan bitkisel atık yağların 2026 yılında litre başına 10 TL + %10 KDV bedelle satılması konusunda yıllık sözleşme yapılmıştır. ABC Lokantası, 15 Mart 2026 tarihinde 1.000 litre atık yağı lisanslı firmaya teslim etmiştir.

1. Doğru belge ile işlem (fatura/e-Fatura)

Bu durumda, satıcı ABC Lokantası Ltd. Şti. tarafından alıcı Çevre Geri Kazanım A.Ş. adına fatura düzenlenmelidir. Her iki tarafın da e-Fatura mükellefi olduğu varsayılsın.

• Mal: Kullanılmış kızartmalık yağ (bitkisel atık yağ)
• Miktar: 1.000 litre
• Birim fiyat: 10 TL
• Tutar: 10.000 TL
• KDV oranı: %10 (örnek)
• KDV tutarı: 1.000 TL
• Toplam fatura bedeli: 11.000 TL

Satıcı ABC Lokantası’nın muhasebe kaydı:

(Tekdüzen hesap planına göre örnek kayıt)

• 120 Alıcılar hesabı: 11.000 TL (Borç)
• 600 Yurtiçi Satışlar veya 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar: 10.000 TL (Alacak)
• 391 Hesaplanan KDV: 1.000 TL (Alacak)

Alıcı Çevre Geri Kazanım A.Ş.’nin muhasebe kaydı:

• 150 Stoklar/Ticari Mallar veya 153 Ticari Mallar (veya üretimde kullanım durumuna göre ilgili stok hesabı): 10.000 TL (Borç)
• 191 İndirilecek KDV: 1.000 TL (Borç)
• 320 Satıcılar hesabı: 11.000 TL (Alacak)

2. Hatalı uygulama – e-Müstahsil makbuzu ve %5 stopaj

Varsayalım ki lisanslı firma, yanlış yorumla ABC Lokantası adına e-müstahsil makbuzu düzenlemiş ve brüt 10.000 TL üzerinden %5 stopaj uygulamıştır.

• Brüt bedel: 10.000 TL
• Stopaj (%5): 500 TL
• Net ödenecek tutar: 9.500 TL (KDV’yi ayrıca değerlendirelim; birçok hatalı uygulamada KDV dahi hesaplanmamaktadır.)

Bu durumda;

• Alıcı, muhtasar beyannamesinde 500 TL stopajı beyan edip ödemiş olabilir.
• Satıcı ABC Lokantası, hatalı da olsa 500 TL’lik stopajı yıllık kurumlar vergisi beyannamesinde mahsup etmeye yönelebilir.
• İşlem KDV yönünden de eksik/hatalı beyan edilmiş olacaktır, çünkü mal teslimi KDV’ye tabidir.

3. Hatanın düzeltilmesi

Hatalı e-müstahsil makbuzu fark edildiğinde aşağıdaki düzeltme süreci işletilmelidir:

• Lisanslı firma, e-müstahsil makbuzunu iptal eder veya GİB sisteminde öngörülen usule göre iptal talep/değerlendirme sürecini işletir.
• ABC Lokantası, doğru tutar ve KDV üzerinden Çevre Geri Kazanım A.Ş. adına e-Fatura düzenler (10.000 TL + 1.000 TL KDV). Fatura tarihi, vergiyi doğuran olaya uygun şekilde, mümkünse teslim tarihi veya VUK’a göre 7 günlük süre içinde olacak şekilde seçilir.
• Alıcı firma, daha önce muhtasar beyannamede beyan ettiği 500 TL stopajı, düzeltme muhtasarı ile beyan dışı bırakır.
• Satıcı firma, kurumlar vergisi beyannamesinde stopaj mahsubu yaptıysa, buna ilişkin düzeltmeyi yapar ve vergi dairesi ile yazışarak mahsup edilen tutarın iadesi/terkini konusunda uzlaşır.
• Her iki tarafın KDV beyannameleri, yeni düzenlenen fatura doğrultusunda yeniden gözden geçirilir; gerekirse ilgili dönemler için düzeltme beyannameleri verilir.

Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar

Yemek atık yağlarının bedel karşılığı tesliminde, mali müşavirler ve işletme sahiplerinin özellikle aşağıdaki kritik noktalara dikkat etmesi gerekir:

• (1) Satıcının hukuki statüsünü doğru tespit edin
  Belge türü belirlenirken satıcının defter tutmayan çiftçi mi, yoksa ticari işletme mi olduğu mutlaka netleştirilmelidir. Satıcı bir limited şirket ise, bu şirket defter tutan kurumlar vergisi mükellefidir; dolayısıyla müstahsil makbuzu kapsamında değerlendirilemez. Bu durumda tek doğru belge fatura/e-Faturadır.
• (2) e-Müstahsil makbuzunu genel amaçlı bir belge gibi kullanmayın
  e-Müstahsil makbuzu, sadece VUK 235 kapsamındaki zirai mahsul alımları için kullanılabilen, özel amaçlı bir belgedir. Atık yağ alımı, satıcının çiftçi olması ve defter tutmayan çiftçi statüsünde zirai ürün satışı yapması hali dışında bu kapsamda değerlendirilemez. Limited şirketlerden alınan atık yağlar için e-müstahsil makbuzu düzenlenmesi mevzuata aykırıdır.
• (3) Stopaj uygulamasını GVK 94 ve KVK 15-30 çerçevesinde sınırlandırın
  Her mal alımında stopaj yapılacağı gibi bir genelleme yanlıştır. GVK 94’te stopaja tabi ödemeler sınırlı sayıda sayılmıştır; bunlar içinde kurumlar vergisi mükellefi bir limited şirketten mal alımı için genel bir stopaj yükümlülüğü yoktur. Aynı şekilde KVK 15 ve 30’da da yurt içi atık yağ alımlarına ilişkin özel bir stopaj hükmü yer almamaktadır. Bu nedenle limited şirketten atık yağ alımında %5 stopaj yapılması hukuken yanlıştır.
• (4) e-Fatura/e-Arşiv zorunluluğunu ciro ve sektör bazında kontrol edin
  Lokanta ve restoranlar, ciroları ve ilgili tebliğlerde sayılan sektör kapsamına göre e-Fatura ve e-Arşiv uygulamasına geçmek zorunda olabilir. Atık yağ satış işlemleri de bu kapsamda e-Fatura/e-Arşiv ile belgelendirilmelidir. Sadece nihai tüketiciye yapılan satışlarda değil, atık satışlarında da e-Belge zorunluluğu devam eder.
• (5) Fatura düzenleme süresine (7 gün) ve vergiyi doğuran olaya dikkat edin
  VUK 231’e göre fatura, malın teslimi veya hizmetin ifasından itibaren en geç 7 gün içinde düzenlenmelidir; aksi halde hiç düzenlenmemiş sayılır. Elektronik faturada bu süre, imza tarihi esas alınarak hesaplanır. Atık yağ teslimlerine ilişkin faturalar, bu süre içinde düzenlenmeli, KDV ilgili ayda beyan edilmelidir. Aksi takdirde usulsüzlük ve vergi ziyaı riskleri ortaya çıkar.
• (6) Çevre mevzuatı kayıtları ile vergi kayıtlarını uyumlu tutun
  Bitkisel atık yağlara ilişkin yönetmelik gereği tutulan teslim tutanakları, sözleşmeler, lisans ve izinler ile vergi mevzuatına göre düzenlenen faturaların miktar ve dönemler itibarıyla uyumlu olması önemlidir. Çevre denetimleri sırasında tespit edilen miktarlar ile beyan edilen gelir ve KDV tutarları arasında uyumsuzluk tespiti, vergi incelemelerine zemin hazırlayabilir.
• (7) Hatalı e-müstahsil ve stopajları zamanında düzeltin
  Geçmiş dönemlerde e-müstahsil makbuzu düzenlenmiş ve stopaj yapılmışsa, bu hatanın görmezden gelinmesi yerine, ilgili dönemler için muhtasar ve KDV beyannamesi düzeltmeleri yapılması, karşılıklı belge iptal ve faturalandırma süreçlerinin işletilmesi hem idari para cezası hem de vergi ziyaı risklerini azaltacaktır.

