Kasa ve Ortaklar Cari Hesabı için Adat Faizi Hesaplama — Tam Rehber
Adat faizi, işletmenin kasasında veya ortaklardan alacaklı olduğu hesaplarda oluşan bakiyeler üzerinden belirli bir süre için hesaplanan faizdir. Türk vergi mevzuatı, işletmelerin kasalarında atıl biçimde beklettikleri yüksek nakit tutarları ve ortaklara verilen borçları gerçek bir ticari işlem gibi değil, örtülü kazanç dağıtımı veya örtülü sermaye olarak değerlendirebilir. Bu nedenle mali müşavirlerin dönem sonu işlemlerinde adat faizi hesaplaması yapması ve gerekli muhasebe kayıtlarını tutması büyük önem taşır.
Adat Faizi Hesaplama Formülü
Adat yönteminde önce her bakiyenin kaldığı gün sayısıyla çarpılmasıyla adat bulunur: Adat = Bakiye × Gün. Dönem boyunca oluşan tüm adatların toplamına Net Adat denir. Faiz ise şu formülle hesaplanır: Faiz = (Net Adat × Faiz Oranı) / (365 × 100). Bölen 365 gün alacaklı hesaplarda (alacaklar), 360 gün ise geleneksel ticari hesaplamalarda kullanılabilir. Aracımız her iki seçeneği de sunar; Gelir İdaresi uygulamasında genellikle 365 gün tercih edilir.
Kasa Hesabı Adatı — Vergi Riski
100 Kasa hesabında, işletmenin günlük operasyonları için gerekli olanın çok üzerinde bir bakiye bulunması durumunda vergi idaresi bu tutarın ortak tarafından kullanıldığını varsayar. Böyle bir durumda kasadaki fazla tutar için adat faizi hesaplanmalı ve 642 Faiz Gelirleri hesabına gelir olarak yazılmalıdır. Muhasebe kaydında 131 Ortaklardan Alacaklar borçlandırılır, 642 Faiz Gelirleri alacaklandırılır. Bu uygulamada KDV hesaplanmaz çünkü işletme kendi içinde bir düzeltme yapmakta, dışarıya bir finansman hizmeti sunmamaktadır.
Ortaklar Cari Hesabı Adatı — KDV ve Fatura
131 veya 231 Ortaklardan Alacaklar hesabında biriken tutar, ortağa kullandırılan bir finansman kaynağı olarak değerlendirilir. Maliye Bakanlığı'nın görüşüne göre bu bir finansman hizmetidir ve hesaplanan adat faizi üzerinden %20 KDV hesaplanarak ortak adına fatura kesilmesi gerekir. Muhasebe kaydında 131/231 Ortaklardan Alacaklar borçlandırılır; 642 Faiz Gelirleri ve 391 Hesaplanan KDV alacaklandırılır. Stopaj yükümlülüğü bu işlem için bulunmaz.
Faiz Oranı Olarak Ne Kullanılmalı?
Kanunda sabit bir adat faiz oranı belirtilmemiştir; emsaline uygun bir oran kullanılması zorunludur. Uygulamada en yaygın kabul gören ölçüt, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın açıkladığı kısa vadeli avans faiz oranıdır (reeskont oranı değil). Şirketin kendisi banka kredisi kullanıyorsa, bu krediye uyguladığı faiz oranını kullanması daha tutarlıdır. Oran doğrudan vergi matrahına yansıdığı için güncel TCMB oranını takip etmek kritiktir.
Örtülü Sermaye ve KKEG Riski
Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca ortaktan alınan borçların, öz sermayenin üç katını aşan kısmı örtülü sermaye sayılır. Örtülü sermaye üzerinden hesaplanan adat faizinin bu kısma isabet eden tutarı Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) olarak kurum kazancına eklenir. Bu nedenle ortaklar cari adatı hesaplanırken sadece faiz tutarı değil, öz sermaye ilişkisi ve transfer fiyatlandırması hükümleri de birlikte değerlendirilmelidir.
Aracımızın Sunduğu Kolaylıklar
- Kasa ve ortaklar cari için iki ayrı mod — farklı KDV ve muhasebe kaydı otomatik
- Tarih bazlı bakiye hareketi girişi (her satır sonraki hareket tarihine kadar geçerli)
- Excel'den toplu yapıştırma desteği — muhasebe programı çıktısından doğrudan kopyalama
- 365 / 360 gün seçimi, TCMB avans faiz oranıyla otomatik başlangıç
- Hazır muhasebe yevmiye kaydı — dönem sonu için copy-paste
- Örtülü sermaye ve kasa fazlası için otomatik uyarı metinleri