Mali Müşavirler İçin Yapılması Gerekenler

Mali müşavirlerin, lokanta, restoran, otel ve yemek fabrikası gibi mükellefleri ile lisanslı atık yağ toplama/geri kazanım firmalarına şu adımları önermesi ve uygulamaya aldırması önem taşımaktadır:

• 1. Mükellef portföyünü tarayın
  Lokanta, restoran, otel, yemek fabrikası ve benzeri işletmelerin tümünde bitkisel atık yağ oluşup oluşmadığını, bu yağların lisanslı firmalara teslim edilip edilmediğini ve bedel alınıp alınmadığını tespit edin. Aynı şekilde lisanslı toplayıcı/geri kazanım firmalarının tedarikçi listelerinde limited şirket statüsündeki lokanta ve restoranları belirleyin.
• 2. Belge düzeni analizi yapın
  Bu işlemler için geçmişte hangi belgelerin kullanıldığını kontrol edin. Limited şirketler için e-müstahsil makbuzu düzenlenmişse, işlem bazında liste çıkarın. Alıcı-satıcı bazında belge türü, tarih, tutar, KDV ve stopaj bilgilerini içeren bir çalışma hazırlayın.
• 3. Hatalı e-müstahsil makbuzlarını tespit ve tasfiye edin
  Geçmişte düzenlenmiş e-müstahsil makbuzlarını, alıcı firmalarla koordineli şekilde iptal edin veya düzeltme süreçlerini işletin. Bunun yerine, satıcı limited şirketlerce düzenlenecek e-Fatura/e-Arşiv faturaları ile işlemi doğru formatta yeniden belgelendirin.
• 4. Muhtasar, KDV ve kurumlar beyannamelerini revize edin
  Hatalı stopaj beyanı yapılmışsa, ilgili dönemler için düzeltme muhtasar beyannameleri verin. KDV beyanları ile gelir/kurumlar vergisi beyannamelerini, yeni fatura ve gerçek işlem yapısına göre güncelleyin. Stopaj mahsuplarının iadesi/terkini için vergi dairesi ile yazışma süreçlerini yönetin.
• 5. İç yönerge ve prosedür hazırlayın
  Müşterileriniz için, atık yağ teslimlerinde hangi belge türünün kullanılacağına, KDV ve stopaj uygulamasına, e-Belge süreçlerine ilişkin yazılı prosedürler oluşturun. Özellikle lisanslı firmaların satın alma ve muhasebe departmanlarına, limited şirketlerden alımda müstahsil makbuzu kullanılamayacağı açıkça anlatılmalıdır.
• 6. Personel eğitimleri organize edin
  Lokanta ve restoranların muhasebe, mali işler ve operasyon birimleri; lisanslı firmaların satın alma ve muhasebe ekipleri için e-Belge ve stopaj uygulamaları konusunda eğitimler verin. Örnek senaryolar üzerinden uygulamalı anlatım, hatalı alışkanlıkların kırılmasında oldukça etkilidir.
• 7. Çevre mevzuatı ile vergi mevzuatının kesiştiği noktaları takip edin
  Bitkisel atık yağlara ilişkin yönetmelik değişikliklerini, lisanslama ve sözleşme yükümlülüklerini yakından izleyin. Bu düzenlemelerin vergi mevzuatına etkisini (bedelli/bedelsiz teslim, KDV, belge düzeni) mükelleflere periyodik bültenler ile duyurun.

Sık Sorulan Sorular

Soru 1: Lokanta işleten bir limited şirket, atık yağları lisanslı firmaya bedelsiz teslim ederse fatura düzenlemek zorunda mı?

Cevap: Eğer sözleşme gereği teslim tamamen bedelsiz ise ve lisanslı firma herhangi bir bedel ödemiyorsa, klasik anlamda bir satış işlemi söz konusu değildir; bu durumda fatura düzenlenmesi zorunlu olmayabilir. Ancak çevre mevzuatı gereği düzenlenen teslim tutanakları, sevk irsaliyesi ve kayıtlar mutlaka tutulmalıdır. Bedelsiz teslimin vergi mevzuatı açısından emsal bedel üzerinden KDV hesaplanıp hesaplanmayacağı, işlemin mahiyetine ve taraflar arasındaki hukuki ilişkiye göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Uygulamada, kamu otoritelerinin “ücretsiz geri kazanım” temel ilkesini benimsemesi nedeniyle, çevre yönetmelikleri doğrultusunda yapılan ve gerçek anlamda bedelsiz olan teslimlerde fatura düzenlenmemesi sık görülmektedir; yine de her somut olayda mali müşavir görüşü alınmalıdır.

Soru 2: Atık yağ alan lisanslı firma, hem defter tutmayan çiftçilerden hem de lokantalardan alım yapıyor. Aynı gün içinde hem e-müstahsil hem e-Fatura kullanması mümkün mü?

Cevap: Evet. Belge türü, satıcının statüsüne göre belirlenir. Defter tutmayan çiftçiden yapılan zirai nitelikte atık yağ alımında (örneğin çiftçinin kendi üretiminden çıkan bitkisel yağ artıklarını satması durumunda) alıcı lisanslı firma, VUK 235 uyarınca e-müstahsil makbuzu düzenleyebilir. Ancak satıcı bir limited şirket veya diğer kurumlar vergisi mükellefi ise, bu satıcı kendi adına alıcıya fatura/e-Fatura düzenlemek zorundadır. Dolayısıyla aynı gün içinde farklı satıcı türleri için hem e-müstahsil hem e-Fatura kullanılması teknik ve hukuken mümkündür; önemli olan her satıcı için doğru belgenin seçilmesidir.

Soru 3: Geçmişte hatalı olarak e-müstahsil makbuzu düzenlendi ve stopaj ödendi. Satıcı limited şirket bu stopajı kurumlar vergisinden mahsup etti. Düzeltme nasıl yapılmalı?

Cevap: Öncelikle alıcı lisanslı firma ile iletişime geçilerek, söz konusu e-müstahsil makbuzunun iptali veya düzeltilmesi sağlanmalı; yerine satıcı limited şirket tarafından düzenlenen fatura/e-Fatura sisteme alınmalıdır. Alıcı, ilgili döneme ait muhtasar beyannamesini düzeltme yoluyla revize ederek stopaj beyanını geri çeker. Satıcı limited şirket, kurumlar vergisi beyannamesinde bu stopajı mahsup kalemlerinden çıkarmak üzere düzeltme beyannamesi verir. Mahsup sonucu ödenmesi gereken ek vergi doğarsa, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi riski için vergi dairesi ile uzlaşma/imkanlar değerlendirilmelidir. Düzeltmelerin mümkün olduğunca zamanında yapılması, ceza ve faiz yükünü sınırlamak açısından önemlidir.

Soru 4: Atık yağ satışında KDV oranı nedir, istisna söz konusu olabilir mi?

Cevap: Atık yağ satışlarında uygulanacak KDV oranı, güncel KDV oranları listesinde yer alan mal grupları çerçevesinde belirlenir. Bitkisel atık yağların KDV oranı, normalde genel oran kapsamında değerlendirilmektedir; ancak dönemsel ve sektörel değişiklikler olabileceği için işlem tarihinde geçerli KDV oran listesi ve tebliğlerin mutlaka kontrol edilmesi gerekir. Genel kural, atık yağ satışlarının KDV’ye tabi olduğudur; spesifik bir KDV istisnası, ancak kanun veya tebliğlerle açıkça düzenlenmişse uygulanabilir. Bu nedenle her işlem öncesi güncel mevzuat kontrolü önerilir.

Soru 5: Lokanta zaman zaman küçük miktarda atık yağ satıyor; bedel düşük. Fatura düzenleme sınırının altında kalıyorsa fatura düzenlemek zorunda mı?

Cevap: VUK uygulamasında, işletmenin tüketimi dışında satışa konu olacak mal ve hizmetlerin alımlarında, bedeli ne olursa olsun fatura alınması ve defterlere faturalara dayanılarak kayıt yapılması gerektiği belirtilmiştir. Atık yağ satışları, lokantanının ticari faaliyetiyle bağlantılı bir mal teslimi olduğu için, bedel düşük de olsa fatura/e-Fatura ile belgelendirilmesi gerekir. Fatura düzenleme sınırı daha çok nihai tüketiciye yapılan ve perakende satış fişi ile belgelendirilebilecek işlemler açısından pratik sonuç doğurur; atık yağ satışı gibi B2B nitelikli işlemlerde her halükarda fatura düzenlenmesi güvenli ve doğru yaklaşımdır.

Sonuç ve Değerlendirme

Lokanta, restoran, otel ve yemek fabrikalarının faaliyetleri sonucu ortaya çıkan bitkisel atık yağların lisanslı firmalara teslimi, güncel çevre ve vergi mevzuatı kesişiminde yer alan karmaşık bir işlem türüdür. Çevre mevzuatı, bu yağların lisanslı geri kazanım ve bertaraf firmalarına verilmesini ve çoğu durumda ücretsiz teslim esasını öngörürken; fiiliyatta bazı lisanslı firmalar, atık yağlar için bedel ödeyerek mal alımı gerçekleştirmektedir. Bu durumda işlem, ticari bir mal teslimine dönüşmekte ve vergi mevzuatı açısından fatura/e-Fatura düzenlenmesi zorunluluğu doğmaktadır.

Limited şirket statüsündeki lokanta ve restoranlardan atık yağ alımında, alıcı firmalar tarafından e-müstahsil makbuzu düzenlenmesi ve %5 gelir vergisi stopajı yapılması, VUK 235 ve GVK 94 hükümleriyle bağdaşmayan, hukuken hatalı bir uygulamadır. Müstahsil makbuzu sadece defter tutmayan çiftçilerden yapılan zirai mahsul alımlarında kullanılabilir; limited şirketler bu kapsamda değildir. Aynı şekilde, kurumlar vergisi mükellefi bir sermaye şirketine yapılan mal bedeli ödemesi üzerinden genel bir gelir veya kurumlar vergisi stopajı yapılması için yasal dayanak bulunmamaktadır.

Mali müşavirlerin, lokanta ve restoranlar ile lisanslı atık yağ toplama/geri kazanım firmalarının süreçlerini baştan sona gözden geçirerek, hatalı e-müstahsil ve stopaj uygulamalarını düzeltmeleri, e-Fatura/e-Arşiv düzenini kurmaları ve çevre mevzuatı kayıtları ile vergi kayıtlarını uyumlu hale getirmeleri kritik önemdedir. Bu sayede hem çevre mevzuatı yükümlülükleri yerine getirilecek hem de vergi ziyaı ve usulsüzlük riskleri en aza indirilecektir.

Yasal Dayanaklar

Bu makaledeki açıklamalar aşağıdaki temel mevzuat ve dokümanlara dayanmaktadır:

• Vergi Usul Kanunu – Özellikle fatura düzenleme zorunluluğu ve süresi (m.229-231), müstahsil makbuzu (m.235) hükümleri.
• Gelir Vergisi Kanunu – GVK 94’te düzenlenen stopaja tabi ödemeler ve zirai ürün alımlarında tevkifat hükümleri.
• Kurumlar Vergisi Kanunu – KVK 15 ve 30’uncu maddelerde sayılan stopaja tabi kurum kazançları.
• Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve ilgili çevre mevzuatı – Bitkisel atık yağların lisanslı geri kazanım tesisleri veya toplayıcılar tarafından toplanması, yıllık sözleşme zorunluluğu, bedelsiz teslim esası, depolama ve bertaraf hükümleri.
• GİB e-Belge ve e-Fatura Mevzuatı – e-Fatura ve e-Arşiv uygulamasına geçiş zorunlulukları, belge türleri ve kullanım esasları.
• Fatura düzenleme sürelerine ilişkin GİB açıklamaları – Faturanın mal teslimi veya hizmet ifasından itibaren 7 gün içinde düzenlenmesi gerektiğine dair düzenlemeler ve elektronik faturada imza tarihinin esas alınmasına ilişkin açıklamalar.